[Phần Đầu]

Tại Sarra, miền đất Tartary,

Trị vì nơi đó là một vị vua giao chiến với xứ Russie,

Khai trận khiến bao tráng sĩ bỏ mình;

Vị vua cao quý ấy danh xưng Cambuscan,

Thời bấy giờ lừng lẫy tiếng vang,

Khắp mọi phương trời chẳng tìm đâu thấy

Một đấng quân vương toàn tài đến vậy:

Chẳng thiếu điều gì hệ trọng của ngai vàng,

Đúng theo tông phái sinh thành cao sang.

Người giữ gìn luật pháp bản thân đã thề nguyền,

Lại thêm can đảm, thông thái, lắm bạc tiền,

Từ bi và công chính, trước sau như một;

Giữ dạ sắt son như tâm điểm vững vàng,

Tuổi trẻ, tràn trề sinh lực, khát khao gươm giáo

Như mọi chàng trai tuấn tú chốn hoàng cung.

Dáng mạo khôi ngô, phước lộc vô cùng,

Và luôn duy trì phong thái hoàng gia đường bệ,

Đến mức trần gian chẳng có người thứ hai.

Vị vua cao quý xứ Tartar, chính là Cambuscan ấy,

Cùng người vợ Elfeta sinh hạ được hai hoàng nam,

Trưởng tử đặt tên là Algarsife,

Cậu em gọi tên Camballo.

Bậc quân vương đáng kính còn có một nàng công chúa,

Là con út, mang tên Canace:

Nhưng để kể cho các ngươi nghe về nhan sắc tuyệt trần của nàng,

Thì đầu lưỡi và tài trí ta đây nào kham nổi;

Ta chẳng dám nhận lấy trọng trách lớn lao nhường ấy:

Vốn tiếng Anh của ta cũng thật nghèo nàn,

Cần phải là một bậc cao tài hùng biện,

Tinh thông sắc thái ngôn từ của nghệ thuật ấy,

Mới mong tả nổi dù chỉ một phần nhan sắc của nàng;

Ta nào được như thế, chỉ đành nói theo sức mình.

Rồi sự việc diễn ra khi vua Cambuscan

Đã trải qua hai mươi năm đội chiếc mũ triều thiên,

Theo lệ thường hằng năm ta vẫn thấy,

Ngài cho ban chiếu khắp kinh thành Sarra,

Tổ chức tiệc mừng sinh nhật ngài,

Vào những ngày cuối tháng Ba theo lịch cũ.

Thần thái dương Phoebus rạng rỡ và trong trẻo,

Bởi ngài đang tiến sát đỉnh trời vinh quang

Nơi cung của thần Hỏa, và trong tòa nhà của ngài

Chòm sao Bạch Dương, cung nóng nảy đầy hỏa khí:

Tiết trời vô cùng nồng thắm và dịu êm;

Khiến bầy chim chóc hướng về ánh thái dương ngời sáng,

Hòa cùng sắc xuân tươi thắm và tiết trời non trẻ,

Cất cao tiếng hót bày tỏ nỗi niềm:

Chúng dường như vừa được ban ơn phù hộ

Để chống lại gươm đao mùa đông lạnh giá buốt căm.

Vị vua Cambuscan mà ta vừa kể,h

Khoác xiêm y hoàng gia, ngự trên bệ cao,

Đội mũ triều thiên uy nghi giữa chốn cung điện;

Mở tiệc đình long trọng và thịnh soạn dường nào,

Khiến trần gian chẳng nơi nào sánh kịp.

Nếu ta phải kể lể hết mọi thức bày biện,

Chắc sẽ tốn trọn cả một ngày hè;

Và cũng chẳng cần phải đi sâu mô tả

Trình tự các món ăn trong từng lượt dọn.

Ta sẽ chẳng kể về những món hầm lạ lùng,

Cũng chẳng nhắc đến thiên nga hay diệc xám non.

Hơn nữa, tại xứ sở đó, theo lời các hiệp sĩ già kể lại,

Có những món ăn được xem là cao lương mỹ vị,

Mà ở xứ chúng ta người ta chẳng màng tới bấy nhiêu:

Chẳng ai có thể kể ra cho hết được.

Ta sẽ không làm các ngươi mất thời gian, vì trời đã đứng bóng,

Và điều đó chẳng mang lại ích gì, chỉ thêm hoài công vô ích;

Ta xin quay trở lại với câu chuyện của mình.

Và rồi sau món ăn thứ ba,

Khi nhà vua đang ngồi trên ngai vàng cao quý,

Lắng nghe ban nhạc quy tụ các nhạc công

Tấu khúc trỗi vang trước bàn tiệc đầy tao nhã,

Bỗng từ ngoài cửa đại sảnh đột ngột bước vào

Một hiệp sĩ cưỡi trên lưng con tuấn mã bằng đồng,

Tay cầm chiếc gương thủy tinh rộng bản;

Ngón tay cái đeo một chiếc nhẫn vàng,

Và bên hông giắt một thanh gươm trần:

Chàng phi ngựa thẳng đến bàn tiệc trên cao.

Khắp cả đại sảnh bỗng im phăng phắc chẳng một tiếng động,

Bởi sự kinh ngạc trước vị hiệp sĩ; già trẻ lớn bé đều đăm đăm

Hướng ánh mắt dõi theo ngắm nhìn chàng đầy chăm chú.

Vị hiệp sĩ lạ mặt đột ngột xuất hiện ấy,

Mang giáp trụ đầy đủ vô cùng sang trọng trừ chiếc đầu trần,

Đã cất tiếng chào nhà vua, hoàng hậu và toàn thể các bậc vương tôn,

Theo đúng thứ tự chỗ ngồi trong đại sảnh,

Với sự cung kính và phép tắc mực thước nhường nào,

Cả trong lời ăn tiếng nói lẫn nét mặt dung mạo,

Dữ rằng hiệp sĩ Gawain với nét lịch thiệp trứ danh thuở trước,

Có tái sinh bước ra từ xứ sở thần tiên đi chăng nữa,

Cũng chẳng thể thốt nổi một lời nào để làm tốt hơn thế.

Và đoạn, ngay trước bàn tiệc cao sang,

Chàng cất giọng nam nhân hùng hồn truyền đạt sứ điệp,

Đúng theo khuôn phép ngôn ngữ của xứ sở mình,

Chẳng vấp váp dù chỉ một âm tiết hay con chữ.

Và để câu chuyện của chàng càng thêm phần thuyết phục,

Nét mặt chàng hoàn toàn hòa hợp với từng lời cất lên,

Đúng như nghệ thuật hùng biện dạy cho những ai theo học.

Dẫu rằng ta không tài nào lột tả trọn vẹn văn phong của chàng,

Cũng chẳng thể leo qua nổi bậc thềm cao vời vợi ấy,

Nhưng ta xin tóm lại theo ý nghĩa chung nhất,

Đại ý tất cả những gì chàng muốn truyền đạt là thế này,

Nếu trí nhớ ta vẫn còn khắc ghi rõ ràng.

Chàng cất lời: “Quốc vương xứ Ả Rập và Ấn Độ,

Bậc quân vương đại nhân của tôi, nhân ngày lễ trọng đại này,

Xin gửi lời chào kính cẩn nhất đến bệ hạ,

Và để tôn vinh bữa tiệc của ngài,

Đã sai tôi, kẻ luôn sẵn sàng tuân lệnh,

Mang đến đây con tuấn mã bằng đồng này;

Nó có thể cất bước nhẹ nhàng và êm ái

Chỉ trong khoảng thời gian của một ngày tự nhiên

(Nói cách khác là trong vòng hai mươi bốn tiếng đồng hồ),

Đưa thân thể ngài đến bất cứ nơi nào ngài muốn,

Dù là trong cơn hạn hán hay giữa lúc trời mưa gió,

Đến bất cứ chốn nào

Mà trái tim ngài mong muốn đặt chân tới,

Hoàn toàn an toàn vô sự vượt qua mọi nẻo đường hiểm trở hay bằng phẳng.

Hoặc nếu ngài muốn bay lượn vút cao giữa bầu trời

Như cánh đại bàng cất mình tung bay thỏa chí,

Con tuấn mã này sẽ mãi mãi chở che ngài

Bình an vô sự cho đến khi ngài đến được chốn mình mong muốn

(Dù ngài có nằm ngủ hay nghỉ ngơi trên lưng nó),

Và rồi chỉ cần vặn nhẹ một chiếc chốt là quay về.

Bậc thầy chế tác ra nó vốn thông thạo vô vàn cơ khí kỳ diệu;

Ông đã quan sát kỹ lưỡng vô số các chòm sao

Trước khi hoàn thành công trình tinh xảo này,

Và nắm vững rất nhiều ấn ký cùng những lời nguyền phép thuật.

Chiếc gương này mà ta đang cầm trên tay đây,

Cũng mang một quyền năng lớn lao, cho phép người ta nhìn thấy trước

Những khi nào hoạn nạn sắp sửa giáng xuống

Vương quốc của ngài, hoặc ngay chính bản thân ngài,

Đồng thời vạch trần rõ ràng ai là bạn, ai là thù.

Hơn thế nữa, nếu có bất kỳ vị tiểu thư kiều diễm nào

Đã trao trọn trái tim cho một gã nam nhân nào đó,

Mà kẻ ấy dám dối trá, nàng sẽ nhìn thấy rõ sự phản bội,

Thấy cả bóng hồng mới cùng mọi mưu mô xảo quyệt của hắn,

Rành rành trước mắt chẳng thể che giấu được điều gì.

Chính vì thế, nhân dịp đầu hạ tươi vui này,

Chiếc gương cùng chiếc nhẫn mà ngài đang tận mắt chứng kiến,

Đã được gửi đến tặng tiểu thư Canace,

Nàng công chúa cao quý tuyệt vời đang ngự nơi đây.

Nếu ngài muốn lắng nghe về công dụng của chiếc nhẫn này,

Đó là khi nàng đeo nó vào ngón tay cái,

Hoặc cất giữ bên trong túi áo túi quần,

Thì chẳng có loài chim nào bay lượn dưới vòm trời,

Mà nàng lại không thể thấu hiểu trọn vẹn tiếng hót,

Cũng như đọc rõ tâm tư ý nguyện của chúng một cách tỏ tường,

Và dùng chính ngôn ngữ ấy để cất lời đáp lại:

Thêm nữa, mọi loài cỏ cây đâm chồi nảy lộc

Nàng đều tường tận đâu là thảo dược chữa lành vết thương,

Dù những vết thương ấy có sâu hoắm và rộng đến nhường nào.

Thanh gươm trần đang treo bên hông ta đây,

Cũng mang một quyền năng kỳ diệu rằng bất cứ kẻ nào bị nó chém trúng,

Thì lưỡi gươm sẽ xuyên thủng và cắt đứt mọi lớp giáp trụ,

Dù dày chắc như thân cây sồi lâu năm:

Và kẻ nào bất hạnh vướng phải nhát chém ấy

Sẽ chẳng bao giờ lành lặn trở lại, trừ khi ngài rủ lòng thương,

Dùng phần sống gươm khẽ vỗ lên chính chỗ vết thương ấy;

Nói một cách rõ ràng hơn,

Ngài phải dùng phần sống của thanh gươm

Vỗ nhẹ lên vết thương, lập tức nó sẽ khép miệng liền lại.

Đó là sự thật hiển nhiên, chẳng hề dối trá;

Linh nghiệm tuyệt đối chừng nào nó còn nằm trong tay ngài.”

Và khi vị hiệp sĩ đã thuật lại xong xuôi câu chuyện,

Chàng phi ngựa ra khỏi đại sảnh rồi tung mình xuống đất.

Con tuấn mã của chàng, tỏa sáng rực rỡ như ánh thái dương,

Đứng im lìm giữa sân chẳng khác gì pho tượng đá.

Vị hiệp sĩ được dẫn ngay vào căn phòng riêng,

Cởi bỏ giáp trụ và mời ngồi vào bàn tiệc.

Những món quà liền được cung kính mang vào,

Nói rõ ra là thanh gươm cùng chiếc gương,

Được chuyển thẳng lên ngọn tháp cao,

Do những quan chức được cắt cử riêng đảm nhiệm;

Còn chiếc nhẫn thì được đem trao tận tay tiểu thư Canace

Một cách vô cùng trang trọng nơi nàng đang ngồi bên bàn tiệc;

Nhưng quả thật, không chút thêu dệt nào,

Riêng con ngựa bằng đồng thì chẳng tài nào nhúc nhích nổi.

Nó đứng sững như thể đã bị dính chặt xuống mặt đất;

Chẳng một ai có thể lay chuyển nó rời khỏi vị trí

Dù dùng đến bất cứ cỗ máy tời hay ròng rọc nào;

Lý do là bởi họ hoàn toàn không biết gì về cơ chế chế tạo;p

Và thế là họ đành bỏ mặc nó tại chỗ,

Cho đến khi vị hiệp sĩ ra tay chỉ dẫn cho họ cách thức

Làm sao để điều khiển nó di chuyển, như các ngươi sẽ được nghe sau đây.

Đám đông đổ dồn về đây vô cùng tấp nập,

Chen chúc nhau tới lui để ngắm nghía con ngựa đứng sững sờ:

Bởi nó vừa cao lớn, lại vừa bề thế rộng dài,

Được tỷ lệ vô cùng cân đối để mang lại sự vững chắc,

Hệt như một con tuấn mã xứ Lombardy;

Lại mang dáng vấp mạnh mẽ cùng ánh mắt tinh anh,

Như thể một giống ngựa chiến thuần chủng xứ Apulia:

Bởi quả thực, từ cái đuôi cho đến tận vành tai,

Cả tự nhiên lẫn nghệ thuật đều chẳng thể nào tinh chỉnh thêm được nữa

Dù chỉ một chút, theo như nhận định của tất cả mọi người.

Nhưng điều khiến họ kinh ngạc hơn cả

Chính là làm thế nào mà một vật bằng đồng lại có thể cất bước di chuyển;

Họ cho rằng đó là vật phẩm đến từ xứ sở thần tiên.

Mỗi người mỗi ý đồn đoán khác nhau;

Lắm kẻ bao nhiêu đầu óc là bấy nhiêu suy luận.

Họ xì xào bàn tán như một bầy ong vỡ tổ,

Và tự thêu dệt nên những lý giải theo trí tưởng tượng của mình,

Nhắc lại những điển tích thơ ca thuở xưa,

Rồi cho rằng nó giống hệt như Pegasus,

Con tuấn mã mang đôi cánh để bay lượn trên không trung;

Hoặc không thì cũng là con ngựa gỗ của Sinon người Hy Lạp,

Thứ từng đẩy thành Troy đến bờ vực diệt vong,

Như người ta vẫn thường đọc trong các trang sử thi cũ kỹ.

“Trái tim tôi,” một kẻ lên tiếng, “cứ mãi nơm nớp lo sợ;

Tôi cứ ngờ rằng có những gã võ trang đang ẩn nấp bên trong,

Đang mưu đồ chiếm đoạt kinh thành này đây:

Tốt nhất là nên làm cho tường tận mọi chuyện thế này.”

Một kẻ khác thì thầm vào tai người bên cạnh:

“Hắn ta nói dối đấy; vì trông nó giống một thứ ảo ảnh

Do phép thuật tạo ra hơn,

Giống như trò biểu diễn của mấy tên hề trong các yến tiệc lớn.”

Họ cứ tranh luận và bàn tán xoay quanh đủ mọi mối nghi ngờ.

Hệt như thói quen của những kẻ phàm phu tục tử

Khi đối mặt với những sự vật tinh vi kỳ ảo vượt quá

Tầm hiểu biết hạn hẹp của họ;

Họ luôn sẵn sàng suy diễn theo chiều hướng tồi tệ nhất.

Rồi có kẻ lại trầm trồ kinh ngạc trước chiếc gương

Đã được mang lên đặt trên ngọn tháp chính,

Tự hỏi làm thế nào người ta có thể nhìn thấy những điều kỳ lạ trong đó.

Một người khác liền đáp lại rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra

Một cách tự nhiên nhờ sự kết hợp

Của các góc khúc xạ và sự phản chiếu tinh vi;

Và dẫn chứng rằng ở tận thành Rome cũng từng có một chiếc y hệt như thế.

Họ nhắc đến Alhazen và Vitellon,

Cùng Aristotle, những người khi còn sống từng viết sách

Bàn về những chiếc gương kỳ lạ cùng các nguyên lý quang học,

Như những ai từng lắng nghe qua sách vở đều rõ.

Và những kẻ khác lại tỏ ra kinh ngạc trước thanh gươm,

Thứ vũ khí có thể đâm xuyên qua vạn vật;

Rồi bàn tán về vua Telephus,

Và ngọn giáo thần kỳ của Achilles,

Bởi chàng có thể dùng nó để vừa gây thương tích vừa chữa lành vết thương,

Hệt như cách mà người ta có thể làm với thanh gươm

Mà các ngươi vừa mới nghe kể lúc nãy.

Họ bàn về các kỹ thuật luyện kim khác nhau,

Bàn về những loại dược liệu đi kèm theo đó,

Cũng như cách thức và thời điểm để tôi luyện kim loại,

Những điều mà ngặt nỗi bản thân ta hoàn toàn mù tịt.

Rồi sau đó họ chuyển sang bàn về chiếc nhẫn của Canace,

Và đồng thanh khẳng định rằng một món đồ kỳ diệu nhường ấy

Về nghệ thuật chế tác nhẫn thì họ chưa từng nghe thấy bao giờ,

Ngoại trừ Moses và vua Solomon,

Những người nổi tiếng với sự thông thái trong lĩnh vực bùa chú ấy.

Đám đông bàn tán xôn xao như thế, rồi dần tản ra mỗi người một ngả.

Tuy nhiên, vẫn có kẻ cho rằng

Việc nấu tro dương xỉ để làm ra thủy tinh vốn đã là điều kỳ diệu,

Thế nhưng thủy tinh thực chất lại chẳng giống tro dương xỉ chút nào;

Chính vì họ đã quen thuộc với điều đó từ lâu đời,

Nên những tiếng bàn tán và sự kinh ngạc mới chịu lắng xuống.

Cũng giống như cách người ta ngạc nhiên trước nguyên nhân của sấm sét,

Trước hiện tượng thủy triều lên xuống, trước sương mù và tơ nhện,

Và trước mọi sự vật trên đời, cho đến khi bản chất được tỏ tường.

Cứ thế họ bàn ra tán vào, phỏng đoán và thêu dệt,

Cho đến khi nhà vua đứng dậy khỏi bàn tiệc.

Mặt trời Phoebus đã rời khỏi góc trời phía nam,

Và chòm sao hoàng đạo vẫn đang trên đà dâng cao,

Chòm Sư Tử hiền hòa, cùng ngôi sao Aldrian rực sáng,

Thì vị vua xứ Tartar ấy, chính là Cambuscan,

Đứng dậy khỏi bàn tiệc nơi ngài ngự trị ở vị trí trang trọng nhất;

Đi đầu ngài là ban nhạc hòa tấu những khúc ca rộn rã,

Cho đến khi bước vào căn phòng tiếp kiến lộng lẫy,

Nơi âm thanh của đủ loại nhạc cụ vang lên hòa quyện,

Nghe tựa hồ như khúc nhạc chốn thiên đường.

Lúc này những đứa con cưng của nữ thần Venus bắt đầu khiêu vũ:

Bởi vị nữ thần của họ đang ngự trị tại cung Song Ngư

Và đang mỉm cười dõi theo họ bằng ánh mắt ân tình.

Vị vua cao quý đã an vị trên ngai vàng;

Vị hiệp sĩ lạ mặt nhanh chóng được mời đến yết kiến,

Và cùng bước vào điệu nhảy với Canace.

Khung cảnh yến tiệc và niềm vui hoan hỉ lúc bấy giờ,

Thật không một kẻ tầm thường nào có thể diễn tả nổi:

Kẻ đó buộc phải am hiểu về tình yêu cùng những cung bậc của nó,

Phải là một con người sành sỏi tiệc tùng, tươi trẻ như đóa hoa tháng Năm,

Mới mong miêu tả nổi một khung cảnh lộng lẫy nhường ấy.

Nào ai có thể thuật lại cho các ngươi những bước nhảy

Đầy lạ lẫm, cùng những cử chỉ vô cùng tươi mới,

Những ánh mắt đưa tình đầy tế nhị và những vẻ bề ngoài che đậy,

Vì sợ bị những gã đàn ông ghen tuông phát hiện?

Chẳng ai làm được điều đó ngoài Launcelot, nhưng ngài đã qua đời rồi.

Thế nên ta xin lướt qua tất cả sự sung mãn hoan ca ấy,

Chẳng nói gì thêm, ta đành để mặc họ chìm đắm trong niềm vui tột đỉnh này,

Cho đến khi tới giờ mọi người chuẩn bị dùng bữa tối.

Viên quản gia hối hả sai người dọn các loại gia vị

Cùng rượu ngon, giữa lúc âm nhạc vẫn vang dội khắp không gian;

Các quan hầu và các tráng sĩ đã lui đi,

Hương liệu và rượu ngon nhanh chóng được mang lên;

Họ ăn uống thả phả, và khi buổi tiệc kết thúc,

Theo lẽ thường, họ cùng nhau tiến về đền thờ;

Làm lễ xong xuôi, họ quay về dùng bữa tối ngay khi trời còn sáng.

Nào cần phải kể lể chi tiết về các món ăn bày biện làm gì?

Ai cũng thừa biết rằng trong bữa tiệc của một bậc quân vương

Thì sự sung túc luôn dành cho tất cả mọi người, từ kẻ cao sang đến kẻ thấp hèn,

Cùng vô số món ngon vật lạ vượt ngoài tầm hiểu biết của ta.

Dùng bữa tối xong, vị vua cao quý liền bước ra

Để tận mắt ngắm nhìn con ngựa bằng đồng, vây quanh ngài là đông đảo

Các bậc vương công quý tộc cùng các phu nhân.

Sự kinh ngạc dành cho con ngựa bằng đồng lớn đến mức,

Kể từ sau trận đại chiến thành Troy thuở trước,

Nơi người ta từng trầm trồ trước một con ngựa gỗ khổng lồ,

Chưa từng có sự trầm trồ nào lớn lao nhường ấy.

Nhưng cuối cùng nhà vua cũng cất lời hỏi vị hiệp sĩ

Về công dụng cũng như quyền năng của con tuấn mã này,

Và khẩn khoản cầu xin chàng chỉ dẫn cách điều khiển nó.

Con ngựa lập tức cất bước khua chân nhún nhảy,

Khi vị hiệp sĩ vươn tay nắm lấy dây cương của nó,

Và cất lời: “Thưa bệ hạ, chẳng có gì nhiều để nói nữa,

Chỉ là khi nào ngài muốn phi ngựa đến bất cứ đâu,

Ngài phải xoay một chiếc chốt nhỏ nằm ngay bên vành tai của nó,

Mà tôi sẽ chỉ riêng cho ngài biết;

Đồng thời ngài phải cất tiếng gọi tên địa điểm hoặc đất nước

Mà ngài muốn ghé đến.

Và khi đã đến nơi ngài muốn dừng chân,

Hãy ra lệnh cho nó hạ xuống và xoay một chiếc chốt khác

(Bởi linh hồn của toàn bộ cơ chế kỳ diệu này nằm ở đó),

Nó sẽ từ từ hạ xuống và làm theo ý muốn của ngài,

Rồi đứng yên bất động tại chính nơi đó;

Dù cho cả thế giới có thề thốt ngược lại đi chăng nữa,

Cũng không một ai có thể xê dịch hay bế nó đi nơi khác.

Hoặc nếu ngài muốn ra lệnh cho nó rời khỏi chốn đó,

Chỉ cần xoay chiếc chốt này, nó sẽ lập tức biến mất

Khỏi tầm mắt của bất kỳ kẻ nào,

Và sẽ quay trở lại, dù là ban ngày hay ban đêm,

Mỗi khi ngài cất tiếng gọi nó quay về

Theo đúng phương thức mà tôi sẽ thì thầm hướng dẫn cho ngài

Giữa hai chúng ta, và điều đó sẽ diễn ra rất nhanh chóng.

Cứ việc lên đường bất cứ khi nào ngài muốn, chẳng còn việc gì phải làm nữa đâu.”

Khi nhà vua đã được vị hiệp sĩ thông tuệ mọi điều,

Và đã khắc ghi vào tâm trí một cách chuẩn xác

Mọi phương thức và hình thức vận hành của sự việc này,

Vị quốc vương anh dũng cao quý vô cùng hoan hỉ và mãn nguyện,

Đã quay trở lại với bầu không khí yến tiệc như trước.

Chiếc dây cương được mang cất vào ngọn tháp,

Và được bảo quản cẩn thận giữa kho báu vô giá của ngài;

Còn con tuấn mã thì biến mất khỏi tầm mắt,

Chẳng rõ bằng cách nào mà ta có thể biết được;

Nhưng ta xin để mặc vị Cambuscan ấy

Tiếp tục tận hưởng niềm vui yến tiệc cùng các bá quan,

Cho đến tận lúc bầu trời rạng đông ló dạng.

[Phần Hai]

Nữ thần giấc ngủ, người bảo mẫu của sự tiêu hóa,

Bắt đầu nheo mắt ra hiệu với họ, và nhắc nhở họ hãy nghỉ ngơi,

Bởi những cuộc vui chơi linh đình và lao động mệt nhọc đều cần được tĩnh dưỡng.

Và với một cái ngáp dài, thần trao nụ hôn đến tất cả bọn họ,

Rồi bảo rằng đã đến lúc nằm xuống nghỉ ngơi,

Bởi huyết dịch đang chiếm thế thượng phong trong cơ thể:

“Hãy vỗ về dòng máu, người bạn của tự nhiên,” thần phán vậy.

Họ vừa ngáp dài vừa ba năm một tốp cất lời cảm tạ thần;

Và ai nấy đều lui về chỗ nghỉ ngơi của mình;

Đúng như lời giấc ngủ sai bảo, họ xem đó là lựa chọn khôn ngoan nhất.

Những giấc mơ của họ lúc này ta xin phép không kể lại;

Đầu óc họ đang ngập tràn những hơi men nồng nặc,

Gây ra những giấc mơ chẳng có chút ý nghĩa gì:

Họ cứ thế ngủ say; cho đến tận lúc buổi sáng đã muộn,

Phần lớn là vậy, ngoại trừ nàng Canace;

Nàng vô cùng tiết độ, đúng mực như bản tính của phụ nữ:

Bởi nàng đã xin phép phụ vương

Để đi nghỉ ngơi ngay sau khi trời vừa chập tối;

Nàng chẳng muốn dung nhan mình bị phai tàn tiều tụy;

Cũng chẳng muốn trông thật ủ rũ u sầu vào sáng hôm sau;

Nàng đã ngủ một giấc đầu thật trọn vẹn rồi tỉnh dậy.

Bởi trong trái tim nàng đang dâng trào niềm hân hoan khôn tả

Cả vì chiếc nhẫn kỳ lạ lẫn chiếc gương quý giá,

Đến mức sắc diện nàng thay đổi tới hai mươi lần;

Và ngay trong giấc ngủ, do ảnh hưởng từ ảo ảnh

Của chiếc gương kia, nàng đã có một giấc chiêm bao.

Thế nên, khi ánh thái dương chưa kịp nhô lên,

Nàng đã gọi vị nhũ mẫu đang ở cạnh bên mình dậy,

Và bày tỏ ý định muốn thức dậy sớm.

Những người phụ nữ lớn tuổi vốn luôn khôn ngoan

Như các nhũ mẫu của nàng liền lập tức cất tiếng đáp lời,

Và hỏi rằng: “Thưa tiểu thư, ngài muốn đi đâu

Vào lúc sáng sớm thế này? Mọi người vẫn còn đang say ngủ cơ mà.”

“Ta muốn thức dậy,” nàng đáp, “vì ta chẳng muốn

Ngủ nướng thêm nữa mà muốn đi dạo bên ngoài.”

Các nhũ mẫu liền gọi một nhóm đông các thị nữ,

Và độ mười hai người bọn họ cùng đứng dậy;

Chính nàng Canace tươi trẻ cũng cất mình đứng dậy,

Rạng rỡ và hồng hào hệt như vầng thái dương non trẻ

Đã di chuyển được bốn độ trong chòm sao Bạch Dương;

Mặt trời lúc nàng sẵn sàng lên đường cũng vừa tầm ấy;

Và nàng thong thả cất bước rảo chân đi,

Khoác lên mình bộ trang phục phù hợp với tiết trời tươi đẹp ngát hương,

Nhẹ nhàng dạo chơi và tản bộ trên lối đi,

Cùng với chừng năm sáu người hầu cận bên mình;

Nàng bước vào lối đi rợp bóng dẫn thẳng vào khu vườn thượng uyển.

Làn sương mỏng bay là đà bốc lên từ mặt đất,

Khiến vầng thái dương trông có vẻ to hơn và ánh lên sắc đỏ hồng:

Tuy nhiên, đó lại là một khung cảnh vô cùng tươi đẹp

Đủ sức làm bừng sáng tâm hồn tất cả bọn họ,

Cả vì tiết trời trong lành của buổi sáng mùa xuân,

Lẫn tiếng chim ríu rít cất lên quanh nàng.

Bởi ngay lập tức nàng đã thấu hiểu tường tận ý nghĩa

Từ tiếng hót của chúng, nắm bắt trọn vẹn tâm tư của loài chim.

Cốt lõi vấn đề của mọi câu chuyện,

Nếu cứ để mặc cho nó bị trì hoãn cho đến khi niềm hào hứng

Của những kẻ lắng nghe từ lâu đã nguội lạnh,

Thì hương vị câu chuyện sẽ ngày một phai nhạt dần

Do sự dài dòng văn tự gây nhàm chán;

Và theo chính đạo lý ấy, ta nghĩ rằng

Mình nên đi thẳng vào cốt lõi của vấn đề,

Và nhanh chóng khép lại buổi dạo chơi của nàng.

Giữa một thân cây đã khô khốc hoàn toàn, trắng xóa như vôi,

Có một con chim ưng đang đậu ở cành cao chót vót trên đầu,

Cất tiếng kêu cứu vô cùng thảm thiết;

Đến mức cả khu rừng vang dội tiếng gào thét của nó,

Và nó đã tự cào xé thân thể mình đầy đau đớn

Bằng cả hai đôi cánh, cho đến khi dòng máu đỏ tươi

Chảy ròng ròng từ đỉnh xuống tận gốc thân cây nơi nó đang đứng.

Nó cứ thế gào thét và kêu réo không ngừng nghỉ suốt;

Và dùng chiếc mỏ tự mổ xé thân thể mình tơi tả,

Đến mức chẳng có con hổ hay loài mãnh thú độc ác nào

Đang sống trong rừng thẳm,

Mà lại không phải rơi lệ nếu chúng biết khóc,

Vì niềm xót xa cho nó; tiếng kêu của nó quá đỗi não nề.

Bởi chưa từng có một con người nào trên cõi đời này,

Dù có tài miêu tả loài chim ưng đến đâu đi nữa,

Từng nghe nói về một sinh vật nào khác sở hữu vẻ đẹp nhường ấy

Cả về bộ lông vũ lẫn dáng vẻ thanh cao,

Về vóc dáng và mọi tiêu chuẩn có thể hình dung được.

Nó trông tựa như một con chim ưng peregrine,

Đến từ một vùng đất xa lạ; và cứ thế trong lúc đứng đó

Nó liên tục ngất lịm đi vì kiệt sức mất máu;

Đến mức suýt chút nữa thì ngã nhào khỏi ngọn cây.

Vị công chúa cao quý Canace ấy,

Người đang đeo chiếc nhẫn kỳ diệu trên ngón tay,

Thứ giúp nàng thấu hiểu trọn vẹn mọi điều

Mà bất kỳ loài chim nào có thể cất lên bằng ngôn ngữ của chúng,

Và có thể dùng ngôn ngữ loài chim để đáp lời lại;

Đã hoàn toàn thấu hiểu những gì con chim ưng này đang nói,

Và suýt ngất lịm đi vì niềm trắc ẩn dâng trào;

Nàng vội vã chạy đến bên gốc cây,

Đăm đăm nhìn con chim ưng với ánh mắt đầy xót xa;

Và dang rộng vạt áo ra; bởi nàng thừa biết

Con chim ưng chắc chắn sẽ rơi khỏi cành cây

Vào lần ngất lịm tiếp theo vì mất quá nhiều máu.

Nàng đứng chờ đợi suốt một khoảng thời gian dài;

Cho đến tận lúc cuối cùng nàng cất lời lên tiếng

Hướng về phía chú chim ưng, như các ngươi sẽ được nghe sau đây:

“Đâu là nguyên nhân, nếu ngài có thể thổ lộ,

Khiến ngài phải chịu đựng nỗi đau đớn dữ dội tựa địa ngục này?”

Nàng Canace cất lời hỏi chú chim đang ngự trên cao kia;

“Có phải đây là nỗi buồn vì cái chết hay vì mất đi tình yêu?

Bởi theo ta suy đoán, đó chính là hai nguyên nhân

Gieo giắc nỗi thống khổ lớn nhất cho một trái tim cao quý:

Ngoài những nỗi đau đó ra thì chẳng cần phải bận tâm bàn tới.

Bởi việc ngài đang tự đọa đày chính thân thể mình,

Chính là minh chứng rõ ràng cho thấy sự giận dữ hay nỗi sợ hãi

Phải là nguyên nhân dẫn đến hành động tàn nhẫn này,

Nhất là khi ta chẳng thấy có sinh vật nào khác đang săn đuổi ngài:

Vì tình yêu của Thượng Đế, xin ngài hãy rủ lòng thương lấy chính mình;

Hoặc đâu là điều có thể cứu giúp ngài? Bởi dù là phương Đông hay phương Tây,

Ta chưa từng thấy bất kỳ loài chim hay loài thú nào trước đây

Lại tự đối xử tàn nhẫn với bản thân đến thế.

Thật sự là ngài đang bóp nghẹt trái tim ta bằng nỗi đau đớn của ngài;

Ta dành cho ngài một sự đồng cảm quá đỗi lớn lao.

Vì tình yêu của Thượng Đế, xin hãy giáng xuống khỏi ngọn cây này

Và, với tư cách là một nàng công chúa chân chính,

Nếu ta thực sự tường tận được nguyên nhân

Dẫn đến căn bệnh của ngài, và nếu điều đó nằm trong khả năng,

Ta sẽ chữa lành nó trước khi màn đêm buông xuống,

Xin vị Thượng Đế vĩ đại của muôn loài chứng giám cho lòng thành của ta.

Ta sẽ tìm kiếm đủ loại thảo dược ngoài kia,

Để nhanh chóng chữa lành mọi vết thương cho ngài.”

Nghe đến đây, con chim ưng càng cất tiếng kêu thảm thiết hơn

So với trước đó, rồi ngã nhựt xuống mặt đất,

Nằm bất động ngất lịm đi lạnh ngắt như hòn đá,

Cho đến khi Canace vội vàng ôm lấy nó vào lòng,

Và nâng niu cho đến lúc nó tỉnh lại sau cơn ngất:

Rồi sau khi bừng tỉnh khỏi cơn mê sảng,

Nó cất lời bằng chính ngôn ngữ loài chim của mình:

“Rằng lòng trắc ẩn vốn dễ dàng khởi phát trong một trái tim cao quý

(Khi cảm nhận được sự tương đồng trong những đớn đau tột cùng),

Đã được chứng minh qua thực tế mỗi ngày mà ai nấy đều thấy,

Cả qua hành động lẫn qua những lời giáo huấn kinh điển;

Bởi trái tim cao quý luôn biểu lộ bản tính cao quý của mình.

Ta nhìn thấy rõ ràng ngài đang dành cho nỗi thống khổ của ta

Một sự đồng cảm sâu sắc, hỡi nàng Canace kiều diễm,

Bằng tấm lòng nhân hậu thuần khiết của nữ nhi

Mà tự nhiên đã khắc sâu vào bản ngã của ngài.

Nhưng không phải vì nuôi hy vọng sẽ khá hơn lên,

Mà cốt để tuân theo tiếng gọi của trái tim cao thượng,

Và để dùng nỗi bất hạnh của ta làm bài học cho kẻ khác noi theo,

Giống như chú chó con được răn dạy để con sư tử khôn ra,

Chính vì nguyên nhân và mục đích đó,

Trong lúc ta vẫn còn chút thời gian và khoảng trống,

Ta xin được thổ lộ nỗi đau của mình trước khi rời bỏ cõi đời.”

Và trong lúc một kẻ đang kể lại nỗi sầu muộn của mình,

Thì người kia vẫn khóc đầm đìa như thể sắp tan thành nước,

Cho đến khi con chim ưng bảo nàng hãy bình tâm lại,

Và cất tiếng thở dài hướng về phía nàng:

“Nơi ta được sinh ra (hỡi ôi ngày tháng định mệnh ấy!)

Và lớn lên trong một hốc đá cẩm thạch xám

Vô cùng nâng niu chiều chuộng đến mức chẳng có gì tổn hại nổi ta,

Ta chẳng hề hay biết nghịch cảnh là gì,

Cho đến khi ta có thể cất cánh bay cao vút tận bầu trời.

Khi ấy có một chú chim ưng trống làm tổ sát cạnh bên ta,

Kẻ thoạt trông như một cội nguồn của mọi sự cao thượng;

Dù cho ẩn sâu bên trong hắn ta đầy rẫy sự dối trá và phản bội,

Nhưng nó lại được ngụy trang quá khéo léo

Dưới lớp vỏ bọc khiêm nhường,

Dưới vẻ bề ngoài chân thật, cùng cung cách lịch thiệp,

Dưới sự ngọt ngào và thái độ ân cần chu đáo đến mức

Chẳng một ai có thể mảy may nghi ngờ hắn biết giả dối,

Gã nhuộm màu sắc của mình sâu tận vào trong bản chất.

Hệt như con rắn độc ẩn mình dưới những đóa hoa,

Chờ đợi thời cơ thích hợp để tung nhát cắn chí mạng,

Cũng y như gã đạo đức giả khoác áo tình yêu ấy

Đã thực hiện mọi nghi thức và sự cung kính,

Và duy trì qua vẻ bề ngoài mọi quy chuẩn đạo đức,

Khiến chúng tưởng chừng như hòa hợp với bản chất cao đẹp của tình yêu.

Nó giống như một ngôi mộ với vẻ bề ngoài trau chuốt trang hoàng,

Còn bên dưới lớp đá ấy là thi thể lạnh ngắt mà các ngươi đã rõ,

Gã đạo đức giả ấy mang trong mình cả sự lạnh lùng lẫn nhiệt huyết giả tạo;

Và bằng cách đó hắn đã đạt được mục đích của mình,

Đến mức ngoại trừ ma quỷ ra, chẳng ai thấu hiểu nổi thâm tâm hắn:

Cho đến khi hắn đã nhỏ nước mắt than van suốt bấy lâu,

Và giả vờ phụng sự ta ròng rã suốt bao năm trời,

Khiến cho trái tim quá đỗi mềm yếu và ngây thơ của ta,

Hoàn toàn không mảy may nghi ngờ sự gian trá thâm độc tột cùng ấy,

Bởi quá lo sợ hắn sẽ vì yêu mà chết đi, theo như ta tưởng tượng,

Đã tin vào những lời thề thốt và sự đảm bảo của hắn

Và chấp nhận trao gửi tình yêu, với một điều kiện

Rằng danh dự và uy tín của ta sẽ mãi mãi

Được gìn giữ vẹn toàn, cả trong bóng tối lẫn nơi ánh sáng công khai;

Nói cách khác, để đáp lại sự chân thành của hắn,

Ta đã trao trọn cho hắn trái tim và tâm trí mình

(Thượng Đế thấu tỏ, và chính hắn cũng biết ta chẳng hề có ý niệm nào khác),

Và nhận lấy trái tim hắn để đổi lấy trái tim ta mãi mãi.

Nhưng người xưa có câu nói cấm có sai,

Một kẻ chân chính và một tên trộm vốn chẳng thể suy nghĩ giống nhau.

Và khi hắn nhận thấy mọi chuyện đã tiến triển quá xa,

Rằng ta đã trao trọn tình yêu cho hắn,

Theo đúng những phương thức mà ta đã kể trên,

Và trao cho hắn trái tim chân thật của ta một cách tự nguyện

Hệt như lời thề hắn từng trao trái tim cho ta,

Lập tức con mãnh hổ đầy giả dối hai mặt này

Đã quỳ sụp xuống với sự nhún nhường tột độ,

Với thái độ cung kính đến mức qua sắc diện của hắn,

Trông hệt như một gã người tình chân chính trong phong thái,

Vẻ mặt ngập tràn hạnh phúc đến đê mê,

Đến mức ngay cả Jason hay Paris xứ Troy —

Jason ư? Quả thực, hay bất kỳ người đàn ông nào khác,

Kể từ thời Lamech, kẻ đầu tiên trong số những kẻ phàm trần

Cố tình yêu cùng lúc hai người vợ, theo như sử sách ghi chép lại,

Cũng như chưa từng có ai kể từ thời thủy tổ loài người sinh ra,

Có thể dăm bảy ngàn lần

Giả mạo những mánh khóe xảo quyệt trong nghệ thuật dối lừa của hắn,

Nơi sự lật lọng giả hình đạt đến đỉnh cao,

Dù chỉ đáng xách giày cho hắn cũng không xong,

Hay biết cách cảm ơn một người phụ nữ tuyệt vời như hắn đã làm với ta.

Phong thái của hắn đẹp đẽ tựa cõi thiên đường đối với bất kỳ ai,

Dù người phụ nữ đó có khôn ngoan đến nhường nào;

Hắn trau chuốt và chải chuốt đến từng chi tiết hoàn mỹ nhất,

Cả lời ăn tiếng nói lẫn phong thái cử chỉ bên ngoài.

Và ta đã yêu hắn sâu sắc vì sự cung kính ấy,

Và vì sự chân thành mà ta hằng đinh ninh ngự trị trong tim hắn,

Đến mức nếu có bất kỳ điều gì nhỏ nhặt làm hắn đau đớn,

Dù chỉ là một chút xíu thôi mà ta hay biết,

Thì ta cảm giác như chính trái tim mình đang bị bóp nghẹt đến chết.

Và tóm lại, sự việc đã đi xa đến mức,

Ý chí của ta hoàn toàn trở thành công cụ cho ý muốn của hắn;

Nói cách khác, ý nguyện của ta cúi đầu tuân theo ý nguyện của hắn

Trong mọi chuyện, chừng nào lý trí còn cho phép,

Và luôn gìn giữ những giới hạn của lòng tự trọng;

Chưa từng có điều gì trên đời khiến ta trân quý hay tha thiết hơn hắn,

Thượng Đế chứng giám, và sẽ chẳng bao giờ có ai hơn thế.

“Mối tình này kéo dài hơn một hay hai năm,

Khoảng thời gian mà ta chẳng mảy nghi ngờ gì ngoài những điều tốt đẹp ở hắn.

Nhưng rồi cuối cùng, sự việc đã diễn ra theo chiều hướng đó,

Rằng định mệnh buộc hắn phải rời xa

Nơi chốn mà ta đang sinh sống.

Cảm giác đau đớn của ta lúc đó ư, đó là điều không phải bàn cãi;

Ta chẳng tài nào dùng lời lẽ mà miêu tả hết được.

Chỉ có một điều ta dám cả quyết khẳng định,

Là ta đã thấu hiểu mùi vị của cái chết qua sự kiện đó;

Nỗi đau đớn xé lòng khi hắn không thể tiếp tục ở lại.

Thế rồi vào một ngày nọ hắn cất lời từ biệt ta,

Vẻ mặt vô cùng đau buồn đến mức ta cứ đinh ninh rằng

Hắn cũng cảm nhận được nỗi đau đớn sâu sắc hệt như ta,

Khi lắng nghe những lời hắn nói và nhìn sắc diện của hắn.

Tuy nhiên, ta vẫn đinh ninh hắn là kẻ vô cùng chân thật,

Và tin chắc rằng hắn sẽ quay trở lại

Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, nói theo đúng sự thật,

Lý trí cũng mách bảo rằng hắn buộc phải ra đi

Vì danh dự của bản thân, như chuyện vẫn thường xảy ra,

Nên ta đành biến tình thế bắt buộc thành một đức hạnh,

Và vui vẻ chấp nhận nó, bởi đó là điều không thể khác.

Cố gắng kìm nén nỗi sầu muộn che giấu khỏi ánh mắt hắn,

Ta nắm chặt lấy tay hắn, lấy Thánh John làm nhân chứng,

Và cất lời nhắn nhủ: ‘Này anh, em xin thuộc về anh trọn vẹn;

Hãy cứ mãi đối xử với em như những gì anh từng làm và sẽ làm.’

Những gì hắn đáp lại, thiết nghĩ chẳng cần phải nhắc lại làm gì;

Nào ai có thể nói hay hơn hắn, và nào ai có thể hành động tồi tệ hơn hắn?

Khi hắn đã thốt lên những lời đường mật nhất, thì coi như đã xong việc.

Thế nên kẻ nào muốn ăn chung mâm với quỷ dữ

Thì chắc chắn phải chuẩn bị một chiếc thìa thật dài; ta từng nghe người ta nói vậy.

Cuối cùng thì hắn cũng buộc phải cất bước lên đường,

Và bay vút đi cho đến khi đến được chốn hắn muốn dừng chân.

Khi đến thời điểm hắn muốn tìm một nơi để dừng lại,

Ta tin chắc rằng hắn đã khắc ghi câu châm ngôn ấy trong đầu,

Rằng vạn vật khi quay trở về với bản chất của mình

Đều tự cảm thấy hoan hỉ; con người ta vẫn thường nói vậy;

Bản chất con người vốn luôn ưa chuộng những điều mới lạ,

Giống như loài chim được người ta nuôi giam trong lồng.

Bởi dù cho ngày đêm ngươi có chăm sóc chúng chu đáo đến đâu,

Và rải lót chiếc lồng của chúng êm ái mượt mà như lụa là,

Rồi dâng tận tay đường mật, bánh trái và sữa tươi,

Thì ngay khoảnh khắc cánh cửa lồng vừa hé mở,

Chúng sẽ dùng chân đạp đổ cóng thức ăn,

Và bay thẳng vào rừng sâu để săn tìm sâu bọ mà ăn;

Bản chất chúng vốn cả thèm chóng chán đối với thức ăn,

Và luôn khao khát những điều mới lạ theo đúng bản năng;

Chẳng dòng dõi cao quý nào có thể kìm hãm nổi bản tính ấy.

Gã chim ưng trống ấy cũng hành xử y hệt như vậy, hỡi ngày tháng ô nhục!

Dù hắn sinh ra trong dòng dõi cao sang, tươi trẻ và hào hoa,

Vẻ ngoài tuấn tú, khiêm nhường và phóng khoáng,

Thế nhưng trong một lần nọ, khi nhìn thấy một con diều hâu bay lượn,

Hắn đột ngột đem lòng say đắm con diều hâu ấy,

Đến mức toàn bộ tình yêu dành cho ta đã trôi đi sạch sẽ:

Và hắn đã phản bội lại lời thề thốt theo cách đó.

Thế là mụ diều hâu đã cướp mất tình yêu của ta để phục vụ ả,

Còn ta thì bơ vơ lạc lõng chẳng còn lối thoát.”

Vừa thốt lên những lời đó, con chim ưng lại bắt đầu gào khóc thảm thiết,

Và ngất lịm đi lần nữa ngay trên vạt áo của Canace.

Nỗi đau xót trước tai họa của chú chim ưng thật lớn lao,

Khiến Canace và toàn bộ các thị nữ không khỏi xót xa;

Họ chẳng biết làm thế nào để có thể an ủi được con chim ưng.

Nhưng Canace đã ôm nâng niu nó vào lòng mang về nhà,

Và cẩn thận dùng các loại băng cao dán để quấn quanh vết thương,

Nơi nó tự dùng mỏ mổ xé thân thể chính mình.

Lúc này Canace chẳng làm gì khác ngoài việc đi đào bới các loại thảo dược

Từ dưới lòng đất, để bào chế ra những loại cao dán mới

Từ các loài thảo mộc quý hiếm với màu sắc tinh túy,

Nhằm chữa lành vết thương cho chú chim này; từ sáng đến tối

Nàng dốc toàn bộ tâm sức và khả năng của mình vào đó.

Và ngay cạnh đầu giường ngủ, nàng dựng lên một chiếc lồng chim,

Rồi phủ lên nó một lớp vải nhung màu xanh biếc,

Như một biểu tượng cho sự chung thủy vẫn thường thấy ở phụ nữ;

Còn phía bên ngoài lồng được sơn một màu xanh lá,

Trên đó vẽ hình những loài chim dối trá,

Chẳng hạn như lũ chim bạc má, chim ưng trống và loài cú mèo;

Và cạnh bên chúng là những con ác là được vẽ đang cất tiếng kêu la chì chiết,

Hệt như thể hiện sự khinh miệt tột cùng.

Đến đây ta xin tạm gác lại câu chuyện nàng Canace chăm sóc chú chim ưng.

Ta sẽ không bàn đến chiếc nhẫn của nàng nữa,

Cho đến khi câu chuyện quay trở lại với mạch chính

Để thuật lại cách thức mà con chim ưng này đã lấy lại được tình yêu

Trong sự ăn năn hối lỗi, đúng như câu chuyện kể lại cho chúng ta,

Nhờ vào sự can thiệp của Camballus,

Hoàng tử xứ sở mà ta đã giới thiệu với các ngươi.

Nhưng từ đây trở đi ta sẽ tiếp tục mạch truyện của mình

Để kể về những cuộc phiêu lưu và những trận chiến hào hùng,

Những điều kỳ diệu lớn lao chưa từng ai được nghe thấy trước đây.

Đầu tiên ta sẽ kể cho các ngươi nghe về Cambuscan,

Người từng chinh phục vô số thành trì trong thời đại của mình;

Và sau đó ta sẽ nói về Algarsife,

Về việc chàng đã chiến đấu để cưới được Theodora làm vợ thế nào,

Người mà vì nàng chàng đã nhiều lần vướng vào vòng nguy hiểm hiểm nghèo,

Nếu không nhờ có sự trợ giúp của con tuấn mã bằng đồng.

Và tiếp đó ta sẽ kể về Camballo,

Kẻ từng chiến đấu trên võ đài với hai huynh đệ

Vì nàng Canace, trước khi chàng có thể chiến thắng để cưới được nàng;

Và ta xin bắt đầu lại từ chỗ mình vừa bỏ dở.

. . . .