“Khóc than, ai oán, lo phiền với đớn đau,
Sớm hôm chẳng thiếu, vây bọc trước cùng sau,”
Gã Thương buôn lên tiếng: “Và bao kẻ khác cũng vậy thay,
Hễ ai vướng nợ tóc bồng; tôi tin chắc điều này;
Bởi rõ ràng thân tôi đang gánh chịu đắng cay.
Tôi có một mụ vợ, độc địa nhất đời nay,
Dẫu đem ác quỷ buộc duyên cùng ả,
Ả cũng trên cơ nó, tôi dám đoan chắc cả.
Hà tất phải kể tường tận cho chư vị hay
Bao nỗi hiểm sâu? Ả là mụ chằn tinh trọn vẹn mọi bề.
Thật là một trời một vực, khác biệt nặng nề
Giữa lòng kiên nhẫn khôn cùng của nàng Griselda,
Với thói tàn bạo tột cùng của vợ tôi nơi nhà.
Ước chi tôi được tháo cởi, thề có trời đất chứng soi,
Chẳng bao giờ tôi dại dột sa lại bẫy rập hỡi ôi.
Cánh đàn ông có vợ chúng tôi sống trong sầu não ngút ngàn;
Ai không tin cứ thử, rồi sẽ thấy rõ ràng
Rằng tôi nói thật, thề có Thánh Thomas xứ Ấn,
Phần lớn là thế đấy; tôi không bảo tất thảy đều lận đận, —
Xin Chúa rủ lòng thương đừng để ai cũng lâm cảnh ngộ này.
Ôi! Thưa bác Chủ quán tốt bụng, tôi lấy vợ đến nay
Mới vừa vặn hai tháng, chẳng hơn một ngày, thề có trời;
Thế nhưng tôi dám chắc rằng một kẻ suốt đời
Chưa từng biết mùi vợ, dẫu có bị người đời
Đâm thấu tận tim can, cũng chẳng cách nào
Kể xiết được nỗi thống khổ dường bao,
Như tôi lúc này có thể kể về thói xấu xa của ả.”
“Thế thì,” bác Chủ quán nói, “bác Thương buôn ơi, cầu Chúa ban ơn cả,
Bởi bác đã am tường đến thế ngón nghề này,
Tôi tha thiết xin bác kể cho chúng tôi nghe một đôi điều tỏ bày.”
“Sẵn lòng thôi,” gã đáp; “nhưng về nỗi đau riêng của tôi,
Bởi tấc lòng trĩu nặng, tôi chẳng thể thốt thêm lời.”
Ghi chú cho Lời mở đầu của Chuyện kể của Gã Thương buôn
1. Dẫu cách thức gã Thương buôn tiếp nối những lời kết trong khúc Vĩ thanh của Chuyện kể của Chàng Thư sinh, cùng việc nhắc tới lòng kiên nhẫn của Griselda, dường như đã chứng minh không còn nghi ngờ gì nữa rằng thứ tự các Chuyện kể trong văn bản là chuẩn xác; tuy nhiên, trong một số bản chép tay có độ xác thực cao, Chuyện kể của Điền chủ lại nối tiếp ngay sau chuyện của Chàng Thư sinh, và khúc Vĩ thanh được khép lại bằng khổ thơ sau:
“Khi vị Thư sinh đáng kính dứt lời kể chuyện,
Bác Chủ quán bèn lên tiếng, thề thốt danh Trời:
‘Ta thà mất cả thùng bia đắng ngon tươi
Còn hơn để mụ vợ nhà nghe chuyện này một lượt;
Thật là câu chuyện nhã nhặn hợp cảnh biết bao;
Như ý ta muốn, hẳn chư vị đã hiểu phần nào.
Nhưng việc gì chẳng thể thành, hãy cứ để mặc buông xuôi.’”
Trong những bản chép tay khác kém uy tín hơn, bác Chủ quán tiếp tục dùng hai khổ thơ tương tự để giao việc kể chuyện cho Điền chủ; nhưng học giả Tyrwhitt có lẽ đã đúng khi gạt bỏ chúng vì cho là ngụy tạo, và chỉ thừa nhận tính chân bản của khổ thơ đầu tiên, với giả định rằng Chaucer đã quên hủy bỏ nó khi ông quyết định chọn một phương thức kết nối khác giữa Chuyện kể của Gã Thương buôn với Chuyện kể của Chàng Thư sinh.
2. Thánh Thomas xứ Ấn: Tức Thánh Tông đồ Thomas, người được truyền tụng là đã từng chu du sang tận Ấn Độ.
