Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
51
Không Vì Năm Đấu Gạo Mà Phải Khom Lưng

❊ ❊ ❊

Khom lưng, đuối chí.

Muốn tránh khỏi sự ám hại của những cung tên quỷ thần trong thế tục này, chỉ có luôn giữ được sự tỉnh táo và lý trí; muốn giải thoát được những trói buộc của thiên la địa võng trong nỗi buồn rầu thì chỉ có giữ cho người luôn thanh tịnh không chút dơ bẩn, đừng vì năm đấu gạo mà phải khom lưng. Tai họa và phiền não đều là “kết quả” do sự mê muội của lý trí, những dục lợi nung nấu ruột gan đều tạo ra mọi “nguyên nhân” của những kết quả xấu. Phật giáo đã nhấn mạnh sự báo ứng nhân quả đó, không phải là mê tín mà đó chỉ là chân lý sự vật không thể tách rời hiện thực, không gì có thể phá vỡ nổi. Phật Thích Ca nói: “Bồ tát sợ nhân chứ không sợ quả, chúng sinh sợ quả không sợ nhân”. Bồ tát là thánh nhân, hiền triết; họ dùng trí tuệ soi sáng lý trí của chính mình, lúc nào cũng cảnh giác bản thân không được gây ra tội ác, tiêu diệt các nhân tố gây ra chuyện xấu trong nguyên nhân của sự việc, không có nhân tất sẽ không có quả. Chúng sinh chỉ là người thường, điều mà chúng sinh sợ là hậu quả của sự việc, nhưng lại rất ít người kiểm điểm lại lời nói, hành động và ý nghĩ của mình, vô tình đã tạo ra hậu quả xấu vô cùng đáng sợ, lúc đó có hối hận cũng đã muộn.

Đậu Anh là cháu họ nội của hoàng hậu Đậu Cơ của Hán Văn Đế, do có công dẹp loạn Ngô, Sở bảy nước, được phong làm Ngụy Kỳ Hầu.

Điền Nha là anh em cùng mẹ khác cha với Vương hoàng hậu Hán Cảnh Đế. Cha của Vương hoàng hậu là Vương Trọng, mẹ là Giản Nhi, sau khi Vương Trọng chết, Giản Nhi bị gả đến nhà họ Điền, sinh ra Điền Nha. Khi Đậu Anh đắc thế, Điền Nha chỉ là một quan nha bình thường. Ông thường lui tới nhà họ Đậu, bày mâm hầu tiệc, cung kính như con cháu nhà họ Đậu. Điền Nha vóc người nhỏ bé, ăn nói sắc sảo, dám nói dám làm. Hán Vũ Đế lên ngôi, Điền Nha là cậu của Vũ Đế và được bái làm thừa tướng. Lúc đó, các danh hiền sĩ đều quy thuận Đậu Anh, Điền Nha rất bực tức bèn bày cách muốn lật đổ Đậu Anh. Bạn bè của Đậu Anh dần dần rời xa ông, người duy nhất ở bên ông là Quán Phu. Quán Phu là một vị tướng quân, trong cuộc dẹp nội loạn bảy nước đã lập được công lớn. Con người Quán Phu cương trực thẳng thắn, ham rượu, không giỏi ăn nói, uống rượu vào là nổi cáu, thích sao làm vậy, mất hết khả năng kiềm chế mình, lại không hay nịnh hót trước mặt người khác.

Điền Nha nghe nói Đậu Anh có rất nhiều ruộng đất ở Thành Nam, bèn sai môn khách đến chuyển lời, hi vọng Đậu Anh sẽ nhượng chỗ đất đó cho mình. Đậu Anh oán hận nói: “Lão bộc tuy đã rời bỏ, tướng quân tuy cao quý vậy, thà lấy quyền thế để cướp đoạt còn hơn! Thừa tướng sao có thể dựa vào quyền thế mà cướp đất của người khác?” Đúng lúc đó thì Quán Phu đến, liền chửi cho môn khách và Điền Nha một trận. Môn khách sợ hai người sẽ gây thù với nhau, bèn tự mình bịa ra vài lời dễ nghe trả lời Điền Nha, biến những lời cự tuyệt thâm độc của Đậu Anh thành lời nói khéo léo. Vậy mà có người muốn nịnh hót Điền Nha, liền đem những lời nói dạy bảo của Quán Phu đối với môn khách kể lại một lượt cho Điền Nha. Điền Nha vì vậy mà oán hận Đậu Anh và Quán Phu, liền tấu lên với hoàng thượng, tấu rằng gia tộc của Quán Phu ở quê nhà hoành hành bất pháp, đáng phải xét tội. Vũ Đế cho Điền Nha tự xử lý, Điền Nha liền chuẩn bị bắt Quán Phu và cả gia tộc của ông.

Sau khi biết tin này, Quán Phu cũng chuẩn bị tố giác về việc ăn hối lộ của Điền Bà Thượng để chống lại. Quán Phu từng nghe Vương Lưu An ở Hoài Nam và Điền Nha bàn bạc với nhau về việc thừa kế ngôi vị hoàng đế và việc hắn hối lộ Điền Nha. Điền Nha nghe nói Quán Phu muốn tố giác việc này, trong lòng vô cùng sợ sệt, đành phải cử người đến hòa giải với Quán Phu.

Điền Nha lấy vợ, lập làm phu nhân. Vương thái hậu vì muốn mở rộng thế lực của mình liền hạ chiếu thư, dặn các chư hầu, tôn thân, đại thần đều phải đến phủ thừa tướng chúc mừng. Đậu Anh và Quán Phu cũng đến chúc mừng. Trong bữa tiệc, Điền Nha đến bên từng vị khách chúc rượu, mỗi người đều rời chỗ tiệc (thời Hán ăn tiệc ngồi trên chiếu), quỳ phục dưới đất biểu thị sự không dám, đợi đến khi Đậu Anh đi chúc rượu, những người có quan hệ cũ với Đậu Anh liền rời chiếu tiệc, những người còn lại vẫn ngồi chỗ cũ, chỉ dùng hai đầu gối quỳ xuống chiếu, biểu thị một chút khiêm nhượng. Quán Phu thấy tình hình như vậy thì rất không vui. Đến khi Quán Phu đến chúc rượu Điền Nha, Điền Nha không những không rời chỗ ngồi lại còn nói: “Không dám đầy cốc”. Quán Phu vô cùng tức giận, nói chế giễu: “Tướng quân là quý nhân, hãy uống đi chứ!” Điền Nha không uống. Đợi đến khi tới trước mặt Quán Hiền - Cháu Quán Anh chúc rượu, Quán Hiền đang nói thầm với Trình Bất Phúng (tức danh tướng biên phòng Lý Quảng), lại không rời chỗ tiệc, tỏ ra rất vô lễ. Quán Phu không thể chịu đựng được nữa, liền trút hết giận chửi bới: “Ngươi vẫn thường nói ‘trình bất thức nhất văn bất trực’, nay người có tuổi kính rượu ngươi, ngươi lại nói những lời vô lễ như đứa trẻ”. Quán Hiền còn chưa kịp cãi lại thì Điền Nha đã tức giận nói: “Trình tướng quân và Lý tướng quân đều cùng một phe, ngươi chửi mắng Trình tướng không phải là không nể mặt Lý Quảng tướng quân sao?”.

Điền Nha vốn có ý gây xích mích. Ai ngờ máu rượu của Quán Phu đã dâng lên, ông nói: “Hôm nay chặt đầu ta, khoét ngực ta cũng không sợ, Trình tướng quân, Lý tướng quân là cái quái gì chứ!” Đậu Anh thấy tình huống không tốt, vội lôi Quán Phu ra. Điền Nha tức giận sai người kéo Quán Phu lại. Mọi người đều khuyên giải, khuyên Quán Phu nên xin lỗi Điền Nha, Quán Phu quyết không cúi đầu trước Điền Nha, mọi người giúi cổ ông xuống, ông cũng không chịu quỳ, lại còn dùng tay đẩy mọi người ra. Thế là Điền Nha sai các võ sĩ trói Quán Phu lại rồi tống vào ngục. Lễ yến tiệc chúc mừng tan trong không khí rất buồn chán.

Đậu Anh sau khi trở về liền viết sớ tâu vua, thay Quán Phu minh oan. Vũ Đế triệu ông ta vào triều biện bạch.

Đậu Anh biện bạch thay Quán Phu, nói sau khi uống rượu say đã đắc tội với thừa tướng, nhưng cũng không nên xử tội chết. Thế là Đậu Anh cùng Điền Nha cãi nhau một trận.

Vương thái hậu rất tức giận, trách Vũ Đế. Vũ Đế liền sai đại phu ngự sử giam Đậu Anh lại, sự việc trở nên rắc rối. Vũ Đế giết Quán Phu và cả gia đình ông. Điền Nha e Đậu Anh không chết, bèn bỏ tiền ra sai người ngấm ngầm phao tin đồn nhảm, nói Đậu Anh trong ngục nói xấu hoàng thượng, nói hoàng thượng là hôn quân. Tin đồn liền đến tai Vũ Đế, ông lập tức giết chết Đậu Anh.

Không lâu sau, Điền Nha mắc bệnh lạ, toàn kêu la nhận tội xin tha thứ. Năm ba ngày trôi qua, toàn thân phát phì rồi lăn lộn trên đất. Tác giả “Giao ký” đoạn cuối cùng đã bình luận khá hay, ghi chép như sau: “Ngụy Kỳ, Vũ An đều coi trọng thân thích đằng ngoại, Quán Phu dùng quyết sách nhất thời mà nổi tiếng. Việc làm của Ngụy Kỳ là lợi dụng cái quý của Ngô, Sở, Vũ An nhân dịp nhật nguyệt. Như vậy, Ngụy Kỳ không biết gì về thời biến, Quán Đại vô mộc mà kém cỏi. Hai người mà giúp đỡ nhau mới thành họa loạn. Vũ An dựa vào phú quý mà tham quyền, rượu vào là chơi bời lung tung, hãm hại hai người hiền. Kêu than ai oán! Giận cá chém thớt, sinh mệnh cũng không kéo dài. Dân chúng không thèm ghi chép mà bị nói xấu. Kêu than bi ai vậy thay!” Ý nghĩa đoạn văn này muốn nói về các tai họa từ trước tới nay như: Đậu Anh, Điền Nha đều do là thân thích của hoàng thượng nên được quý trọng, Quán Phu do tham gia chiến đấu với Ngô, Sở mà nổi tiếng; Đậu Anh được trọng dụng là do dẹp loạn được Ngô, Sở; còn sự hiển vinh của Điền Nha thì hoàn toàn dựa vào sức mạnh của thái hậu, thế mà Đậu Anh lại không hiểu nhân thời biến thông. Sau khi Đậu thái hậu mất, Đậu Anh mất đi chỗ dựa vững chắc, lại còn muốn đòi công bằng với Điền Nha, Quán Phu không có mưu mẹo lại vô lễ, hai người này phụ giúp lẫn nhau sẽ gây ra họa loạn. Điền Nha cậy địa vị hiển vinh mà ngông cuồng lộng quyền. Vì một ly rượu mà trách móc oán hận, vì chuyện nhỏ một ly rượu mà thù oán hãm hại hai người hiền tài. Điền Nha vốn oán hận Quán Phu, lại dính dáng đến việc hại chết Đậu Anh, mạng của chính mình cũng không thể kéo dài được. Quần chúng không ủng hộ và yêu mến, cuối cùng đã mất hết thanh danh. Chao ôi! Thật là bi ai thay! Dựa vào hậu đài của người thân để dùng quyền, chính là gốc rễ để gây ra tai họa.

Đậu Anh lại không biết thời biến. Điều kiện lịch sử đã thay đổi, chỗ dựa của bản thân cũng đã bị lật đổ mà lại không thấy điều kiện có lợi của mình đang biến đổi, vẫn đi theo con đường cũ. Vẫn chưa làm được “tùy cơ ứng biến”, bao gồm môi trường khách quan, thời gian, địa điểm đều đã thay đổi, nếu không thì bản thân sẽ rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Trời quang xanh ngắt một màu, trăng sáng vằng vặc trên không trung, ở đâu mà không thể bay lượn một cách tự do tự tại như vậy được chứ? Nhưng bay như con thiêu thân lao vào ngọn nến trong đêm thì tự mình đã tìm cái chết. Trong vắt như nước suối, xanh như quả dưa, thứ gì mà không thể ăn uống cho đỡ đói được chứ? Nhưng con quạ đầu mèo lại thích ăn chuột chết thối. Điều đáng kêu than là nhân gian có được mấy người không làm con thiêu thân, con quạ đen? Nhìn con thiêu thân lao vào lửa, nhìn con quạ đầu mèo ăn chuột thối mà thấy kỳ lạ, rõ ràng biết là lửa mà vẫn lao vào, rõ ràng có thức ăn tươi ngon mà bỏ đi không dùng, con người chẳng phải là không như vậy sao? Do tính hạn chế của thời đại và nhận thức, rất nhiều sự việc được người khác xem như là mũi nhọn của sừng trâu, tự mình lại chui vào trong. Một số việc sau này mới cảm thấy thật buồn cười, mới thấy sai sót mà lúc đó làm thì không có chút kiêng nể nào, muốn làm gì thì làm. Có việc là cả biển khổ cho con người mà họ vẫn không quay đầu lại, có việc chỉ có thể duỗi mà không thể co lại, hơn nữa còn làm hại đến tính mạng các khanh gia. Con người, thật khiến con người phải bi than!

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.