Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1378 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
55
Lời Nói Không Nên Quá Kiên Quyết Cứng Nhắc, Đừng Bước Đến Chỗ Cùng

❊ ❊ ❊

Đường cụt không còn chỗ “duỗi”.

Ngài Hồng Ứng Minh nói: “Làm người không nên để tài năng quá lộ liễu, phải khéo léo giấu trí thông minh trong sự chậm chạp, không nên tỏ ra quá thông minh. Giấu sự thông minh trong sự ngu dốt mới là hành động khôn khéo, thà hiền lành một chút chứ không thể tự cho mình là thanh cao, phải học cách lấy lùi mà tiến, trong môi trường nhơ bẩn phải giữ sự trong trắng của chính mình. Người khôn giữ mình, lo trước tính sau mới là phương pháp quý, có tác dụng nhất trong đối nhân xử thế”.

Lão Tử nói: “Vứt bỏ sự thông minh, trí tuệ, lợi ích của dân chúng sẽ tăng lên hàng trăm lần; vứt bỏ nhân nghĩa, dân chúng có thể quay lại trạng thái thiên tính của sự hiếu từ; vứt bỏ sự xảo trá và lợi ích cá nhân, trộm cướp cũng sẽ không còn nữa. Cả ba đều là che giấu giả tạo rất khéo, là các điều khoản của bệnh trạng cai trị xã hội vẫn chưa đủ hoàn chỉnh, cho nên còn phải làm cho nhận thức tư tưởng của con người cao hơn, để giữ bộ mặt trong trắng mộc mạc vốn có, giảm bớt những dục vọng cá nhân, vứt bỏ văn học lễ pháp của thánh trí nhân nghĩa sẽ tránh được buồn phiền khổ cực”.

Năm Đạo Quang, Sơn Đông trộm cắp như ong kéo đến, Đạo Khôi chế ngự chúng nhân, bộ hạ của hắn một nửa là trộm cắp, một nửa ẩn náu ở xóm núi lần lượt gây án, vì thế mà đi lại khó đoán, các quan phủ không có cách nào để tóm bắt chúng.

Trong bọn trộm cướp có tên Tiểu Nha Nhi, tuổi vừa tròn mười tám, khoẻ mạnh không ai bằng, hắn thường một mình cướp giật khắp nơi, từ trước đến nay không hề trốn nấp. Đạo Khôi nhiều lần ngăn cấm nhưng vô hiệu, thế là đành phải nói với Tiểu Nha Nhi: “Người đã tội ác tày trời, Tân Đại Thư đang cho bắt người gấp, ngươi còn không trốn đi, không lâu sẽ gặp tai ương” Tiểu Nha Nhi tức giận nói: “Đi! Bất kể bọn thái thú chó má ở nơi nào, tôi nhất định sẽ báo thù hắn”. Vị thái thú lúc đó họ Thâm, con người chính trực, đặc biệt là ham thích người có tài. Sau khi được điều tới Tế Nam từ Đông Xương, nghe nói về sự gan dạ phi thường của Tiểu Nha Nhi và tài trị dân chúng của Đạo Khôi thì vô cùng ngưỡng mộ hai người trong dân gian đó, dự định sẽ tuyển dụng cá hai, vì vậy ông trọng thưởng để chiêu mộ Tiểu Nha Nhi. Đúng lúc đó thì gặp thái thú Quận Thí. Tối hôm đó, ái nữ của thái thú đáng khâu đèn thêu hoa trong nội nha, bỗng cảm thấy ngoài rèm cửa có người đang lén lút nhòm ngó vào trong liền hỏi là ai, hỏi nhiều lần mà không thấy tiếng trả lời, bỗng nhiên thấy một tráng sỹ vén rèm bước vào toàn thân mặc đồ đen, tay cầm dao sắc. Tráng sỹ nói lớn: “Ta là Tiểu Nha Nhi, đặc biệt đến gặp lão gia nhà cô nhưng chưa gặp được, nếu ông ta muốn chống lại ta, vài ngày nữa ta sẽ đến lấy đầu ông ta”. Nói rồi, hắn nhìn tứ phía, thấy trên tủ có một chiếc cặp da nhỏ, Tiểu Nha Nhi nhảy lên cầm dao khêu xuống rồi nói: “Ta không thèm đồ vật của ngươi, chỉ là lấy cái này làm vật làm tin”. Anh ta mở cặp da ra lấy một chiếc áo khoác và một chuỗi hạt ngọc trai, rồi nhảy vọt lên tầng chớp mắt đã mất tích. Con gái thái thú như tỉnh cơn mơ, vội vàng hô hoán lớn, bọn thị tùng vội vàng tập hợp lại, Hợp Nha sục sôi, lệnh cho đuổi theo kẻ to gan trèo qua nhà nhưng chẳng thấy bóng dáng đâu cả.

Tiểu Nha Nhi cầm hai vật làm tin đến gặp Đạo Khôi. Đạo Khôi căm giận nói: “Nói cho cùng, ngươi vẫn đến nha phủ, đã như vậy ta cũng không tiện lưu người ở đây lâu, ngươi hãy nhanh chóng trở về. Trừ phi ta thông báo cho ngươi, nếu không cấm được quay lại”. Tiểu Nha Nhi bất đắc dĩ đành bỏ đi. Lúc đó, Thẩm thái thú cho truy đuổi Tiểu Nha Nhi rất gay gắt, tất cả các nha dịch đều gặp phải những câu trả lời bằng roi của ông. Chưa được vài ngày, rốt cục cũng có người cũng trói bắt được Tiểu Nha Nhi đến gặp thái thú, thái thú vui mừng khôn xiết, tự mình xét hỏi hắn.

Hóa ra, cách thành phủ hơn mười dặm có một khu chợ rất phát triển, ở đó nhà thổ cùng sống trà trộn. Trong một nhà chứa của vùng, có một vị khách vung tiền như rác, rất khác so với người thường. Gái đĩ rất nghi ngờ lai lịch của vị khách này. Một đêm, vị khách nọ uống say mèm, gái đĩ liền dịu dàng gạn hỏi khách. Khách cười lớn nói: “Ta không phải ai khác mà chính là Tiểu Nha Nhi danh tiếng lẫy lừng, phiêu bạt chân trời, không bao giờ tửu sắc, hôm nay ta phải quay về cho nên ta tạm thời phá giới, ngươi chớ được nói ra chuyện này”. Gái đĩ rất sợ hãi, đợi đến khi hắn ngủ say, lén lút chuồn ra ngoài báo với Địa Bảo. Địa Bảo liền mang theo một đám người bao vây căn phòng, một vài tên thân thể vạm vỡ, tay cầm dùi cui luồn vào buồng ngủ. Một tên đánh trúng vai phải của Tiểu Nha Nhi, rồi một nhát trúng vai trái, rồi một vài tên lao đến ấn mạnh người Nha Nhi xuống đất, Tiểu Nha Nhi biết không thể thoát khỏi, bởi vậy mới hét lớn: “Dừng tay lại, dừng tay lại, các vị chớ nên như vậy, ta và các vị tới gặp quan phủ”. Mọi người đều biết Tiểu Nha Nhi võ nghệ cao cường, vì thế không dám lơ là, bọn chúng dùng một dây sắt trói sườn rồi dắt đi. Tiểu Nha Nhi dáng vẻ rất bình tĩnh, trên đường đi luôn nói về cuộc đời mình, tính khí dũng mãnh như sắt thép. Đối mặt với những lời xét hỏi của Thẩm thái thú, Tiểu Nha Nhi công nhận không vòng vo hành động tội ác của mình, nhưng đối với tình hình của đồng đảng thì không chút hé răng. Thẩm thái thú rất khâm phục nghĩa khí của hắn liền nhốt vào trong ngục rồi chuẩn bị thuyết phục từ từ.

Sau gần một năm mới thả hắn ra ngục, Thẩm thái thú hỏi: “Võ công của người đã giảm bao nhiêu so với trước? Tiểu Nha Nhi cười nói: “Sự thực chẳng giảm bao nhiêu, ví dụ như con sư tử trước cửa nhà ông, trước đây chỉ cắp nách được một con, có thể nhảy vọt qua của Đông Quách, còn giờ đây, phải cần một đoạn dây thừng mới trèo qua được”. Thẩm thái thú nói tiếp: “Được, ngày mai ngươi thử xem, nếu quả thực như vậy ta sẽ miễn tội cho ngươi, hơn nữa sẽ đặc biệt sử dụng ngươi”.

Ngày hôm sau, Tiểu Nha Nhi cởi bỏ xiềng xích, cắp sư tử đá bước đến cửa Đông Quách, vươn người nhảy phắt lên nhưng mới chỉ tới nửa công, dường như sắp rơi xuống, nhờ có dây thừng mà cuối cùng mới trèo qua được công Đông Quách. Thẩm thái thú dẫn các quan thân đứng quan sát ở dưới thành, đang reo to hoan hô Tiểu Nha Nhi, bỗng chỉ thấy Tiểu Nha Nhi đặt sư tử đá xuống, nói to với Thẩm thái thú: “Cảm ơn ông đã thả ta, ta đi đây”. Vừa nói dứt lời liền quay người nhảy phắt một cái ra khỏi thành rồi chạy mất. Lập tức chỉ nghe thấy một tiếng vang, tiếng vang chưa kịp dứt, Tiểu Nha Nhi đã bị bắt lại. Hóa ra Thẩm thái thú sợ có sơ suất nên đã dự phòng cho quân mai phục bên ngoài thành, giao hẹn lấy tiếng kêu làm hiệu, chỉ cần tiếng kêu vang lên là lập tức bắt ngay, cho nên Tiểu Nha Nhi cuối cùng vẫn không thoát khỏi. Thẩm thái thú không thể chế ngự được tâm địa dã man của Tiểu Nha Nhi, đành tấu lên Đại sứ để xử phạt hắn theo luật pháp.

Thường giữ những ý niệm tốt, nuôi chí theo lẽ trời, thiện ý này là “cái thiện” của nghĩa rộng, cụ thể là chỉ: “Không được vượt quá quy củ”. Cổ nhân cho rằng cảm động, náo động, ngũ sắc, nữ sắc, thịnh khí, tình ý quấn lấy tâm trí; ghét bỏ, yêu đương, vui sướng, phẫn nộ, túng lạc, bi thương thì dính dáng đến đức hạnh, trí tuệ, tài năng, đi lệch (xa rời) chọn lựa, vứt bỏ thì làm bế tắc con đường đi, cao quý, giàu có, hiển vinh, uy nghiêm, danh tiếng, tài lợi thì mê hoặc tự tưởng. Bốn loại này không gây rối loạn trong tâm, tâm khí tự nhiên sẽ trở lên thuần tuý, tâm khí thuần túy thì chí hướng tự nhiên sẽ thành thục; chí hướng thành thục thì tự nhiên sẽ không vượt quá quy củ. Cho nên, lời nói, hành động, cử chỉ của người quân tử phải lấy sự tỉnh táo làm gốc.

Đem diệt cỏ ví với việc trị tội ác, trồng hoa ví với làm việc thiện. Thực ra hoa và cỏ vốn là những thực vật trong tự nhiên, cùng đồng dưỡng cộng sinh với trời đất. Trời đất lại không phân chia nó ra thành thiện ác. Thiện ác bắt nguồn từ tâm niệm của con người, tuân theo lẽ trời, tâm niệm không sinh ra thì không có sự phân biệt thiện ác, coi trời đất là một thể thống nhất, vì tâm niệm khởi nguồn, vì tâm khí mà chuyển động, chuyển động lại gây ra tội ác.

Trong con mắt các nhà sinh vật, vạn vật trong giới tự nhiên tổ chức thành dây chuyền sinh vật rất mật thiết, chúng đều có thể thích ứng trong những môi trường khác nhau, vạn vật đều có tác dụng riêng của nó, từ trước đến nay không hề có sự phân biệt thiện và ác. “Thiên nhiên” là thuộc tính của vạn vật, sự tuân theo thiên nhiên là bổn phận của thánh nhân. Vì vậy, thánh nhân không nên là thiện ác mà làm rối loạn thiên nhiên, đừng vì dục vọng mà làm mất đi tâm tính thanh tịnh. Họ hiểu thiện ác là điều để phân biệt con người, thuận theo tự nhiên sẽ đạt tới cảnh giới của cái thiện. “Chí thiện” sẽ loại trừ cái ác và giữ lại cái thiện, mà tự nhiên vốn là như vậy, vô ác vô thiện.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.