VUA JERUSALEM: MÁU TRÊN NÚI ĐỀN
‘Một dảy kẽm gai củng cố, bãi mìn, ụ súng và chốt quan sát đi ngang qua thành phố,’ Amos Oz viết. ‘Một bức màn bê tông buông xuống và chia cắt chúng tôi khỏi Sheikh Jarrah và những vùng lân cận Ả Rập.’ Thường có nạn bắn tỉa: năm 1954 có 9 người bị giết theo cách này và 54 người bị thương. Thậm chí khi hai bên hợp tác, cũng rất căng thẳng: năm 1950, LHQ làm trung gian trong việc nuôi ăn một con hổ, một sư tử và hai con gấu trong Vườn thú Kinh thánh trên Núi Scopus do Israël kiểm soát và chính thức giải thích rằng ‘Phải đưa ra quyết định hoặc là (a) tiền Israël nên được dùng để mua lừa Ả Rập cho sư tử Israël thịt hoặc (b) một con lừa Israël sẽ chạy qua lãnh thổ do Jordan giữ để được nuôi thịt cho sư tử nói trên.’ Cuối cùng các con thú được hộ tống trong đoàn xe của LHQ đi qua Jordan đến tây Jerusalem.
Vào tháng 11, Abdullah được tôn làm vua Jerusalem bởi giám mục Coptic – vị vua đầu tiên kiểm soát thành phố kế từ Frederic II. Vào ngày 1/12 ông tự xưng là vua Palestine ở Jericho, đặt tên lại lãnh thổ mình là Vương quốc Jordan Thống nhất. Nhà Husseini và nguời dân tộc chủ nghĩa lên án Abdullah cho sự nhượng bộ của ông và không thể tha thứ cho ông vì tội là người Ả Rập duy nhất đã thành công trong Tai Hoạ Palestine.
Nhà vua quay sang các Đại gia Jerusalem. Ông giao cho Ragheb Nashashibi chức thủ tướng Jordan. Nashashibi từ chối, nhưng đồng ý làm bộ trưởng. Nhà vua cũng chỉ định ông làm thống đốc Bờ Tây và Người Bảo Hộ Hai Haram (Jerusalem và Hebron) cũng như tặng ông một ô tô Studebaker và tước hiệu ‘Ragheb Pasha’. (Người Jordan còn dùng tước hiệu Otto trong thập niên 1950). Abdullah cũng chính thức bãi nhiệm vị mufti mà ông ghét. [1]
Abdullah được cảnh báo về những âm mưu ám sát ông, nhưng ông luôn đáp, ‘Ngày ta chưa tới thì không ai làm hại ta được; ngày ta tới rồi, thì không ai bảo vệ ta được.’ Dù với bất cứ hiểm nguy nào, Abdullah, giờ 69 tuổi, tự hào vì sở hữu được Jerusalem. Abdullah không hài lòng về con trai trưởng Talat, nhưng ông yêu quý cháu nội mà ông dạy dỗ cách làm vua.
Vào ngày thứ sáu 20/7/1951, Abdullah đi đến Jerusalem với Hussein 16 tuổi, mà ông ra lệnh phải mặc quân phục có đeo huy chương. Trước khi đi, nhà vua bảo cậu, ‘Cháu của ông, một ngày nào đó con sẽ nắm giữ trách nhiệm,’ và nói thêm ‘Khi ông phải chết, ông thích bị một tên vô danh nào đó bắn vào đầu. Đó là cách thức đơn giản nhất.’ Họ dừng lại ở Nablus để gặp em họ của vị mufti, Tiến sĩ Musa al-Husseini, người đã phục vụ vị mufti ở Berlin Quốc xã: ông này cúi đầu và bây tỏ lòng trung thành.
Ngay trước giữa trưa, Abdullah đến Jerusalem dự buổi cầu nguyện thứ sáu với cháu nội mình, Glubb Pasha, Trưởng Nội thị Hoàng cung Nassereddin Nash-ashibi và Musa Husseini. Khi thấy quá nhiều vệ sĩ bao quanh, Hussein nói đùa ‘Đây là gì vậy, một đám đưa tang à?’ Abdullah đi thăm mộ cha, rồi bước đến al-Aqsa và bảo cận vệ lùi lại, nhưng Musa Husseini vẫn đứng rất sát ông. Khi Abdullah bước vào khung cửa, tộc trưởng của thánh đường hôn tay nhà vua, và đồng thời một thanh niên ló người ra từ phía sau cánh cửa. Nâng khẩu súng lục, y ấn nòng súng vào tai nhà vua và bóp cò, giết chết ông ngay lập tức. Viên đạn xuyên qua mắt, và Abdullah ngã bổ xuống, khăn xếp trắng của ông rớt sang một bên. Mọi người nằm sát đất, trừ Hussein chồm tới tên sát thủ, giờ quay sang cậu. Y chĩa súng và bóp cò. Viên đạn bắn trúng tấm huy chương nên Hussein thoát chết. Ông nội Abdullah của cậu đã cứu cậu khi ra lệnh cậu phải mang huy chương. Các vệ sĩ bắn tới tấp, giết chết tên sát thủ.
Người chiến thắng Ả Rập năm 1948 Vua Abdullah của Jordan đang vẫy tay chào dân chúng ở Jerusalem, nhưng ông phải trả giá bằng mạng sống của mình. Tên sát thủ nằm chết trong Thánh đường Agsa. Cháu nội ông, Vua Hussein xứ Jordan chuẩn bị chiến tranh vào năm 1967.
HUSSEIN XỨ JORDAN: VỊ VUA CUỐI CÙNG CỦA JERUSALEM
Vị mufti và Vua Farouk xứ Ai Cập được cho là đứng đàng sau vụ ám sát. Musa Husseini bị bắt giữ và tra tấn trước khi y và ba người khác bị hành hình. Vào năm 1952, Vua Farouk, người Albania cuối cùng thuộc dòng dõi Mehmet Ali bị phe Sĩ Quan Tự Do do Tướng Muhammad Neguib và Colonel Gamal Abdul Nasser, lật đổ.
Người kế vị Abdullah là con trai ông, Vua Talat, bị chứng tâm thần phân liệt rất nặng, có lần suýt giết chết vợ mình. Vào ngày 12/8/1952, chàng Hussein trẻ tuổi đang nghĩ mát tại một khách sạn ở Geneva thì người bồi tiến đến trao cho cậu một phong bì đựng trên đĩa bạc: thư được gởi đến ‘Đức Vua Hussein’. Cha ông đã thoái vị. Chỉ mới 17, Hussein thích ô tô thể thao và xe gắn máy phân khối lớn, máy bay và trực thăng và thiếu nữ đẹp – cậu cưới đến năm bà vợ. Trong khi ông nội mình đã chưa hề thôi mơ ước về một vương quốc Hashemite rộng lớn hơn, và liều lĩnh làm mọi việc để giành được Jerusalem, Huszein dần dần nhận thức được rằng trong thời ông thậm chí sống sót để làm vua Jordan cũng là một thành tựu.
Một sĩ quan được huấn luyện ở Sandhurst, vị vua phóng khoáng này thân phương Tây, chế độ ông thoạt tiên được Anh tài trợ rồi tới Mỹ, ông sống được chỉ nhờ lấy lòng giữa những lực lượng đang vờn nhau trong thế giới Ả Rập. Có lúc ông phải gồng mình chịu đựng cái ôm xiết đến ngạt thở của các tên độc tài như Nasser của Ai Cập và Saddam Hussein của Iraq. Như ông nội mình, ông có thể hợp tác với người Israël; sau này ông còn trở nên thân thiết với Rabin.
Vào ngày 23/5/1961, Ben-Gurion cho gọi một phụ tá trẻ của mình, Yitzhak Yaacovy, vào phòng làm việc. Vị thủ tướng ngước nhìn Yaacovy: ‘Cậu có biết Adolf Eichmann là ai không?’
‘Không,’ Yaacovy trả lời.
‘Y là người đã tổ chức vụ Holocaust, giết hại gia đình cậu và đưa cậu tới trại tử thần Auchwitz vào năm 1944’ Ben-Gurion nói.
Tại đó cậu đã sống sót nhờ được tuyển chọn làm lao động khổ sai, những người khác bị xông hơi độc ngay lập tức bởi chính bác sĩ SS Josef Mengele. Sau đó cậu di cư đến Israël, chiến đấu và bị thương trong Chiến tranh Độc lập và định cư tại Jerusalem, tại đây cậu làm việc cho văn phòng thủ tướng.
Ben-Gurion nói tiếp, ‘cậu hãy lái ô tô đến Knesset và ngồi như là khách của tôi và xem tôi thông báo rằng chúng ta đã mang được Eichmann về đây để bị xét xử tại Jerusalem.’
Cơ quan mật vụ Israël Mossad đã bắt cóc Eichmann từ nơi ẩn náu của y ở Argentina, và vào tháng 4 vụ xét xử bắt đầu trong một tòa án ở khu hành chính Jerusalem. Y bị treo cổ trong nhà tù Ramla.
Trên phía bên kia biên giới, Vua Hussein gọi thành phố Jerusalem là thủ đô thứ hai của ông. Thủ đô chính là Amman. Thành phố Thánh đúng là xuống hạng chỉ còn là một thị trấn tỉnh lẻ với hàng rào kẽm gai ở giữa.
Các Siêu Cường đã luôn hậu thuẫn phe cánh của mình thành ra không có gì ngạc nhiên khi Chiến tranh Lạnh được tiến hành một cách vụng trộm dưới lớp áo và phía sau những áng thờ của Jerusalem cũng ráo riết như trong những ngõ ngách phía sau của Berlin, thành phố bị phân chia khác. Phó Lãnh sự Mỹ Bird khuyến cáo CIA tài trợ 80,000 đô la để sửa chữa các vòm hình củ hành của Nhà Thờ Mary Magdalene của Đại Công tước Sergei. Nếu CIA không trả, KGB có thể trả. Chính thống giáo Nga bị phân chia giữa Giáo hội do CIA hậu thuẫn có trụ sở tại New York và phiên bản Xô-viết do KGB hậu thuẫn ở Moscow. Người Jordan, bạn đồng minh sừng sỏ của Mỹ, giao các nhà thờ Nga cho Giáo hội chống Cộng, trong khi người Israël, nhớ rằng Stalin là người đầu tiên công nhận nhà nước mới của mình, giao những tài sản Nga cho người Xô-viết, nhờ đó họ dựng lên một xứ đạo ở tây Jerusalem do một ‘giáo sĩ’ cầm đầu, mà thực sự là một đại tá KGB đã từng là cố vấn quân sự ở Bắc Triều Tiên.
Trong chốn tù đọng còn bị các Husseini, Nashashibi, học giả Hồi và giám mục Cơ đốc thống trị, nếu bạn có thể phớt lờ hàng rào kẽm gai và các trại tị nạn, thì dường như không có gì từng xảy ra. Vậy mà không có gì là như cũ – và thậm chí Jerusalem lai tạp này giờ đang bị đe dọa. Sự trỗi dậy của Nasser, Tổng thống Ai Cập, thay đổi tất cả, khiến Hussein lâm vào cảnh khốn đốn và có nguy cơ đánh mất phần sở hữu Jerusalem.
❀ ❀ ❀
[1] Nhưng Ragheb sắp chết vì bệnh ung thư. Nhà vua đến thăm ông trong Bệnh viện Augusta Victoria. Vào năm 1951, Nashashibi mất và được chôn cất trong một ngôi mộ nhỏ gần biệt thự của ông – mà sau đó bị sẵn bằng để xây khách sạn Ambassador.
