TÊN RÂU XANH Ở ACRE
Không có trở ngại nào giữa Napoleon và việc chinh phục Jerusalem – trừ Tên Đồ Tể, Ahmet Jazzar Pasha, chỉ huy vùng Palestine của đế chế Ottoman. Y nhìn nhận danh hiệu Jazza – Đồ Tể – ngay khi còn trẻ và đã tạo dựng sự nghiệp trên nguyên tắc chỉ có sự sợ hãi mới tạo động lực cho con người hơn bất cứ điều gì khác.
Tên Đồ Tể gieo rắc khủng bố trên lãnh thổ của mình bằng cách gây tàn tật cho bất kỳ ai bị nghi là có hành vi bất trung dù là nhỏ nhất. Một người Anh từng đến thăm thủ phủ của y ở Acre chú ý thấy ‘bao quanh y là những người thương tật và dị dạng. Những viên chức hành chính hoặc nhân viên gác cửa tất cả đều mất một chi, bị xẻo mũi, cắt tai hoặc móc mắt. Vị bộ trưởng Do Thái của y, Haim Farhi, ‘đã mất một tai và một mắt’ cho chắc ăn. ‘Số người có bộ mặt thiếu mũi hay tai đập vào mắt mọi người đến thăm vùng đất thuộc Syria này.’ Đồ Tể gọi họ là ‘những người bị đánh dấu’ của mình. Thỉnh thoảng ông đóng móng ngựa vào chân nạn nhân của mình. Ông đã nhốt một số giáo dân Cơ đốc địa phương trong xà limpour encourager les autres (tiếng Pháp trong nguyên bản, nghĩa là ‘để khuyến khích người khác’: ND) và có lần gom lại 50 viên chức tham nhũng, bảo họ tự lột truồng, và ra lệnh cho binh sĩ chặt chém họ ra từng mảnh. Khi y nghi ngờ có phản bội trong cung cấm, y giết một hơi 7 bà vợ của mình. Y trở thành khét tiếng là ‘kẻ độc tài thành Acre, Herod của thời đại, nổi khủng khiếp của các lân bang, câu chuyện về Quỷ Râu Xanh được biết đến’.
Đồ Tể gây ấn tượng cho người Âu với bộ râu bạc, y phục giản dị, dao trủy thủ đính ngọc vắt ở dây nịt và có thói quen khá tao nhã là cắt giấy ra hình bông hoa và đem tặng làm quà. Y toả ra một nét duyên dáng rùng rợn, nói với khách viếng với nụ cười hơi điệu đàng: ‘Ta tin là ngươi đã biết danh ta được mọi người kính trọng, thậm chí yêu quí, cho dù ta có nghiêm khắc.’ Ban đêm, y khóa mình trong cung với 18 kiều nữ tóc vàng gốc Slave.
Y là một gã nô lệ từ xứ Bosnia, trốn thoát sau một vụ sát nhân, tự bán mình tại một chợ nô lệ ở Istanbul. Tại đó y được một nhà cai trị Ai Cập mua và cải đạo y sang Hồi giáo và sử dụng y làm trưởng đao phủ và sát thủ. Y bắt đầu nổi lên voi chức thống đốc Cairo và tạo được tên tuổi khi bảo vệ được Beyrut chống lại hải quân của Catherine Đại Đế. Beirut được giao cho Nga trong danh dự sau một thời gian dài bị vây hãm và vị sultan ban thưởng Đồ Tể chức Thống đốc Sidon, và thỉnh thoảng chức Thống đốc Damascus.
Lão già này giờ đang đối mặt với Napoleon đang trong thời sung mãn. Quân Pháp bao vây Jaffa, một cảng của Jerusalem, chỉ cách Jerusalem 20 dặm. Jerusalem trở nên hoảng loạn: các Đại gia trang bị vũ khí cho người Jerusalem; một đám đông ùa vào cướp bóc các tu viện Cơ đốc; các thầy tu phải bị tống vào ngục để đảm bảo an toàn cho họ. Bên ngoài tường thành, Tướng Damas xin phép Bonaparte cho tấn kích Thành phố Thánh.
NAPOLEON: ‘BỘ TỔNG THAM MƯU, JERUSALEM’
Napoleon trả lời rằng ông phải trước tiên chinh phục Acre và sau đó :’đích thân tiến vào và trồng cây Tự Do ngay chính vị trí mà Christ đã chịu khổ não, và quân nhân Pháp đầu tiên ngã xuống trong trận tiến công sẽ được an táng trong Mộ Thánh’. Bonaparte và binh sĩ rõ ràng coi cuộc viễn chính của mình chống người Hồi giáo là nằm bên ngoài qui luật đối xử văn minh. Khi ông tràn vào Jaffa, ‘binh lính ông phân thây ra từng miếng đàn ông và phụ nữ – cảnh tượng thật là khủng khiếp’, một nhà khoa học Pháp thuật lại, bị sốc trước ‘tiếng súng bắn, tiếng hét thất thanh của các bà, các ông bố, hàng đống thây người, một cô con gái bị hiếp dâm ngay trên thi thể của mẹ mình, mùi máu, tiếng rên siết của kẻ bị thương, tiếng la hét cãi nhau của kẻ chiến thắng khi tranh giành chiến lợi phẩm’. Cuối cùng quân Pháp cũng ngồi nghỉ mệt, ‘no say máu người và vàng bạc, trên đống xác chết’.
Trước khi ông hành quân đến Acre, Bonaparte ra lệnh cuộc tàn sát máu lạnh ít nhất 2,440 nhưng có thể đến 4,000 binh lính của Đồ Tể, giết họ từng tốp 600 người mỗi ngày. Vào ngày 18/3/1799, ông bao vây Acre, còn nằm dưới sự chỉ huy của Đồ Tể, người mà Bonaparte gọi xấc xược là ‘một lão già mà ta không biết tên’. Vậy mà 4,000 quân người Afghan, Albania và Moor vẫn kháng cự kiên cường.
Vào ngày 16/4, Napoleon đánh bại kỵ binh của Đồ Tể và một quân đoàn Ottoman tại Trận Núi Tabor. Sau đó, thấy mình đang ở Ramla, cách Jerusalem 25 dặm, ông bèn ban hành ‘Tuyên cáo gởi dân Do Thái’ ghi dối ngày tháng, ‘Bộ Tổng Tham mưu, Jerusalem, ngày 20/4/1799’.
Bonaparte, Tổng Tư lệnh các Quân đoàn của Cộng hòa Pháp ở châu Âu và châu Á, gởi đến người thừa kế chính đáng Palestine – quốc gia duy nhất của người Do Thái đã bị tước đoạt đất đai của ông cha họ bởi hàng ngàn năm tham vọng chinh phục và độc tài. Nào hãy hân hoan đứng dậy, những người bị lưu đày, và tự giành lại tổ quốc Israël. Đạo quân trẻ tuổi đã lấy Jerusalem làm bộ chỉ huy của tôi và trong ít ngày tới sẽ chuyển đến Damascus để các bạn có thể đến đó (Jerusalem) và cai trị.
Tờ báo Pháp chính thức, Le Moniteur, tuyên bố rằng Napoleon ‘đã vũ trang một số lớn người Do Thái để tái lập Jerusalem cổ đại’, nhưng Napoleon không thể chiếm được Zion nếu Acre chưa thuộc về ông và giờ đây Đồ Tể được hai đại chiến thuyền của Hải quân Hoàng gia Anh dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng Anh đến yểm trợ.
SIR SIDNEY SMITH – ‘HIỆP SĨ XUẤT SẮC NHẤT’
Sidney Smith, con trai của một nữ thừa kế bỏ chồng, là kẻ mạo hiểm, là ‘người có gương mặt khả ái với hàm râu mép dày và cặp mắt đen sắc bén’. Ông gia nhập hải quân lúc lên 13, đánh nhau với người Mỹ nổi dậy và rồi, khi ông được chuyển công tác đến hải quân Thụy Điển, Vua Thụy Điển phong ông chức hiệp sĩ, thành ra các đối thủ người Anh của ông chế giễu ông là ‘Hiệp sĩ Thụy Điển’. Sau Cách mạng Pháp, Smith đánh phá nước Pháp, nhưng bị bắt và bị giam trong Temple de Paris đáng sợ (Đây là pháo đài do Hiệp sĩ Đền Thánh xây dựng, được sử dụng làm nhà tù trong thời Cách mạng Pháp: ND). Ông trốn thoát chớp nhoáng, thoá mạ Bonaparte, người mà ông đặc biệt khinh bỉ, trong một loạt thư xuất hiện công khai. Không phải ai cũng tin lời Smith: theo một nhà quan sát, ông là ‘một người nhiệt tình, luôn năng nổ, viễn vông không có mục tiêu nhất định nào trừ mục tiêu thuyết phục với nhân loại rằng Sidney Smith là hiệp sĩ tài ba nhất’. Nhưng nếu ông hợm hĩnh trong đời thường, thì trong thời khủng hoảng ông là một người hùng.
Smith và Đồ Tể bắt tay nhau. Khi người Anh ngưỡng mộ thanh gươm Damascene sáng loáng mà Đồ Tể luôn mang bên minh, Jazzar khoác lác, ‘Thanh gươm này không biết thất bại là gì. Nó đã lấy hàng tá thủ cấp.’ Smith muốn có chứng cứ. Đồ Tể liền bảo bộ hạ dẫn đến một con bò đực. Y liền vung tay chặt đầu nó với một nhát kiếm duy nhất. Smith cho nhập vào lực lượng đồn trú đa quốc gia của Đồ Tể 88 thủy thủ của mình. Bonaparte mở ba cuộc tấn công vào Acre nhưng Smith và Đồ Tể đẩy lùi cả ba. Khi viện quân Ottoman đến gần và cuộc vây hãm đã kéo dài đến tháng thứ ba, các tướng Pháp trở nên bực bội.
Vào ngày 31/5/1799, với 1,200 binh sĩ thiệt mạng và 2,300 người bị bệnh hoặc bị thương, Napoleon rút quân về Ai Cập. Tuy nhiên, còn 800 lính Pháp nằm dưỡng bệnh ở Jaffa. Vì họ sẽ làm chậm trễ việc chuyển quân, Napoleon ra lệnh cho các bác sĩ quân y giết những binh lính bị thương. Khi các y sĩ từ chối, một thầy thuốc Thổ lãnh việc bất nhân này bằng những liệu độc dược chết người chứa cồn thuốc phiện. Không ngạc nhiên khi tướng Pháp Jean-Baptiste Kléber suy nghĩ, ‘Chúng ta phạm những tội lỗi tày trời và những trò thậm ngu xuẩn nơi Miền Đất Thánh.’ Hai ngàn kỵ sĩ Jerusalem dưới quyền chỉ huy của thống đốc thành phố truy đuổi và quấy nhiễu binh lính Pháp đang rút quân. Khi các binh lính nông dân ở Nablus đột nhập vào Jaffa, Smith xoay sở để ngăn cản một trận tàn sát người Cơ đốc bằng cách kêu gọi người Jerusalem đến vãn hồi trật tự.
Ở Ai Cập, Napoleon, đối mặt với thực tế thảm họa của chiến dịch mà chỉ có thể cứu được bằng cách bóp méo sự thật một cách trơ trẽn, bỏ rơi binh sĩ của mình và giong buồm về nhà. Tướng Kleber, ở lại Ai Cập nắm quyền chỉ huy, nguyền rủa Napoleon: ‘Tên chó chết đó đã bỏ rơi chúng ta với đũng quần đầy phân.’ Nhưng ở Pháp Napoleon được chào đón như một nhà chinh phục trở về, chẳng bao lâu chiếm quyền lực từ Hội đồng Đốc chính lên làm đệ nhất tổng tài, [1] và một bài hát lãng mạn về cuộc viễn chinh của ông – ‘Ra đi vì Syria’ – trở thành quốc ca thời Bonaparte.
Những người Cơ đốc ở Jerusalem, đặc biệt người Thiên chúa, lâm vào cảnh nguy khốn từ những cuộc trả thù của người Hồi. Mê say những hành vi khoa trương, Smith quyết định rằng chỉ cần một xô trình diễn mang tính máu lạnh kiểu Anh là có thể cứu được đồng đạo của mình. Được phép của Đồ Tể và vị sultan, ông cho thủy thủ mặc lễ phục diễu hành trong tiếng trống bập bùng từ Jaffa đến Jerusalem. Diễu hành qua các đường phố, ông kéo cờ Anh lên trên Tu viện St Saviour, và vị giáo sĩ cao cấp tại đó phát biểu rằng ‘mỗi người Cơ đốc ở Jerusalem phải có nghĩa vụ cao nhất đối với quốc gia Anh và đặc biệt với ngài Smith mà nhờ họ người Cơ đốc đã được bảo vệ khỏi bàn tay nhẫn tâm của Bonaparte’. Thật ra chính người Hồi mới khiến họ sợ hãi. Smith và thủy thủ đoàn cầu nguyện tại Mộ Thánh, những binh sĩ Pháp đầu tiên bước vào Jerusalem kể từ năm 1244.
Sultan Selim III trút vinh dự như mưa lên Đồ Tể, bổ nhiệm y chứcpasha (tương đương thống đốc) của quê nhà Bosnia ông cũng như của Ai Cập và Damascus. Sau một cuộc chiến ngắn ngủi với vị pasha của Gaza, y một lần nữa thống trị Jerusalem và Palestine. Nhưng y vẫn chưa mềm lòng, vì ông xẻo mũi vị thủ tướng của mình để tàn phá một gương mặt đã mất một tai và một mắt. Khi y mất vào năm 1804, Palestine rơi vào cơn hỗn loạn.
Tuy vậy Napoleon và Smith đã khiến cho vùng Levant trở nên thời thượng. Trong số những kẻ phiêu lưu giờ đang đua nhau khám phá phương Đông rồi kể lại những kỳ công của họ trong những sách bán chạy nhất làm khuây khỏa phương Tây, tác giả gây ảnh hưởng nhất là một tử tước Pháp mà năm 1806 đã tìm thấy Jerusalem bị hành hạ vì hoả hoạn, loạn lạc và cướp bóc, ở mức độ thấp nhất kể từ đại nạn Mông Cổ.
❀ ❀ ❀
[1] Napoleon đổ lỗi thất bại của minh là do Smith, nhưng ông để lại một di sản của mình tại Jerusalem. Khi đánh chiếm Jaffa, các binh lính bị thương của ông (mà sau đó ông giết) được các thầy tu Armenia săn sóc, và ông cảm ơn bằng cách gởi tặng họ chiếc lều của mình. Người Armenia biến nó thành các áo lễ, giờ được sử dụng ở Thánh đường St Jameses trong Khu Amenia của Jerusalem.
