Trước lúc rạng đông, Đạo Tĩnh trở về căn phòng nhỏ lạnh lẽo của mình. Mệt mỏi, buồn ngủ, nhưng ngả đầu xuống giường thế nào cũng không tài nào chợp mắt được. Tiếng pháo đêm giao thừa làm phiền cô, cuộc sống của đêm này giống như một cơn bão bất chợt ập đến vây lấy cô. Cô lần lượt nhớ lại những bóng hình vừa xa lạ vừa thân thiết ấy, Lư Gia Xuyên, La Đại Phương, Hứa Ninh, Thôi Tú Ngọc, Bạch Lị Bình... đều là những con người đáng yêu biết bao, ai nấy đều có một trái tim nhiệt huyết, trái tim ấy đang tìm kiếm lối đi cho Tổ quốc, đang dẫn dắt con người ta bước vào cuộc sống chân chính. ... Nghĩ về khung cảnh đêm qua, nghĩ đến những cuộc trò chuyện với Lư Gia Xuyên, cô siết chặt hai tay, nhìn ô cửa sổ đã ngả màu trắng xóa mà không kìm được mỉm cười một mình.

Tiếng pháo nhị thiếp và pháo tép nổ giòn giã, lò sưởi nhỏ của Bạch Lị Bình cũng đang cháy hồng rực. Đã là hai giờ đêm, thế mà những thanh niên trong căn phòng này người thì vẫn đang bàn luận rôm rả, kẻ thì đang đùa nghịch. Hứa Ninh và tiểu Thôi chạy ra sân đốt pháo; La Đại Phương và Bạch Lị Bình ngồi bên mép giường nhỏ giọng trò chuyện, tranh luận. Anh ta dường như đang khuyên nhủ Bạch Lị Bình điều gì đó, còn Bạch Lị Bình thì khóc. Vẻ mặt của La Đại Phương cũng rất phiền muộn. Sau đó, anh ta một mình tựa vào mép giường không nói nữa, Bạch Lị Bình bèn sang chơi với nhóm Hứa Ninh. Nghe nói La Đại Phương vốn là người yêu của Bạch Lị Bình, không biết sao giữa họ dường như đã xảy ra chuyện không vui, khiến cả hai đều có vẻ vô cùng gượng gạo.

Đạo Tĩnh và Lư Gia Xuyên cứ ngồi cùng một góc trò chuyện suốt. Qua vài tiếng đồng hồ ngắn ngủi quan sát, Đạo Tĩnh lại đâm ra vô cùng quý mến người bạn mới này. Anh chân thành, nhanh nhẹn, hoạt bát và nhiệt tình. Những kiến giải sâu sắc của anh về đại sự quốc gia lại càng là điều Đạo Tĩnh chưa từng được nghe thấy bao giờ. Họ ngồi cạnh nhau, anh trò chuyện với cô rất tự nhiên và thân thiết. Anh hỏi hoàn cảnh gia đình cô, hỏi xuất thân trải nghiệm của cô, lại hỏi cả một số tư tưởng và kiến giải mà cô không ngờ tới. Còn cô, cô bỗng chốc vứt bỏ sự rụt rè và trầm lặng trước kia, cứ như đối đãi với một người bạn cũ, đem tất cả mọi thứ dốc bầu tâm sự với anh. Điều khiến cô kinh ngạc nhất chính là: mỗi một câu hỏi hay mỗi một lời giải thích đơn giản của anh đều như mở ra một nút thắt trong tâm hồn cô, đều có thể giúp cô hiểu rõ hơn về bản chất sự việc. Thế là cô không biết mệt mỏi mà trò chuyện cùng anh.

- Anh Lư, (cô gọi anh ta như Hứa Ninh) anh có thể nói cho tôi biết không? Hồng quân và Đảng Cộng sản là thế nào? Họ thực sự vì nhân dân vì đất nước phải không? Sao lại có người mắng họ là giặc cỏ?

Lư Gia Xuyên ngồi trong bóng râm, trên mặt thoáng hiện một nụ cười tinh nghịch. Anh từ từ quay đầu lại, mở đôi mắt to sáng ngời nhìn cô, nói:

- Kẻ trộm là kẻ thích mắng người khác là trộm nhất; nhà đạo đức năm thê bảy thiếp là kẻ giỏi tấn công phụ nữ không giữ trinh tiết nhất; những kẻ thống trị Trung Quốc tự tay tàn sát hàng chục vạn thanh niên nhưng lại nói kẻ khác là cường đạo, thổ phỉ giết người phóng hỏa... Những điều này em không hiểu sao?

Đạo Tĩnh mỉm cười. Con người này mới thú vị làm sao! Cô trò chuyện với anh càng thêm bạo dạn và tự do.

- Anh Lư, - Đạo Tĩnh lại hỏi, - Anh vừa nói thanh niên phải đấu tranh, phải phản kháng mới có đường sống, thế mà em vẫn còn hơi không tin lắm.

Lư Gia Xuyên hơi ngạc nhiên mở to mắt:

- Sao thế, em tưởng làm một người dân ngoan ngoãn thì mới có đường sống à?

Đạo Tĩnh cúi đầu, nghịch một chiếc khăn tay bằng vải mành trắng tinh. Dường như có chút buồn bã, cô hạ giọng nói:

- Anh không biết đâu... em đã đấu tranh rồi, em cũng đã phản kháng rồi, nhưng em chẳng tìm thấy lối thoát nào cả.

Lư Gia Xuyên chợt vung tay cười lớn. Anh cười sảng khoái, chân thành biết bao, càng thêm thân thiết và tự nhiên như đối với bạn cũ.

- Hóa ra là vậy! Nào, Tiểu Lâm, để tôi lấy ví dụ cho em nghe. ... - Anh nhìn quanh một lượt những thanh niên đang uống rượu rôm rả, người nói kẻ ăn, rồi dùng tay ra hiệu nói với Đạo Tĩnh. - Tiểu Lâm, cứ nói thế này đi, một chữ mộc là cây đơn độc, hai chữ mộc thành chữ lâm của em, ba chữ mộc thành một khu rừng lớn, khi ấy cuồng phong cũng không tài nào thổi đổ nổi chúng. Em một thân một mình phấn đấu, đương nhiên chỉ chuốc lấy trắc trở. Nhưng khi em hòa mình vào cuộc đấu tranh của tập thể, khi em gắn vận mệnh cá nhân với vận mệnh của đông đảo quần chúng lại với nhau, thì em, em sẽ không còn là một Tiểu Lâm đơn độc nữa, mà là - là khu rừng lớn kia kìa.

Lâm Đạo Tĩnh không kìm được bật cười:

- Anh Lư, anh nói chuyện thật thú vị. Trước đây, em chỉ muốn bản thân có một tâm hồn cao thượng, những chuyện khác em thực sự rất ít khi nghĩ tới. Đêm nay, nghe những lời bàn luận của các anh, em bỗng thấy bản thân mình giống như...

- Giống như cái gì?

- Giống như một kẻ ngốc nghếch! - Lâm Đạo Tĩnh ngây thơ thốt lên câu nói đó, bản thân cô cũng không khỏi kinh ngạc vì sự bạo dạn thốt ra những lời này trước mặt một người nam giới vừa mới quen.

Lư Gia Xuyên vẫn tự nhiên cười nói:

- Đại khái là vì em ở trong tháp ngà quá lâu đấy thôi. Tiểu Lâm, trong thời đại cuồng phong bão táp này, em nên mau chóng bước ra khỏi cái thế giới nhỏ bé cá nhân, nhìn ngắm thế giới rộng lớn này - thế giới này bi thảm biết bao, nhưng lại cũng tốt đẹp biết bao... Em mau bước ra nhìn ngắm đi!

Thật nhiệt tình quan tâm người khác, thật hoạt bát phóng khoáng, thật phong phú những lời trò chuyện đầy trí tuệ mở lối tâm hồn con người làm sao... Đạo Tĩnh càng hồi tưởng về sau, trong lòng càng phơi phới và cởi mở.

- Tiểu Lâm, em rất trong sáng và thẳng thắn. - Sau đó anh lại chân thành khen ngợi cô như vậy. - Em muốn biết nhiều điều ở các mặt, rất tốt. Đêm nay chúng ta nhất thời không nói hết được, một hai ngày tới anh sẽ mang cho em ít sách - em chưa từng đọc sách về khoa học xã hội phải không? Có thể đọc thử một chút. Còn các tác phẩm văn học của Liên Xô cũng rất hay, em thích văn nghệ, nên đọc "Thép đã tôi thế đấy", "Sự tàn phá", còn có "Người mẹ" của Gorky.

Lần đầu tiên nghe thấy có người khuyến khích mình đọc sách, Đạo Tĩnh cảm động nhìn gương mặt tuấn tú ấy.

Họ đang trò chuyện vui vẻ, Bạch Lị Bình bỗng xen lời vào:

- Lão Lư, Tiểu Lâm đúng là một đứa trẻ thành thật, có đầu óc, nhưng chúng ta nhất định phải vứt bỏ hòn đá ngáng đường đó hộ cô ấy. Một đóa hoa tươi cắm bãi phân trâu, đúng là phí hoài cô ấy mà.

Đạo Tĩnh đỏ bừng cả mặt. Cô liếc nhìn Bạch Lị Bình một cái, cô thật sự không thích có ai nhắc đến Dư Vĩnh Trạch vào lúc này.

Đạo Tĩnh và Bạch Lị Bình tiễn Lư Gia Xuyên và La Đại Phương trên con đường lớn lạnh lẽo giữa đêm khuya. Bạch Lị Bình và La Đại Phương trò chuyện ở một bên, Đạo Tĩnh và Lư Gia Xuyên cũng vừa đi vừa nói:

- Thật tệ quá! Anh Lư, tôi đúng là chẳng biết gì về đạo lý cứu nước cách mạng cả. Ngày mai, anh nhất định mang sách qua cho tôi nhé.

- Được, nhất định mang qua. Tạm biệt! - Hai tay Lư Gia Xuyên nhiệt tình siết chặt tay Bạch Lị Bình và Đạo Tĩnh. Thật kỳ lạ, Đạo Tĩnh lại có chút không nỡ chia tay họ.

- Đây đúng là những con người thông minh năng nổ làm sao!... Những chú chim sẻ buổi sớm trên cành cây ngoài cửa sổ đang kêu ríu rít, Đạo Tĩnh nghĩ đến đây liền mỉm cười. Nhưng lúc này cô cũng nhớ đến Dư Vĩnh Trạch. Anh ta đã nghỉ đông một mình về nhà ăn Tết rồi, về đoàn tụ với bố mẹ. Vì chuyện của Dư Kính Đường, cô không muốn về, cho nên một mình ở lại căn hộ chung cư, lúc này mới tham gia buổi tụ tập đêm giao thừa của nhóm người lang thang này. Nghĩ đến anh ta, một cảm giác nặng nề đột ngột bóp nghẹt lấy trái tim cô.

- So với họ... ôi, mình thật bất hạnh làm sao! - Cô thở dài, dùng chăn bông trùm kín đầu.

Sau khi chia tay Bạch Lị Bình và Lâm Đạo Tĩnh, hai người Lư Gia Xuyên và La Đại Phương vừa đi trên con đường lớn giữa đêm khuya vừa trò chuyện.

- Lão La, sao hôm nay cậu trầm ngây thế? Cãi nhau với Tiểu Bạch à?

Lư Gia Xuyên lanh lợi quay đầu cười với La Đại Phương, đồng thời như để an ủi mà quàng tay lên đôi vai rộng của anh ta.

- Thì thế đấy! - La Đại Phương kích động nói. - Người phụ nữ này hư hỏng rồi! Tôi nhìn lầm người rồi... Không yêu tôi nữa thì không sao, nhưng cô ấy không nên đi theo đuổi Hứa Ninh. Tiểu Thôi và Hứa Ninh yêu nhau mấy năm nay, vốn là một đôi rất đẹp, thế mà kẻ trơ trẽn này, cô ta, cô ta làm càn loạn xạ! Lão Lư cậu có tin không? Một người hụt hẫng về chính trị, trong đời sống tất yếu cũng sẽ hủ hóa đồi trụy. Tiểu Bạch vốn là người nhiệt tình, có tinh thần tiến thủ, tôi quả thực rất yêu cô ấy. Nhưng nay sách cũng không đọc, tụ tập gì cũng không tham gia, chỉ muốn đóng kịch, làm minh tinh, bàn chuyện yêu đương... Người như tôi, đương nhiên cô ấy sẽ không thích nữa rồi.

Lư Gia Xuyên lặng lẽ gật đầu, nhìn ra con đường lớn lạnh lẽo, rồi nói nhỏ với La Đại Phương:

- Đồng chí, tôi tin là cậu có thể chịu đựng được. Tình yêu - rốt cuộc cũng chỉ là tình yêu mà thôi... - Anh thâm trầm nhìn La Đại Phương, khóe miệng lại thoáng hiện nụ cười tinh nghịch quen thuộc.

La Đại Phương giơ tay đấm anh một cái. Vừa đi vừa lầm bầm:

- Đúng! Tôi hiểu ý cậu rồi. Nhưng lạ thật, cậu vốn không hay đơn độc tiếp cận phụ nữ, sao đối với Lâm Đạo Tĩnh kia lại nhiệt tình thế - trò chuyện liền mấy tiếng đồng hồ. Cậu không biết cô ấy có "hòn đá ngáng đường" mà Bạch Lị Bình nói à? Đối tượng của cô ấy tôi quen, đúng là một tín đồ trung thành của tiến sĩ Hồ. Tôi từng tranh thủ lôi kéo cậu ta, nhưng không dễ đâu.

- Đừng nói nhảm nữa! - Lư Gia Xuyên nghiêm nghị bác bỏ La Đại Phương. - Hoàn cảnh của cô ấy tôi đã sớm nghe chị hệ thống của tôi kể qua một chút. Đối với một cô gái có tinh thần đấu tranh và tinh thần chính nghĩa như vậy, chúng ta nên giúp đỡ, nên kéo cô ấy một tay, chứ không nên để cô ấy chìm đày. Hồi ở Bắc Đới Hà, vì sự biến "Ngày mười tám tháng chín", cô ấy đã đau đớn tranh cãi với anh rể tôi, cô ấy nói Trung Quốc tuyệt đối sẽ không mất nước. Thần thái và tinh thần chính trực đó của cô ấy quả thực khiến tôi rất thích. Nhưng hà cớ gì lại lôi chuyện riêng tư vào đây? Cậu... cái miệng của cậu đấy, đừng nói nhảm nữa!

La Đại Phương cười nói:

- Nói đùa thôi! Nói đùa thôi! Tôi hiểu cậu mà. Vì sự nghiệp của chúng ta, cậu chưa từng nghĩ đến bản thân. Chúng ta thường xuyên phải qua lại với các cô gái, nhưng cậu thì cứ như một tu sĩ thanh tịnh vậy, tôi thì chịu thua rồi. Còn Tiểu Bạch - i! Không nhắc đến cô ấy nữa.

- Tôi không phải tu sĩ thanh tịnh. - Lư Gia Xuyên trầm ngâm. - Chỉ là, tình thế hiện tại quả thực khiến bản thân không tài nào lo nổi những chuyện này. Lão La, cô gái kia - Lâm Đạo Tĩnh mà cậu nói, tôi thấy cô ấy có một vẻ đẹp vừa quật cường vừa mộc mạc. Có tinh thần phản kháng. Chúng ta nên bồi dưỡng cô ấy, khiến cô ấy tìm được con đường đúng đắn. Cậu nghĩ thế nào?

La Đại Phương quay người nhìn anh một cái, cười nói:

- Đúng, nên dẫn dắt cô ấy bước lên con đường cách mạng.

Đêm, dù là đêm giao thừa, nhưng trước lúc rạng đông, trên phố cũng đã thưa thớt người qua lại, chỉ có ánh đèn đường mờ ảo thưa thớt chiếu xuống những người qua lại tình cờ trên đường. Trước khi chia tay La Đại Phương, họ lại bàn thêm một số vấn đề công tác. Sau khi Lư Gia Xuyên từ cuộc biểu tình ở Nam Kinh trở về, Bắc Đại từ lâu đã không thể dung thân, Đảng đã điều anh rời khỏi trường, chuyên làm công tác học sinh bí mật. Lúc này, anh căn dặn La Đại Phương:

- Cậu phải tận dụng triệt để quan hệ của bố cậu, tiếp tục trụ lại ở Bắc Đại. Nghĩ xem, sự áp bức của bọn phản động ngày càng gắt gao, rất nhiều người trong chúng ta không thể tiếp tục hoạt động công khai nữa, cho nên cậu và Từ Huy phải cố gắng đánh lạc hướng kẻ địch, khi cần thiết mới có thể tung ra những đòn tấn công bất ngờ vào kẻ địch. Nói cho cậu biết, Lý Mạnh Du đang ở mỏ than Đường Sơn, cậu ấy đang làm công tác công nhân rồi đấy.

- Thật á? - La Đại Phương khựng chân lại, vui mừng trợn tròn mắt nhìn Lư Gia Xuyên. - Lão Lư, tôi cũng muốn đi. Làm công tác giữa tầng lớp tri thức rắc rối thật đấy.

- Đừng nói nữa, tạm biệt! - Lư Gia Xuyên từ xa nhìn thấy có người đang đi tới, anh khẽ đẩy La Đại Phương một cái rồi chia tay anh ta. Tiếp theo, vừa lúc lắc thân mình, vừa cất cao giọng hát:

Rằm tháng tám trăng sáng ngời - Tiết đại ca ở dưới trăng...

Anh vừa lúc lắc vừa hát, bóng dáng biến mất vào con ngõ nhỏ bên đường lớn.

Trước ngày khai giảng, Dư Vĩnh Trạch từ nhà trở lại Bắc Bình. Ngay cái nhìn đầu tiên khi bước chân vào cửa, anh ta nhìn thấy giường chiếu, giá sách, chậu hoa, đồ cổ, bếp núc trong phòng vẫn y nguyên một mảng không đổi, thế mà Đạo Tĩnh của anh ta bỗng nhiên thay đổi rồi! Người vốn trầm ít nói, thường xuyên u sầu bất an trước kia nay lại ngồi bên cửa ngõ ngao ngao hát hò, giống như một cô bé hoạt bát. Điều khiến anh ta kinh ngạc nhất chính là đôi mắt của cô - trước kia tuy đẹp nhưng lại đờ đẫn vô thần, ủ rũ như một đám mây đen; còn bây giờ thì sao, lấp lánh ánh hào quang vui tươi, sáng ngời như hồ nước mùa thu, trong đó dường như còn gợn sóng thứ ánh sáng hạnh phúc mê hồn.

- Nhìn đôi mắt là biết những thanh niên đang yêu. - Dư Vĩnh Trạch nhớ lại một câu nói trong "Anna Karenina", dự cảm tai họa bất ngờ tóm lấy anh ta. Anh ta bất an lén lút nhìn cô một lát, nhân lúc cô ra ngoài mua thức ăn, bấy giờ vội vã lật tung trong hòm, trong ngăn kéo, trên giá sách, thậm chí cả trong sọt rác. Khi chẳng thu được gì ngoài mấy cuốn sách tả khuynh đặt trên bàn và đầu giường, anh ta đảo mắt một cách thần kinh, khẽ rên rỉ:

- Chắc chắn, nhất định có kẻ đang dụ dỗ cô ấy rồi.

Đạo Tĩnh nhìn thấy Dư Vĩnh Trạch trở về, vui vẻ chuẩn bị cơm nước cho anh ta. Lúc anh ta đang ăn, cô liền sát bên anh ta kể lại về người bạn mới quen, sự thay đổi trong tư tưởng của mình và tâm trạng vui vẻ những ngày này của cô. Cô nghĩ anh ta là người yêu của mình, bất cứ chuyện gì cũng không nên giấu giếm anh ta. Nào ngờ Dư Vĩnh Trạch nghe mãi thì sắc mặt bỗng thay đổi. Anh ta đặt bát cơm xuống, cau chặt mày nói:

- Tĩnh, không ngờ em thay đổi nhanh thế...

Trầm ngâm một lát rồi mới nói tiếp:

- Anh, anh cầu xin em đừng như thế - điều này nguy hiểm lắm! Một chiếc mũ đỏ đội lên đầu em là mất đầu đấy!

Một câu nói làm Đạo Tĩnh nổi giận. Chuyện còn chưa đâu vào đâu, chẳng làm gì cả, chẳng qua chỉ quen vài người bạn mới, đọc vài cuốn sách mới mà đã sợ mất đầu! Cô khinh bỉ nhìn chằm chằm vào ánh mắt bối rối của Dư Vĩnh Trạch, hồi lâu mới kìm nén cơn giận của mình, kích động nói ra những lời mà chính cô cũng chưa từng nói bao giờ, vượt ngoài sức tưởng tượng:

- Vĩnh Trạch, sao anh lại nhạy cảm thần kinh thế hả? Anh cũng đâu mãn nguyện với cái xã hội cũ hủ bại này, anh cũng biết người Nhật đã giày xéo lên mảnh đất Tổ quốc rồi, tại sao chúng ta lại không thể tiến lên phía trước, làm chút việc có ích cho đại chúng, có ích cho đất nước chứ?

- Anh nghĩ, anh nghĩ... - Dư Vĩnh Trạch lầm bầm. - Tĩnh, anh nghĩ, đây không phải chuyện chúng ta có thể gánh vác nổi. Có chính phủ, có quân đội, đám thư sinh tay trắng như chúng ta thì làm được tích sự gì chứ? Hô khẩu hiệu suông thì ai chẳng biết. Anh biết anh cũng từng tham gia phong trào ái quốc của học sinh, nhưng đó là chuyện quá khứ rồi. Bây giờ - bây giờ anh nghĩ vẫn nên vùi đầu đọc sách thì hơn. Chúng ta đã thành gia lập thất, vẫn nên đi con đường vững vàng một chút...

- Anh đúng là hồ đồ! - Đạo Tĩnh tức giận ngắt lời anh ta, quát lên. - Anh mới là kẻ hô khẩu hiệu suông ấy! Hóa ra anh đúng là một kẻ hèn nhát thế cơ à!

Dư Vĩnh Trạch trừng đôi mắt nhỏ nhìn Đạo Tĩnh, ngẩn người nửa ngày không nói nên lời. Bỗng nhiên sắc mặt anh ta tái mét, đôi môi co giật, vùi đầu lên bàn khóc nức nở dữ dội. Anh ta khóc thảm thiết như vậy, còn thảm thiết hơn cả Đạo Tĩnh. Nỗi đau khổ của anh ta, nói là vì bị sỉ nhục chẳng bằng nói là sự đố kỵ sâu sắc.

- ...Cô ấy, cô ấy trở nên tàn nhẫn, tàn nhẫn như vậy, nhất định đã thay lòng đổi dạ rồi. Yêu, yêu người khác rồi... - Vừa rơi nước mắt anh ta vừa thầm nghĩ. Anh ta cho rằng trên đời này chỉ có tình yêu mới có thể khiến phụ nữ thay đổi.

Sau trận cãi vã, Đạo Tĩnh và Dư Vĩnh Trạch tuy mất mấy ngày liền chẳng nói chuyện với nhau mấy, nhưng trong lòng cô vẫn vô cùng vui vẻ. Cô nấu cơm giặt giũ cũng khẽ ngâm nga hát hò, đôi lông mày đen láy vui tươi vút lên thật cao. Xong việc, liền ôm sách vở say sưa đọc. Một tiếng, hai tiếng trôi qua, không động đậy cũng chẳng ngẩng đầu, dáng vẻ tập trung chuyên chú đó cứ như đã sớm quên đi sự tồn tại của Dư Vĩnh Trạch và sự ngột ngạt của căn phòng chật chội này. Tinh thần cô bay bổng vào thế giới rộng lớn. Còn Dư Vĩnh Trạch thì sao, mấy ngày nay anh ta chẳng có tâm trí đâu mà lên lớp, cả ngày trốn trong căn phòng nhỏ lén lút quan sát động tĩnh của Đạo Tĩnh. Anh ta thầm tính toán nhất định phải dò ra bí mật của cô. Nhưng nhìn thần thái cô tự nhiên, cởi mở như vậy, hoàn toàn không có dấu hiệu có tình mới, anh ta lại có chút hoang mang.

Buổi tối, Đạo Tĩnh cúi gằm bên bàn yên tĩnh đọc cuốn "Nhà nước và cách mạng" của Lênin, vừa làm ghi chú, vừa gạch chân đánh dấu, lúc mệt mỏi cô lại cầm cuốn "Người mẹ" của Gorky lên. Cô thường xuyên bị sự nhiệt tình vô hạn đối với thế giới hạnh phúc tương lai đang cuồn cuộn trào dâng trong đó kích động, chấn động, cô cảm nhận được niềm vui sướng và sự thỏa mãn chưa từng có. Còn Dư Vĩnh Trạch thì sao? Anh ta co cụm trong căn phòng nhỏ chật chội, chán ngắt chẳng có việc gì làm, đành nhặt lại những "cổ học" mà dạo gần đây anh ta đang miệt mài nghiên cứu. Anh ta ôm sách vở, sát cạnh Đạo Tĩnh lần giở từng chương trích cú mà đọc. Một chồng sách đóng gáy chỉ dày cộp, xếp đầy chiếc bàn ba ngăn nhỏ xíu, đọc mãi đọc mãi, dần dần, anh ta cũng đem toàn bộ tâm trí tập trung vào đó. Lúc này, tâm hồn anh ta bị kéo về với sự bao la của cổ đại xa xôi, vướng víu quấn quýt với biết bao người xưa và các bản khắc. Khi anh ta mệt mỏi, nghỉ ngơi một lát, tỉnh táo lại đôi chút - "Tự lập một gia thuyết" -, "Học giả" -, "Danh lưu" -, "Tạo dựng điều kiện sinh sống sung túc"...

Vô số ảo tưởng ngay lập tức ùa về, cổ vũ anh ta, khiến anh ta lại cắm sâu đầu xuống.

Còn Đạo Tĩnh, cô mặc kệ đống sách lý thuyết có tiêu hóa nổi hay không, cũng chẳng biết phải kết hợp với thực tế thế nào, chỉ bị ngọn lửa nhiệt huyết cách mạng sục sôi cổ vũ, khao khát được nhìn thấy thế giới mới từ trong sách vở, tìm kiếm chân lý mà cô hằng mỏi mòn tìm kiếm. Thế là cô cũng không biết mệt mỏi mà đọc. Cứ thế, hai thanh niên mang hai phong cách kim - cổ, mới - cũ, mỗi tối đều ai đọc sách nấy cho đến tận đêm khuya. Kể từ ngày mùng Một Tết Lư Gia Xuyên mang tặng Đạo Tĩnh những cuốn sách mới mà cô chưa từng đọc bao giờ, nhận thức tư tưởng của cô đã thay đổi chóng mặt; cảm nhận và cảm xúc của cô thông qua những cuốn sách đó cũng thay đổi vô cùng nhanh chóng. Mấy năm sau, cô vẫn nhớ như in tên cuốn sách đầu tiên mà Lư Gia Xuyên đưa cho cô đọc mang tên "Cách nghiên cứu khoa học xã hội mới nổi". Vào đêm muộn mùng Một Tết, cô nằm trong chăn, chịu đựng cái giá lạnh - bếp than tổ ong đã sớm tắt ngấm, những bức tường lùa gió thổi thốc những cơn gió lạnh buốt giá. Nhưng cô say sưa đọc, đọc, đọc suốt cả một đêm, cho đến khi đọc một mạch hết cuốn sách mỏng này.

Những gì Lư Gia Xuyên đưa cho cô chỉ là bốn cuốn sách khoa học xã hội thông thường được viết bằng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, Đạo Tĩnh một mình trốn trong phòng tập trung cao độ đọc suốt năm ngày. Nhưng không ngờ năm ngày này lại đóng vai trò vô cùng to lớn đối với cuộc đời cô - từ đây, cô nhìn thấu tiền đồ phát triển của xã hội loài người; từ đây, cô nhìn thấy ánh sáng của chân lý và con đường mà bản thân nên bước đi; từ đây, cô hiểu được nguyên nhân của câu "Cửa son thịt rượu thiu, ngoài đường xác chết cóng", hiểu được lý do vì sao mẹ cô qua đời... Thế là, loại cảm xúc bi quan tuyệt vọng chẳng thấy chút ánh sáng nào mà cô vẫn thường cảm nhận bỗng chốc tan biến; thế là, trong lòng cô bắt đầu dâng trào một thứ nhiệt huyết cách mạng sục sôi khao khát tiến bước.

Sách đọc xong, cô mong ngóng Lư Gia Xuyên đến mượn sách cho cô đọc tiếp, nhưng anh không đến. Cô mượn được từ chỗ Bạch Lị Bình, Hứa Ninh rất nhiều sách chính trị, kinh tế, triết học, văn học. Có rất nhiều cuốn cô đọc chẳng hiểu gì, giống như cuốn "Chống Đuy-rinh", "Sự khốn cùng của triết học", cô đọc vào thấy hoàn toàn khó hiểu. Nhưng khát khao tri thức cuồng nhiệt và cái sự ham cao chuộng lớn của tuổi trẻ, mặc kệ có hiểu hay không, cô vẫn đọc ngấu nghiến như đói khát. Hồi đó Vĩnh Trạch chưa về, cô thui thủi một mình rất cô đơn, vì thế một ngày cô thậm chí đọc mười lăm mười sáu tiếng. Vừa ăn cơm cũng phải đọc. Tiền ít đi, mỗi ngày cô chỉ có thể mua chút bột ngô hấp mấy cái bánh ngô để ăn. Lười làm thức ăn, bánh ngô thì không ngon cho lắm, nhưng vì ôm khư khư sách vở tập trung tinh thần vào đó, một cái bánh ngô ăn hết lúc nào chẳng hay. Kể từ khi phát minh ra cái "phương pháp ăn kèm này", cô chẳng muốn rời sách vở nửa bước.

- Hứa Ninh, xin anh hãy nói cho tôi biết: hình nhi thượng học và hình thức luận lý học là một thứ phải không?

- Ba nguyên tắc phép biện chứng chỗ nào cũng có thể ứng dụng, thế anh nói xem, phủ định của phủ định nên giải thích thế nào?...

- Vì sao Liên Xô vẫn chưa thực hiện xã hội cộng sản chủ nghĩa? Trung Quốc nếu đến xã hội cộng sản chủ nghĩa, khi ấy sẽ là hình dáng thế nào nhỉ?

Hứa Ninh hay sang tìm Bạch Lị Bình, tiện thể cũng hay ghé thăm cô. Mỗi lần gặp anh ta, Đạo Tĩnh đều đưa ra rất nhiều câu hỏi nửa hiểu nửa không. Khiến Hứa Ninh thường xuyên lắc đầu xua tay cười nói:

- Á chà, tiểu thư! Cô sắp biến thành một con mọt sách bụng đầy chữ rồi đấy! Con người sao có thể trong chốc lát tiêu hóa nổi ngần ấy thứ cơ chứ? Cái kẻ nửa chữ bẻ đôi như tôi đây, trả lời sao nổi cô.

Nói thế thì nói thế, nhưng hễ nhắc đến lý luận, Hứa Ninh vẫn tuôn ra rào rào từng tràng nghe rất có mùi mẫn, đâu ra đấy trước mặt Đạo Tĩnh. Đạo Tĩnh vô cùng tự hào và hạnh phúc vì những người bạn mới quen của mình. Thế là sinh mệnh tuổi thanh xuân tưởng chừng như đã phai mờ của cô lại bừng tỉnh; tâm trạng vui vẻ khiến cô thường xuyên vô thức ngâm nga, hát hò, bận rộn suốt ngày như thể có bao nhiêu sức lực không tài nào dùng hết được. Tâm trạng này là điều mà Dư Vĩnh Trạch không tài nào hiểu nổi, vì thế, anh ta sinh nghi, mắc kẹt trong nỗi đau khổ đố kỵ khó hiểu.