ĐẠI CÔNG TƯỚC SERGEI VÀ PHU NHÂN ELLA
Những nông dân Nga, nhiều người trong số là phụ nữ, thường đi bộ suốt đường từ ngôi làng họ xuống phía nam đến Odessa để hành hương đến Zion. Họ mang theo vải liệm và cảm thấy, theo lời Stephen Graham, một nhà báo Anh hóa trang thành một người Nga hoàn hảo đi theo họ, ‘rằng một khi họ đã đến Jerusalem, mọi công việc sinh nhai nghiêm túc trong cuộc sống họ đều chấm dứt. Bởi vì người nông dân đến Jerusalem để chết theo một cách nào đó ở nước Nga. Họ đi trên những con thuyền được trợ cấp,chui rúc trong những khoang tối tăm và bẩn thỉu: ‘Trong một cơn bão, khi cột buồm bị gãy, dưới khoang thuyền họ lăn lộn đè lên nhau như các xác chết hoặc chụp lấy nhau như bọn điên, còn tệ hơn địa ngục có thể tưởng tượng được, và mùi hôi thúi còn tệ hơn lửa địa ngục!’ Đến Jerusalem, họ được một hướng dẫn viên trong đồng phục hoành tráng của Hiệp hội Palestine Nga đón tiếp và dẫn qua các đường phố Jerusalem chen chúc những ‘hành khất Ả Rập, gần như trần truồng và xấu xí không sao nói hết, hú hét xin tiền’, để đến Phức hợp Nga. Tại đó họ sống trong những phòng ngủ rộng đen nghịt người với giá ‘ba xu một ngày’ và ăn súp cải bắp và uống nước sâm trong phòng ăn.
Trong suốt chuyến đi có tin đồn lan truyền: ‘Có một hành khách bí ẩn trên thuyền.’ Khi đến nơi, họ khóc ‘Vinh quang thay Người, ôi Chúa Trời!’, và họ sẽ rỉ tai, ‘Có một vị khách hành hương bí ẩn ở Jerusalem,’ và tuyên bố đã nhìn thấy Jesus tại Cổng Vàng hoặc gần tường thành Herod. ‘Họ trải qua một đêm trong Mộ Thánh,’ Graham giải thích, ‘và nhận được Lửa Thánh, dập tắt nó bằng mũ lưỡi trai để dành đội khi nằm trong hòm.’ Vậy mà họ không ngừng bị sốc trước ‘một Jerusalem trần tục, nơi lạc thú cho người thăm thú giàu có’. Họ tự trấn an mình bằng suy nghĩ, ‘Chúng ta sẽ tìm thấy Jesus chân thực khi thôi nhìn vào Jerusalem và cho phép Kinh thánh nhìn vào chúng ta.’ Vậy mà chính nước Nga Thần Thánh của họ cũng đang thay đổi: Alexander II giải phóng nông nô vào năm 1861 mở ra những kỳ vọng cải cách nhưng ông không thể thỏa mãn: các phe khủng bố xã hội chủ nghĩa và vô chính phủ săn lùng ông ngay trong đế chế của ông. Trong một lần bị mưu sát, chính hoàng đế đã rút súng bắn lại bọn sát thủ. Nhưng vào năm 1881 cuối cùng ông cũng bị ám sát ở St Petersburg, chân ông bị nổ tung khi bọn cực đoan ném bom vào ông.
Các tin đồn lan truyền nhanh chóng là người Do Thái có liên can (trong nhóm khủng bố có một phụ nữ Do Thái nhưng không có sát thủ nào là người Do Thái) và những việc này tháo xiềng cho những vụ tấn công đẫm máu vào người Do Thái trên khắp nước Nga, được khuyến khích bởi và thỉnh thoảng được nhà nước tổ chức. Những vụ bức hại được phương tây gọi bằng một từ mới:pogrom, rút từ chữ Ngagromit –tận diệt. Hoàng đế mới, Alexander III, một người to con râu rậm với quan điểm bảo thủ, hẹp hòi cho người Do Thái là ‘ung bướu xã hội’ và đổ lỗi cho họ đáng bị những người Nga Chính thống giáo lương thiện bức hại. Đạo luật Tháng 5 năm 1882 của ông biến chủ nghĩa bài Do Thái trở thành một chính sách, được sự cưỡng chế của bọn mật vụ áp bức.
Hoàng đế tin rằng nước Nga Thần Thánh sẽ được giải cứu bằng sự chuyên chế và Chính thống giáo được cổ vũ bằng việc đi hành hương Jerusalem. Do đó ông chỉ định em trai Đại Công tước Sergei Alexandrovich làm chủ tọa Hiệp hội Palestine Chính thống Giáo Đế chế ‘để củng cố Chính thống giáo ở Miền Đất Thánh’.
Vào ngày 28/9/1888, Sergei và cô vợ 24 tuổi Ella, cô cháu nội xinh đẹp của Nữ hoàng Victoria, phong thánh cho Thánh đường Mary Magdalene, xây bằng đá vôi trắng và 7 mái vòm hình củ hành lấp lánh, trên Núi Olives. Cả hai người đều xúc động trước Jerusalem. ‘Bà không thể tưởng tượng được nó tạo nên một ấn tượng sâu xa biết bao’, Ella viết thư cho Nữ hoàng Victoria, ‘khi bước vào Mộ Thánh. Thật là một niềm vui mãnh liệt khi ở đây và cháu cứ nghĩ về bà.’. Ella vốn theo Tin lành ngay từ nhỏ, vui vẻ cải sang Chính thống giáo khi lấy chồng. ‘Hạnh phúc biết bao khi có dịp trông thấy tất cả những thánh địa này mà ta đã học cách yêu kính ngay từ thơ ấu.’ Sergei và hoàng đế đã thận trọng giám sát thiết kế của nhà thờ, với Ella ủy thác việc hoạ các bức tranh về Magdalene. ‘Giống như một giấc mơ khi được nhìn thấy tất cả nơi chốn mà Chúa chúng ta đã chịu khổ nạn vì chúng ta,’ Ella kể cho Victoria, ‘và cầu nguyện ở đây an ủi biết bao.’ Ella cần được an ủi.
Sergei, 31 tuổi, là một quân nhân kỷ cương và một nhà độc tài trong nước bị ám ảnh bởi các tin đồn về một cuộc sống vui vẻ bí mật đụng chạm với niềm tin khắt khe vào sự chuyên chính và Chính thống giáo. ‘Không có những đặc điểm khoan từ, cố chấp, xấc xược và khó chịu, ông huênh hoang những nét lập dị của mình,’ theo lời một người anh em họ. Cuộc hôn nhân của ông với Ella đặt ông vào trung tâm của giới hoàng gia Âu châu: em gái bà Alexandra chuẩn bị cưới vị sa Hoàng tương lai Nicholas II.
Trước khi họ rời đi, mối quan tâm của Sergei – đế chế, Chúa Trời và khảo cổ – hoà lẫn trong ngôi nhà thờ mới của ông, St Alexander Nevsky, ngay sát Nhà Thờ Mộ Thánh. Khi ông mua địa điểm đắc địa này, Sergei và các kỹ sư xây dựng của mình đã phát hiện những bức tường có niên đại từ Điện Thờ Hadrian và Vương cung Thánh đường Constantine, và khi ông xây cất nhà thờ của mình, ông kết hợp những phát hiện khảo cổ này vào trong công trình. Tại Phức hợp Nga, ông ủy thác xây cất Nhà Sergei, một nhà tập thể sang trọng với các tháp pháo tân-Gô tích dành cho các nhà quý tộc Nga.
Chính Sergei, người bảo trợ sự hiện diện của Nga, đã chết từ lâu. Năm 1905, ông cuối cùng từ chức tổng thống đốc Moscow, và rồi bị tan xác trong một vụ khủng bố bên trong Điện Kremlin. Vợ ông Ella chạy ùa ra ngoài bò trườn trên mặt đất để thu nhặt những phần thi thể của chồng, chỉ được một khối thân mình không có tay và vài mảnh xương sọ và xương hàm. Bà có đến thăm tên sát thủ ở nhà giam trước khi y bị hành hình. Sau đó bà tiếp quản chức chủ tịch Hiệp hội Palestine, giờ đây được Nicholas II giám sát. Bà tranh cãi và xa lánh chị gái là Hoàng hậu Alexandra về việc dung túng Rasputin lạm quyền.
Cuộc đời của Sergei và Ella sẽ là bi kịch, vì, ngoài những tòa nhà này và hàng ngàn khách hành hương Nga mà họ lôi kéo, việc ông góp phần xác định vào phong trào bài Do Thái chính thức là một trong những nhân tố đã xô đẩy người Do Thái Nga về miền đất thiêng Zion.
ĐẠI CÔNG TƯỚC SERGEI: NGƯỜI DO THÁI NGA VÀ NẠN POGROM.
Năm 1891, Alexander III chỉ định Sergei làm tổng thống đốc Moscow. Ở đó ông trục xuất 20,000 người Do Thái ra khỏi thành phố, và cho bọn Cô-giắc và cảnh sát bao vây vùng lân cận của họ ngay giữa đêm đầu tiên ngày Lễ Vượt Qua. Ella viết, ‘Tôi không tin là chúng ta sẽ không bị phán xét về hành động này trong tương lai.’ Nhưng Sergei ‘tin việc này là để bảo đảm an toàn cho chúng ta. Tôi không thấy có gì trong đó trừ sự hổ thẹn.’
Alexander III chết vào năm 1894 và được kế vị bởi con trai thiếu kinh nghiệm, bất tài và không may mắn Nicholas II, người chia sẻ lòng tin cứng ngắt của vua cha vào sự chuyên chính. Ông thích và tin cậy ‘chú Sergei’. Là tổng thống đốc, Sergei có trách nhiệm tổ chức lễ đăng quang ở Moscow trong đó hàng ngàn người nông dân đi dự lễ bị chết do giẫm đạp. Sergei khuyên cháu mình cứ tiếp tục làm lễ và trốn tránh trách nhiệm.
Sáu triệu người Do Thái Nga luôn trân trọng Jerusalem, cầu nguyện về phía bức tường phía đông trong ngôi nhà mình. Nhưng giờ những vụ pogrom thúc đẩy họ đến với cách mạng – nhiều người theo chủ nghĩa xã hội – hoặc trốn thoát. Từ đó phát động một chuyến xuất hành rộng lớn, chuyến Aliyah thứ nhất, một từ có nghĩa là bay đến một nơi cao hơn, Núi Thánh Jerusalem. Hai triệu người Do Thái rời bỏ nước Nga giữa những năm 1888 và 1914, nhưng 85 phần trăm số này không hướng đến Miền Đất Hứa mà đến Miền Đất Vàng châu Mỹ. Dù sao cũng có hàng ngàn người hướng về Jerusalem. Năm 1890, dân di cư Do Thái Nga bắt đầu thay đổi bộ mặt thành phố: giờ đã có 25,000 người Do Thái trong tổng số 40,000 cư dân Jerusalem. Năm 1882 vị sultan ngăn cấm người Do Thái nhập cư và năm 1889 ra sắc lệnh người Do Thái không được phép ở lại Jerusalem lâu hơn ba tháng, những biện pháp hiếm khi được cưỡng chế. Đại gia Ả Rập, do Yusuf Khalidi dẫn đầu, thỉnh cầu Istanbul chống việc Do Thái nhập cư, nhưng nguòi Do Thái vẫn cứ tiếp tục đến.
Luôn luôn kể từ khi những tác giả của Kinh thánh tạo ra những câu chuyện về Jerusalem, và luôn luôn kể từ khi tiểu sử của thành phố đã trở thành câu chuyện mà ai cũng biết, số phận của nó đã được quyết định ở nơi xa – ở Babylon, Susa, La Mã, Mecca, Istanbul, London và St Petersburg. Năm 1895, một nhà báo Áo xuất bản một quyển sách và quyển sách này sẽ xác định diện mạo Jerusalem trong thế kỷ 20:Nhà Nước Do Thái.
Từ thập 1830, người Do Thái nói tiếng Ả Rập dòng Sephardic (gốc Tây Ban Nha) ở Jerusalem được người Do Thái di cư từ Nga nói tiếng Do Thái đến gia nhập và sau đó có thêm nhiều người Do Thái đến từ Yemen và từ Đức (dòng Ashkenazi) .
Jerusalem cũng bị lấn áp bởi các nông dân Chính thống giáo Nga. Hình: bên ngoài Nhà Thờ trong dịp lễ Phục Sinh
… trong khi Cổng Jaffa và Phố David trở thành trung tâm Jerusalem Âu châu.
