SOLOMON THỨ HAI VÀ NÀNG ROXELANA CỦA ÔNG
Vào ngày 24/8/1516, vị sultan Ottoman, Selim the Grim, đánh đuổi quân Mamluk cách Aleppo không xa, một trận đánh quyết định vận mệnh của Jerusalem: hầu hết vùng Trung Đông sẽ thuộc triều đại Ottoman trong bốn thế kỷ sau. Vào ngày 20/3/1517, Selim đến chiếm Jerusalem. Pháp quan trao ông chùm chìa khóa của al-Aqsa và Vòm Đá tại đó ông nằm xấp và hô lên, ‘Ta là người sở hữuqibla(phương hướng cầu nguyện của người Hồi) thứ nhất.’ Selim khẳng định sự khoan dung truyền thống đối với người Cơ đốc và Do Thái. Ông lên Núi Đền cầu nguyện rồi giong ngựa đi xáp nhập Ai Cập. Selim đã đánh bại Ba Tư, chinh phục Mamluk và minh định quyền kế vị bằng cách giết hết anh em, cháu và ắt hẳn một số con trai ruột của mình. Vì thế khi ông mất đi vào tháng 9 1520, ông chỉ còn sót lại một con trai duy nhất.
Suleiman chỉ mới 25 tuổi, cao và mảnh khảnh nhưng dẻo dai với gương mặt xương và ông bỗng thấy mình là chủ nhân ông của một đế chế trải dài từ Balkan đến biên giới Ba Tư, từ Ai Cập đến Biển Đen. ‘Ở Baghdad, ta là Shah; trong lãnh thổ Byzantine, ta là Caesar; và tại Ai Cập, ta là Sultan,’ ông tuyên bố và thêm vào các tước hiệu này là tước hiệu kha-lip. Không có gì lạ khi quần thần Ottoman xưng với vua của mình là Padishah – hoàng đế – và là ‘vị quốc vương danh vọng nhất và đáng kính nhất trên khắp thế giới’, như lời một quan triều ca tụng. Người ta kể rằng Suleiman nằm mơ thấy mình được Đấng Tiên Tri đến thăm và bảo với ông phải đánh đuổi bọn ngoại giáo, làm đẹp Điện Thờ (Núi Đền) và xây dựng lại Jerusalem’, nhưng thật ra ông không cần ai nhắc nhở. Ông quá ý thức về vai trò hoàng đế Hồi của mình và, như người vợ gốc Slave (Nga) của ông Roxelana luôn ca tụng ông, ‘Solomon của thời đại mình.’
Roxelana chia sẻ những kế hoạch của Suleiman – kể cả những kế hoạch về Jerusalem. Bà có lẽ là con gái một giáo sĩ bị bắt cóc ở Ba Lan và bán vào hậu cung của vị sultan. Tại đó cô lọt vào mắt Suleiman, sinh cho ông năm trai và một gái. ‘Trẻ trung nhưng không đẹp, dù duyên dáng và thon thả,’ một chân dung đương đại cho thấy bà mắt to, môi hồng và gương mặt bầu bĩnh. Thư bà gửi cho Suleiman khi ông đi chiến dịch nắm bắt điều gì đó về tinh thần vui tươi nhưng bất khuất của bà: ‘Sultan của thiếp, nỗi khắc khoải cháy bỏng vì xa cách không có giới hạn. Giờ hãy tha thứ cho con người khổ sở này và đừng ngưng gửi những bức thư cao quí cho thiếp. Khi thư sultan được đọc lên, tôi tớ, con trai Mir Mehmed và bọn nô lệ cùng con gái Mihrimah của ngài đều khóc và kêu gào vì nhớ ngài. Tiếng khóc của chúng khiến thiếp phát điên.’ Suleiman tặng bà danh hiệu Hurrem al-Sultan, Niềm Vui của Sultan, mà ông mô tả trong các bài thơ được gán cho ông là ‘tình yêu của ta, ánh trăng của ta, mùa xuân của ta, người phụ nữ có mái tóc đẹp của ta, đôi mày xếch đáng yêu của ta, đôi mắt tinh nghịch đáng yêu của ta và chính thức là ‘tinh hoa của các bà hoàng, ánh sáng đôi mắt của kha-lip triều lộng lẫy’. Bà trở nên một nhà chính trị mưu mẹo,dàn xếp thành công để bảo đảm con trai của Suleiman với một phụ nữ khác không thể lên kế vị: đứa con trai ấy bị thắt cổ chết trước mặt Suleiman.
Suleiman thừa kế Jerusalem và Mecca và tin rằng uy thế Hồi giáo của ông đòi hỏi ông phải làm đẹp những điện thờ đạo Hồi: mọi thứ về ông đều trên một qui mô hoành tráng, tham vọng của ông thì vô hạn, thời cai trị của ông kéo dài gần nửa thế kỷ, chân trời ông mênh mông – ông tham gia những trận đánh gần như có tính xuyên lục địa từ châu Âu và bắc Phi đến Iraq và Ấn Độ Dương, từ cửa ngõ Vienna đến Baghdad. Những công trình của ông ở Jerusalem quá thành công đến nỗi Thành phố Cổ ngày nay là công lao của ông hơn bất cứ của ai khác: tường thành trông cổ đại và đối với nhiều người nó xác định diện mạo của thành phố không kém Vòm Đá hoặc Mộ Thánh hoặc Bức Tường – nhưng tường thành và hầu hết các cổng đều là sáng tạo của nhân vật đương thời với Henry VIII, vừa đảm bảo an toàn cho thành phố vừa làm tăng uy thế của riêng ông. Vị sultan xây thêm một thánh đường, một lối vào và một tháp cho Thành lũy; ông xây dựng một hệ thống ống nước để mang nước vào thành phố và chín giếng nước uống – bao gồm ba trên Núi Đền; và cuối cùng ông thay lớp đá khảm đã mòn trên Vòm Đá bằng ngói tráng men trang trí họa tiết hoa sen và hoa súng màu ngọc lam và xanh cobalt, trắng và vàng như ta nhìn thấy ngày nay.
Roxelana thích lập những cơ sở từ thiện sát bên những dự án của chồng, bà xung công một lâu đài Mamluk để thành lập al-Imara al-Amira al-Khasaki al-Sultan, một cơ sở được biết dưới tên Công Trình Hoa Mỹ gồm một thánh đường, lò nướng bánh, nhà tập thể 55 phòng và nhà phát chẩn cho người nghèo. Do đó họ coi Núi Đền và Jerusalem là của mình.
Năm 1553 Suleiman, tự xưng là ‘Solomon Đệ Nhị và Vua của Thế Giới’, quyết định thanh sát Jerusalem, nhưng rồi những cuộc chiến ở xa đã xen vào và, như Constantine trước đây, con người đã biến đổi thành phố chưa hề trông thấy thành quả của mình. Khi tường thành cao lên, tể tướng Syria chủ tọa, kiến trúc sư đế chế của Suleiman là Sinan ắt hẳn thanh tra công trình trên đường trở về nhà sau khi đi Mecca: hàng ngàn công nhân lao động, đá mới được cắt từ mỏ đá, đá cũ được xoáy từ các nhà thờ sụp đổ và cung điện thời Herod, và những thành lũy và cổng được hòa quyện cẩn thận với các tường thành thời Herod và thời Umayyad bao quanh Núi Đền. Việc lợp lại Vòm Đá tốn 450,000 miếng ngói, vì thế thợ phải xây cất nhà máy làm ngói sát bên al-Aqsa. Thành phố ắt hẳn vang dội những âm thanh không quen thuộc của tiếng thợ xây đập búa và tiếng lanh canh của tiền đồng. Dân số gần như tăng gấp ba lên đến 16,000 người và số người Do Thái tăng gấp đôi đến 2,000 người, do số người tị nạn từ phương tây đổ về không ngừng. Một phong trào rộng lớn của người Do Thái đang tiến triển, và một số người mới đến tham gia trực tiếp vào công trình của Suleiman.
Suleiman the Magnificent: một Sultan với người Ả Rập, một Caesar với người Cơ đốc. Ông không hề đến thăm Jerusalem nhưng, tự coi mình là Solomon thứ hai, ông xây lại hầu hết tường thành và cổng mà ta trông thấy ngày nay.
Suleiman sử dụng một quách và kiểu trang trí của Thập Tự quân để xây Giếng nước Cổng Dây xích và xác lập tính lộng lẫy và hợp pháp Ottoman bằng cách bổ sung đá khảm vào Vòm Đá
