Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
70
Thà Chết Không Khuất Phục

❊ ❊ ❊

Lấy cái chết để chấn hưng đất nước.

Đổng Trọng Thư từng nói: “Quân tử chết vinh hơn sống nhục”. Khi Tử Lộ hỏi đến việc thờ quỷ thần, Khổng Tử nói: “Người sống còn không thở nổi làm sao thờ được quỷ thần” Tử Lộ bèn hỏi: “Tôi mạo muội hỏi nên đánh giá cái chết như thế nào?” Khổng Tử trả lời: “Sống còn chưa hiểu hết được, làm sao hiểu được cái chết?” Những lời này đã bộc lộ thái độ coi trọng con người của Khổng Tử. Con người vốn sinh ra từ sự biến đổi của trời đất, năm giác quan bên ngoài cơ thể, ngũ tạng bên trong cơ thể, trong và ngoài cùng thể hiện cái “lý”. Gan làm chủ mắt, thận làm chủ tai, tỳ làm chủ lưỡi, phổi làm chủ mũi, mật làm chủ miệng. Người là đồng loại của trời đất, đầu là hình tròn thể hiện thiên tướng, chân hình vuông thể hiện địa tướng. Mật là mây, phổi là không khí, tỳ là gió, thận là mưa, gan là sấm (nộ thương can). Khí huyết là tinh hoa của con người, là khí trời đất ngưng tụ mà thành. khí huyết tích tụ trong cơ thể mà không cuộn chảy ra ngoài sẽ khiến người ta thấy đầy đủ thỏa mãn, bớt đi những ham muốn; ham muốn giảm bớt thì mắt tinh tai thính. Cho nên, thánh nhân giữ gìn cái tâm, nuôi dưỡng thiên lý, nhưng không mất đi vẻ bề ngoài. Đối với họ, hoạn nạn chẳng thể đến gần, tà khí không thể ám vào thân. Trời đất vận hành và thông suốt, tâm hồn và thể xác là tổng hòa và thống nhất.

“Vọng môn đầu chỉ tư Trương Kiện

Nhẫn tử tu dư đãi Đỗ Căn

Ngã tự hoành đao hướng thiên tiếu

Khứ lưu can đản lưỡng Côn Lôn”.

Đây là bài thơ tuyệt mệnh mà Đàm Tự Đồng, người anh hùng nổi tiếng nhất của phái Duy Tân cuối đời nhà Thanh, để lại trong ngục. Bài thơ có tựa đề “Ngục trung đề bích”. Trương Kiện là người ở cuối đời nhà Hán, vì vạch tội gian thần Hầu Lãng mà bị vu là “kết đảng”, bất đắc dĩ phải chạy trốn. Tất cả những người ông đến trốn nhờ đều không sợ bị liên lụy, mà sẵn lòng tiếp đón. Đỗ Căn là người Đông Hán, thời Hán An Đế, Đặng thái hậu nhiếp chính, thái giám chuyên quyền, Đỗ Căn dâng sớ yêu cầu thái hậu trả lại triều chính cho hoàng đế, Đặng Thái hậu nổi giận, sai người bỏ ông vào bao đánh chết. Những người hành án đều khâm phục nhân cách Đỗ Căn nên khi quẳng không dám quẳng mạnh, khi chở ông ra khỏi cung, đợi lúc ông tỉnh dậy đã thả cho ông chạy thoát. Hai câu đầu nói đến việc sau khi phong trào Duy Tân thất bại, Khang Hữu Vi chạy trốn là để đấu tranh cho chính nghĩa sau này. Hai câu cuối nói mình sẽ chọn chính nghĩa, sẽ dùng máu của chính mình mở đường cho những người đi sau. Ra đi là từ giã thế gian, hy sinh bản thân mình vì nghĩa lớn. Ở lại là chỉ việc Khang Hữu Vi bằng đủ mọi cách ở lại thế gian, tiếp tục đấu tranh. Lấy hình tượng núi Côn Lôn để nói dù là sự ra đi hay ở lại, cả hai người đều là những nhân vật đội trời đạp đất cả.

Đàm Tự Đồng là người huyện Lưu Dương, tỉnh Hồ Nam, từ nhỏ đã có chí lớn, học rộng hiểu nhiều, có tài văn thơ, lại giỏi kiếm thuật, dũng cảm hào hiệp. Sau cuộc chiến Giáp Ngọ trong chiến tranh Trung-Nhật năm 1894, nguy cơ dân tộc ngày càng nghiêm trọng, một bộ phận đại biểu giai cấp tư sản dân tộc và giai cấp địa chỉ tiến bộ đã lập ra chủ trương chính trị cải lương, đồ cường. Năm Quang Tự thứ 14 nhà Thanh, tức 22 tháng tư năm Nhâm Tuất 1898 (tức 11 tháng sáu dương lịch), Quang Tự thu nạp chủ trương biến pháp của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu và tuyên bố về biến pháp thực hành chính sách mới. Điều này gặp phải sự phản đối kịch liệt của trường phái thủ cựu của Từ Hy thái hậu đứng đầu. Bọn họ bí mật mưu tính nắm giữ binh quyền và khống chế thế cục. Thế là ngày 6 tháng 8 (tức 21 tháng 9 dương lịch) tiến hành đảo chính bỏ tù hoàng đế Quang Tự, tuyên bố buông rèm nhiếp chính, tiếp đó bắt bỏ tù tất cả những người tham gia biến pháp. Vậy là biến pháp thất bại.

Sau khi chiếu lệnh về luật pháp mới, hoàng đế cho triệu kiến Đàm Tự Đồng. Do trả lời các câu hỏi đều rất vừa ý hoàng đế nên ông được thăng chức làm quan tứ phẩm, giữ chức Chương kinh Sở quân cơ. Ông cùng với Dương Thuyết, Lâm Húc, Lưu Quang Đệ cùng tham gia việc của chính quyền mới, người ta gọi đây là “Quân cơ tứ khanh” (tương tự như “Tham Chi chính sự” ở đời nhà Đường), thực tế là chức tể tướng. Lúc đó hoàng thượng sợ Từ Hy thái hậu không dám trọng dụng Khang Hữu Vi. Đàm Tự Đồng thạo việc quân cơ nên ý kiến giữa hoàng thượng và Khang Hữu Vi mới dần dần được trao đổi trực tiếp và cũng xác định được cải cách với quy mô lớn.

Mâu thuẫn giữa Quang Tự và Tây thái hậu ngày càng sâu sắc. Hoàng thượng phát một tờ chiếu bí mật, nói rằng ngôi hoàng đế của mình khó có mà giữ được, lệnh gọi Khang Hữu Vi và Đàm Tự Đồng lập tức nghĩ cách đối phó. Nhưng trong tay hoàng đế không có binh quyền mà khi đó Viên Thế Khải chủ trương biến pháp nên Đàm Tự Đồng liền xin Viên Thế Khải giúp đỡ, Viên Thế Khải khẳng khái nói sẽ kiên quyết ủng hộ cải cách và nhận lời đợi khi Vinh Lộc duyệt binh ở Thiên Tân sẽ giết ông ta. Đàm Tự Đồng tin lời Viên Thế Khải và mắc mưu của ông ta. Ngày 6 tháng 8, chính biến nổ ra.

Lương Khải Siêu đến gặp Đàm Tự Đồng. Hai người nghĩ ra một số biện pháp để đối phó tình hình, bỗng nhiên nghe tin có lệnh khám xét bắt bớ Khang Hữu Vi, không lâu sau lại nghe lệnh buông rèm nhiếp chính. Đàm Tự Đồng bình tĩnh ung dung nói: “Trước muốn cứu hoàng thượng mà không thể cứu, nay muốn cứu Khang Hữu Vi cũng chẳng thể được, ta chẳng làm nổi việc gì nữa, chỉ còn chờ cái chết đến mà thôi. Cho dù như vậy, sự nghiệp vì chính nghĩa trong thiên hạ vẫn phải cố gắng làm, tuy khó khăn. Lương tiên sinh, ngài hãy cố gắng đến đại sứ quán Nhật Bản, xin gặp Y Đằng tiên sinh, xin ông gửi điện báo đến lãnh sự quán Nhật Bản ở Thượng Hải, cho người đi cứu Khang tiên sinh”. Đàm Tự Đồng ở nhà cả ngày không đi đâu, đợi đến bắt người, hôm sau thì đến đại sứ quán Nhật Bản khuyên Lương Khải Siêu đi Nhật Bản và gửi Lương Khải Siêu mấy cuốn thư cảo với một hòm thư nhà. Ông nói: “Không có người đi tìm con đường thắng lợi sau này, không có người tử nạn thì sẽ không có người báo đáp được minh chủ. Bây giờ, sự sống chết của Khang tiên sinh khó mà đoán được, Trung Quốc xưa có Trình Anh và Can Cữu, Nhật Bản xưa có Nguyệt Chiếu và Tây Hương (bọn họ đều là những người vì nghiệp lớn mà chết đi sống lại). Tôi và ngài là người lần lượt gánh trách nhiệm đến nhờ cậy họ vậy”. Hai người ôm từ biệt nhau. Ba ngày mùng 7, mùng 8, mùng 9, Đàm Tự Đồng lại cùng hiệp sỹ Đại đao Vương Ngũ bàn cách cứu hoàng thượng. Trước khi bị bắt một ngày, mấy người bạn Nhật Bản ủng hộ biến pháp ra sức khuyên can Đàm Tự Đồng đến Nhật Bản lánh nạn. Ông nói: “Biến pháp ở các nước, không có khi nào không phải đổ xương máu hy sinh mới thành công được. Nay chưa thấy ai vì theo đuổi thực hiện biến pháp mà đầu rơi máu chảy, đó cũng chính là nguyên nhân khiến Trung Quốc không mạnh lên nổi. Nếu cần những người như vậy thì xin được bắt đầu bằng Đàm Tự Đồng tôi đây”. Ông nhất định không rời đất nước, ngày mùng 10 thì bị tống giam, trong ngục đã viết lên bài thơ trên, để tưởng nhớ Khang Hữu Vi và bộc lộ chí hướng của mình. Ngày 13 tháng 8, Đàm Tự Đồng bị công khai xử chém, khi đó ông ba mươi ba tuổi. Đến gần ngày xử chém, hàng nghìn hàng vạn người đến để xem. Đàm Tự Đồng hiên ngang, khẳng khái, thần sắc, khí thế vẫn chẳng hề thay đổi, ung dung hy sinh vì đất nước, quả là oanh liệt!

Vận động biến pháp Nhâm Tuất là cuộc vận động chính trị cải lương của giai cấp tư sản. Nó phản ánh hy vọng và yêu cầu chấn hưng đất nước, cứu vãn nguy cơ dân tộc của giai cấp tư sản và địa chỉ tiến bộ, mang đậm ý nghĩa yêu nước. Đàm Tự Đồng lập trường rất kiên định, tích cực tham gia đổi mới triều chính. Trước khi xảy ra chính biến, Đàm Tự Đồng không kể đến sự an nguy của mình, dốc sức cứu vãn đại cục; sau khi chính biến xảy ra, ông tính toán cho tương lai nên ra sức giữ lực lượng của biến pháp, tự mình thì chấp nhận cái chết, khi gặp nạn coi cái chết như không, bộc lộ phẩm chất cao thượng và ý chí kiên cường của một chí sỹ yêu nước. Cái chết của Đàm Tự Đồng là sự tự giác cao độ. Khi chính biến xảy ra, ông hoàn toàn có khả năng thoát hiểm, nhưng ông mặc lời khuyên can của bạn bè người Nhật, từ chối sự hộ tống của Đại đao Vương Ngũ, thanh thản ung dung đợi cái chết. Tại sao ông tình nguyện chết đi? Vì ông nhận thức được bất cứ sự nghiệp tiến bộ nào đều có cái giá của sự đấu tranh, khó mà không đổ máu. Máu của người hy sinh chảy xuống không phải là vô ích mà nó kêu gọi người đi sau tiếp tục chiến đấu. Nhận thức được như vậy nên khi sự nghiệp cần có những người hy sinh đi đâu, ông không do dự mà trả lời: “Xin được bắt đầu từ Đàm Tự Đồng này”. Tận trung với sự nghiệp tiến bộ, hy sinh bản thân một cách tự giác cao độ - điều đó quả là đáng quý và đã từng cổ vũ không biết bao nhiêu chí sỹ vì sự độc lập và giàu mạnh của dân tộc mình, đất nước mình mà không ngừng đấu tranh, cho đến nay, vẫn xứng đáng để chúng ta kế thừa và phát huy.

Chùn bước không dám tiến lên nêu cao chính nghĩa, chỉ liều mạng cho ân oán cá nhân, như vậy không thể gọi là dũng. Vì chính nghĩa mặc cho dao búa kề cổ, lòng không đổi, chí không rời, cái đó mới đích thực là dũng, cũng gọi là nghĩa dũng, trí dũng. Khổng Tử nói: Quân tử có dũng mà không có nghĩa là “loạn”, tiểu nhân có dũng mà vô nghĩa là “trộm cắp”. Cho nên làm người ở đời: “Có dũng nhất định phải có nghĩa, như vậy thì mới có khí phách” (Lý nghĩa chi dũng bất khả vô, huyết khí chi dũng bất khả hữu), lời của thánh nhân nên coi là lời răn cho đời.

Khổng Tử cho rằng: “Đi thuyền không sợ thuồng luồng là cái dũng của người ngư dân, đi bộ không sợ thú dữ là cái dũng của người thợ săn, trong hoạn nạn coi cái chết như không là thế thái của người anh hùng. Hiểu nghèo khó do mệnh trời, thuận theo số phận, gặp hiểm nguy không sợ đó là thế thái của bậc thánh nhân”.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.