Co là duỗi, quý như vàng.
Hạ quyết tâm làm việc gì đó thì rất dễ nhưng để hoàn thành được nó mới khó. Có người tính tình hấp tấp, làm việc không nghĩ đến khó khăn, thế nên khi vấp phải trở ngại đã vội rút lui; có người đầu óc trầm tĩnh hơn, có nghĩ đến khó khăn nhưng không ngờ khó khăn lại to lớn đến như vậy nên cũng rút lui. Những ví dụ đó cho thấy thành công đã lùi xa hơn họ một bước, chỉ cách một tờ giấy mà không biết cố gắng thì cũng chỉ phí công mà thôi. Mạnh Tử nói: “Người ta đôi khi giống như đào giếng, đào mãi vẫn không thấy nước, đến khi chỉ còn một chút nữa thôi thì lại bỏ không đào nữa. Có người hiểu được đạo lý cong thẳng, nhưng lại không làm như phương diện này của đạo lý; có người vừa muốn giữ giống, lại vừa muốn giữ vàng”.
Cao Sĩ Kỳ, người Hoa Đinh, thuở nhỏ gia đình bần hàn, ngày ngày bán chữ để kiếm kế sinh nhai, được Lan Minh Châu tiến cử vào trong cung. Có người còn ví ông như bản sao của Bảo Thoa trong “Hồng lâu mộng”.
Khang Hy rất yêu thích tài trí của ông ta. Cứ mỗi lần đi tuần hoặc đi săn đều cho ông ta và Vũ Lâm đi cùng, vì thế trong thơ của ông thường có những câu như: “Trong đám chim trả có bầy vàng tơ”. Cao Sỹ Kỳ tính tình khéo léo, biết lấy lòng người khác nên rất được Khang Hy sủng ái. Một hôm, trong khi đi săn, Khang Hy đang cưỡi ngựa bỗng ngựa bị trượt chân, tuy không bị ngã nhưng nó khiến Khang Hy rất không vui. Cao Sỹ Kỳ biết được chuyện này liền cố ý làm bẩn quần áo, thúc ngựa đến bên cạnh Khang Hy. Khang Hy nhìn thấy trên người Cao Sỹ Kỳ đây bùn đất, cảm thấy rất lạ liền hỏi nguyên do tại sao? Cao Sỹ Kỳ nói: “Vừa nãy thần bị ngã ngựa, quần áo bẩn hết vẫn chưa kịp thay”. Khang Hy nghe xong thì cười lớn: “Người miền Nam các ngươi thật yếu ớt. Vừa nãy ngựa của ta bị trượt chân mà ta vẫn không bị ngã”. Trong lời nói lộ rõ sự đắc ý, chuyện vừa rồi bỗng quên sạch mất tiêu. Cao Sỹ Kỳ theo Khang Hy đi tuần xuống phía Nam, đến chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu, đại sư trong chùa xin Khang Hy thưởng một bức hoành. Khi viết chữ “linh”, Khang Hy lỡ viết chữ “vũ” quá to nên nửa chữ dưới khó viết, Khang Hy do dự không thể đặt bút viết tiếp được nữa, Cao Sỹ Kỳ nhanh ý viết lên tay hai chữ “vân lâm”, giả vờ ra mài mực cho Khang Hy và ám chỉ cho ông ta nhìn thấy. Khang Hy lập tức tỉnh ra và viết thành “vân lâm”. Do đó chùa Linh Ẩn còn có tên hiệu là Vân Lâm cũng là từ chuyện này.
Khi Khang Hy đi du hành ở chùa Kim Sơn, Trấn Giang, các sư cũng xin bức hoành. Khang Hy nghĩ mãi vẫn chưa đặt bút được. Cao Sỹ Kỳ liền viết bốn chữ vào tờ giấy trình cho Khang Hy. Khang Hy mở ra thì thấy bốn chữ “Giang thiên nhất sắc”, cảm thấy rất vui, lập tức múa bút, do đó bốn chữ này có hồn hơn rất nhiều so với các chữ viết ở các bức hoành khác.
Vườn sư tử ở Tô Châu, đình đài kỳ dị, nhiều đường nhỏ lắt léo, khi Khang Hy đến đây đã phải thốt lên: “Thật là đẹp” và nhận lời mời của Cao Sỹ Kỳ đi xem cảnh đẹp nơi đây thế nào. Trong điện giữa vườn, Khang Hy, Minh Châu, Cao Sỹ Kỳ cùng đứng với nhau. Khang Hy cười hỏi: “Hôm nay trông chúng ta giống gì nhỉ? Minh Châu nhanh nhảu đáp: “Giống ba vị bồ tát ạ”. Cao Sỹ Kỳ liền quỳ xuống nói: “Cao minh như trời”. Minh Châu lúc này mới chợt hiểu ra, bất giác mồ hôi vã ra như tắm.
Phát tích của Cao Sỹ Kỳ có một đoạn trở thành lịch sử được nhiều người biết. Năm xưa, Cao Sỹ Kỳ một mình lặn lội vào kinh, lợi dụng sự sủng ái của các nhà quyền quý trong triều đình để làm giá tiến thân. Quản gia của Minh Châu phủ thấy Cao Sỹ Kỳ biết viết chữ nên mời ông ta đến dạy học cho con trai mình. Một hôm, Minh Châu cần viết một bức văn kiện gấp, nhưng lại không tìm được ai viết. Người quản gia bèn giới thiệu Cao Sỹ Kỳ cho Minh Châu. Công việc hoàn thành, Minh Châu rất vui mừng liền giữ Cao Sỹ Kỳ ở lại làm thư ký trong phủ, sau này vào Viện hàn lâm và nam thư phòng đều do một tay Minh Châu giúp đỡ.
Cao Sỹ Kỳ vốn khôn lỏi. Khi có địa vị, chức tước thì hầu bao cũng dần dần đầy lên, xong ông ta không cam tâm làm một “địa chủ nhà quê” nên dùng tiền bạc để móc nối quan hệ với các cận thị của Khang Hy, nhằm biết được nhất cử nhất động của Khang Hy trong cung. Mỗi lần nội thị đến báo tin, Cao Sỹ Kỳ lại thưởng cho một thỏi vàng. Lần nào vào triều là trong túi ông ta cũng rủng rỉnh vàng thỏi, đến khi trời tối thì chẳng còn gì trong túi nữa. Chính nhờ chiêu này mà chẳng có bí mật nào trong cung ông ta không biết.
Có lúc, Cao Sỹ Kỳ biết được Khang Hy đọc sách gì cũng lập tức đi tìm quyển sách giống như vậy để đọc. Một khi Khang Hy ngẫu hứng nói về cuốn sách đó thì ông ta cũng có thể nói được đại ý, khiến càng ngày càng được sự sủng ái của Khang Hy. Khang Hy từng nói: “Chỉ có Cao Sỹ Kỳ là có đủ sự uyên bác để bàn luận với trẫm”.
Cao Sỹ Kỳ càng được Khang Hy yêu mến bao nhiêu thì người khác càng ghen ghét đố kỵ ông bấy nhiêu. Cao Sỹ Kỳ nhờ sự tiến cử của Minh Châu mới được vào cung, bây giờ Minh Châu lại muốn thám thính tin tức ngược lại. Mỗi lần nhập cung về, Cửu khanh các bộ đều đứng chật trước sân phủ của Cao Sỹ Kỳ, trong đó có cả Minh Châu. Cao Sỹ Kỳ không thèm liếc mắt, đi thẳng vào trong, coi như không nhìn thấy gì. Các vị khách quý đều cho nô bộc vào dò hỏi thì hồi báo đều bảo: “Đang rửa mặt, đang dùng bữa”, phải mất một lúc mới truyền gọi Minh tướng quốc vào, hai người thường nói chuyện rất lâu, còn các đại thần khác thì chỉ gặp một đến hai người là cùng. Ngày hôm sau cũng lại như vậy, thân thể của Cao Sỹ Kỳ nổi lên như cồn.
Có lời gièm pha rằng: “Từ khi Cao Sỹ Kỳ khăn gói vào thành đến nay, nhìn số tài sản trong nhà ông ta có thể thấy hầu hết là do lợi dụng quyền chức, ăn hối lộ mà có”. Khi Khang Hy hỏi về chuyện này, Cao Sỹ Kỳ quỳ xuống thưa: “Các vị đốc phủ đại thần thấy thần luôn được hoàng thượng sủng ái, cho rằng thần được tặng rất nhiều của quý. Trên thực tế, thánh minh uy phúc chưa từng để mắt, thần đâu dám chen vào câu nào? Trong khi bọn họ chưa được chút lợi lộc gì thì những gì thần có từ một hạt thóc trở đi lại toàn từ ân sủng của hoàng thượng mà có được”. Khang Hy nghe xong thì mỉm cười và không bao giờ nhắc lại chuyện này nữa. Sau này, do có nhiều người chỉ trích quá, Khang Hy mới bãi chức quan của Cao Sỹ Kỳ.
Cho dù là lãnh tụ hay thánh nhân, hiền nhân, triệt sĩ, hay người bình thường, ai cũng đều có nhược điểm của riêng mình. Nắm bắt, sử dụng được người khác chính là biết nắm được nhược điểm của họ. Giống như trâu bị dắt mũi và ngựa bị rọ mõm vậy. Nếu ta có thể nắm bắt được nhược điểm của người khác, tất cả đều có thể được như ý muốn. Đồng thời cũng cần hiểu được nhược điểm của chính mình. Ta có thể lợi dụng nhược điểm của người khác thì người khác cũng biết lợi dụng nhược điểm của ta. Người ta đều có thể khiến ta thành công hay thất bại nhờ sự lợi dụng lẫn nhau. Được hay mất phải xem khả năng vận dụng của ta đến đâu.
Con người không lúc nào không vì danh hoặc vì lợi. Người theo đuổi cái danh chẳng qua vì lợi, hướng tới lợi chẳng qua vì danh, đã muốn có danh còn muốn có lợi. Trên danh nghĩa là vì danh, trên thực tế lại là người tìm lợi; trên danh nghĩa vì lợi, thực tế lại theo đuổi cái danh. Do đó, ta không thể không quan sát một cách tỉ mỉ để từ đó nâng cao khả năng lợi dụng của mình.