KHÚC KHẢI HOÀN CỦA TITUS: JERUSALEM Ở LA MÃ

Một vài tuần sau, ngay khi thành phố đã bị phá hủy và ông đã đi một vòng thăm chiến trường đẫm máu, một lần nữa Titus đi qua Jerusalem, so sánh những đổ nát tang thương hiện giờ với vẻ vinh hiển đã biến mất của nó. Rồi ông giong buồm về La Mã, mang theo những nhà lãnh đạo Do Thái bị bắt, nhân tình hoàng gia Berenice, và tên phản bội được yêu thích của mình Josephus, cùng kho báu của Jerusalem. Vepasian và Titus, đội vương miện nguyệt quế, vận hoàng bào màu tím, bước ra khỏi Đền thờ Isis, và được Viện Nguyên Lão chào đón và ngồi vào chỗ vinh dự nhất trên khán đài Quảng trường để chứng kiến lễ diễu hành Khải Hoàn hoành tráng nhất trong lịch sử La Mã.

Đám rước các tượng thần và những chiếc thuyền mạ vàng, cao ba bốn tầng, chất đầy của cải chiến lợi phẩm, khiến khán giả trầm trồ vì ‘thích thú và ngạc nhiên’, như Josephus ghi nhận một cách khô khan, ‘vì có nhiều điều để chiêm ngưỡng khi một xứ sở hạnh phúc bị tan hoang’. Sự kiện Jerusalem bị thất thủ được diễn ra trên những phù điêu sống động – các quân đoàn xông tới, quân Do Thái bị tàn sát, Đền Thờ bốc cháy – và trên chóp mỗi con thuyền đứng chễm chệ những vị chỉ huy La Mã đã đánh chiếm các thị trấn. Tiếp theo đó là cảnh tượng đau lòng nhất đối với Josephus, những vật thiêng liêng nhất của Nơi Chí Thánh: chiếc bàn bằng vàng, giá đèn và Bộ Giáo Luật. Tù binh ngôi sao, Simon ben Giora, được dẫn đi diễu hành bằng một thòng lọng quấn quanh cổ.

Khi đám rước dừng lại trước Đền Thờ Jupiter, Simon và các tộc trưởng nổi loạn bị hành hình trước tiếng reo hò của dân chúng; những người hiến tế được dâng cúng. Jerusalem đã chết như thể, Josephus trầm ngâm: ‘Tính cổ xưa của nó, sự giàu có của nó, dân tộc có mặt trên khắp thế giới của nó, niềm vinh hiển của các nghi thức tôn giáo của nó, không có điều nào ngăn cản được sự tàn hủy của nó.’

Khúc Khải Hoàn được tưởng niệm bằng việc xây dựng Cổng Vòm Titus, hiện giờ còn đứng tại La Mã. [1] Các chiến lợi phẩm lấy ở Do Thái dùng để trang trải việc xây dựng Đấu trường Colosseum và Đền Thờ Hòa Bình, tại đó Vepasian cho trưng bày những bảo vật của Jerusalem – trừ cuộn Giáo Luật và những bức màn tím ở Nơi Chí Thánh giờ được cất giữ ở hoàng cung.

Cuộc diễu hành Khải Hoàn và việc tu bổ trung tâm La Mã không chỉ để chào mừng một triều đại mới mà còn là sự cống hiến lại của đế chế bằng thắng lợi trước người Do Thái. Thuế mà mọi người Do Thái nộp cho Đền Thờ giờ được thay bằngFiscus Judaicus,được trả cho nhà nước La Mã để tài trợ cho việc tái thiết Đền Thờ Jupiter, một sự sỉ nhục cưỡng chế thật gay gắt.

Những đồng tiền Vespasian phát hành có khắc cụm từ phô trương ‘JUDAEA CAPTA’ có hình một người nữ xứ Judaea bị trói, đang ngồi dưới một cây cọ trong khi một tên lính La Mã dựa người vào ngọn giáo bên trên nàng. Số phận của bảo vật Jerusalem còn là điều bí ẩn. Năm 455, Genseric, Vua dân Vandal, cướp phá La Mã và lấy đi những bảo vật Đền Thờ đem về Carthage. Sau đó chúng bị Tướng Belisarius của Hoàng đế Justinian chiếm đoạt lại, đem về Constantinople. Justinian trả giá đèn về lại Jerusalem, nhưng về sau ắt hẳn nó đã bị quân Ba Tư cướp đi vào năm 614. Dù thế nào thì nó đã biến mất. Cổng Vòm của Titus, do em trai Domitian của Titus hoàn thành, cho thấy cánh tay của giá đèn kéo dài ra và lật lên trên giống như một đinh ba: có thể nó đã bị thay đổi hoặc do lỗi của nghệ sĩ. Mỉa mai thay giá đèn kiểu La Mã (trừ những biểu tượng đa thần giáo) trở thành cơ sở cho chiếc đàn nhiều nhánh Do Thái hiện đại, giá đèn sử dụng ở Hanukkah (lễ hội Ánh sáng) và được coi là một biểu hiệu của Israël.

Vậy mà phần đông người Do Thái, còn sống ở Judaea và Galilee, và trong những cộng đồng đông đúc ở Địa Trung Hải và Babylon, vẫn sống như họ đã từng sống, chấp nhận ách cai trị của La Mã và Parthia.

❀ ❀ ❀

[1] Về phần Vespasian, ở Ý ông chỉ được nhớ nhiều nhất vì có công tạo ra nhà vệ sinh công cộng, vẫn còn được biết dưới tên vespasianos.