Dưới sự che chở của vợ chồng Giáo sư Vương, Đạo Tĩnh cuối cùng cũng lên tàu hỏa tuyến Bình Hán đến huyện Định, và lại bắt đầu làm giáo viên tiểu học tại trường tiểu học hoàn toàn ở ngoài cửa Đông. Nhờ sự nhiệt tình và nỗ lực của cô, các học sinh đều yêu quý cô; ngay cả vị hiệu trưởng nghiêm khắc - Vương Ngạn Văn, cô của Hiểu Yến, cũng rất tán thưởng người giáo viên trẻ tuổi mà anh trai giới thiệu tới này.
Mặc dù vậy, cảm giác trống trải, hoài niệm quá khứ và nỗi khát khao khắc khoải về tương lai vẫn ngày một gia tăng, quấy rầy lấy cô. Cô thường mơ tưởng, một ngày nào đó Lư Gia Xuyên hoặc những đồng chí cách mạng khác sẽ đột ngột tìm đến mình - đó hẳn sẽ là một ngày hạnh phúc biết bao. Nhưng ngày qua ngày, những người bạn đáng kính ấy đều bặt vô âm tín, cô cũng chẳng biết tìm hiểu tung tích của họ ở đâu. Dù vẫn giữ liên lạc thư từ với Từ Huy và nhận được không ít sự khích lệ, chỉ bảo từ cô ấy, Đạo Tĩnh vẫn cảm thấy không thỏa mãn, cảm thấy trong cuộc sống của mình vẫn thiếu đi một thứ gì đó vô cùng quan trọng.
Cứ như vậy, vài tháng trôi qua.
Vào một ngày mùa xuân, cô nhận được thư của Từ Huy, trong thư giới thiệu một người tên là Giang Hoa sẽ tới tìm cô, và dặn dò cô hãy giới thiệu việc làm cho anh ta. Niềm vui của Đạo Tĩnh khi nhận được bức thư này thật không sao kể xiết. Cô đọc thư một lượt, đặt lên bàn, một mình mỉm cười, một lát sau lại cầm lên đọc tiếp, rồi lại mỉm cười. Đọc rồi lại cười - cười rồi lại đọc. Người sắp tìm đến cô tuy không phải là Lư Gia Xuyên, không phải người cô quen biết, nhưng theo bản năng, cô cảm thấy người đó có liên quan đến họ - liên quan đến cách mạng. Cô cầm bức thư ngồi trên ghế, đầu óc mơ màng suy nghĩ: "Anh ấy trông như thế nào nhỉ? Có giống Lư Gia Xuyên không? Giống Hứa Ninh? Hay là..." Cô cảm thấy mình đang mơ mộng hão huyền, bất giác đỏ mặt. Cả tâm hồn cô đều say sưa trong những ảo tưởng cuồng nhiệt của tuổi trẻ.
Sau cơn hưng phấn, cô lại bắt đầu lo lắng. Từ Huy còn bảo cô giới thiệu việc làm cho Giang Hoa, nhưng giới thiệu thế nào đây? Đi đâu để tìm đường dây? Vì chuyện này, cô trằn trọc lo lắng đến mức cả đêm không ngủ được. Sáng sớm hôm sau, cô vùng dậy đi tìm hiệu trưởng Vương Ngạn Văn.
"Hiệu trưởng, em có một người anh họ bị mất việc học, anh ấy sắp tới đây tìm em nhờ giúp đỡ. Cô giúp em một tay với ạ!" Đạo Tĩnh đã soạn sẵn một bài.
Hiệu trưởng Vương Ngạn Văn hơi kinh ngạc, bà ngập ngừng lắc đầu cười: "Trường học đã khai giảng từ lâu rồi, em biết là không còn vị trí trống... Cô chưa từng nghe nói em có anh họ. À, là anh họ ư?"
Vương Ngạn Văn là một bà cô già bốn mươi tuổi, từ trước đến nay vẫn chưa kết hôn, vì vậy bà tỏ ra vô cùng nhạy cảm và quan tâm đến chuyện hôn nhân của người khác.
Đạo Tĩnh cười ngượng ngùng: "Hiệu trưởng, cô đừng đùa em. Xin cô hãy nghĩ cách giúp em với. Anh ấy tên là Giang Hoa, sinh viên Đại học Bắc Kinh. Gần đây vì vấn đề hôn nhân - cha mẹ bắt anh ấy kết hôn với một người phụ nữ không quen biết, anh ấy không chịu, cãi nhau với gia đình, không thể tiếp tục học tập, đành phải tìm việc làm để trang trải cuộc sống. Hiệu trưởng ơi, cô là người nhiệt tình, lại quen biết nhiều người trong thành Định, nhất định hãy giúp em một tay!" Cô nói thao thao bất tuyệt theo câu chuyện đã soạn sẵn, mặt đỏ bừng, tim đập thình thịch.
Vương Ngạn Văn nghe thấy hai chữ "hôn nhân", lại tận mắt thấy Đạo Tĩnh nhiệt tình thái quá như vậy, liền thực sự cho rằng Giang Hoa là người yêu của Đạo Tĩnh. Bà suy nghĩ một lát, gật đầu nói: "Đạo Tĩnh, đừng lo, đợi anh ta đến rồi tính cách. Khi nào anh ta đến tìm em?"
"Chắc là sắp rồi ạ. Anh ấy đến, cô nhất định phải giúp em đấy nhé!" Đạo Tĩnh vui mừng nắm lấy tay hiệu trưởng mỉm cười, "Cô ơi, cô thực sự là một người tốt!"
"À, được, được, vẫn là các người trẻ tuổi..." Hiệu trưởng Vương cẩn trọng và nhút nhát nhìn gương mặt thanh tú của Đạo Tĩnh, nhẹ nhàng tán thán. Bà ngập ngừng mãi vẫn không nói hết những điều mình muốn nói.
Chiều hôm đó, tan học, Đạo Tĩnh không sao ở yên trong phòng, cô một mình chạy tận ra ga Tây Quan để đón Giang Hoa. Đến nơi rồi, cô mới nhận ra hành động của mình thật nực cười - dù vị Giang Hoa đó có đến thật thì cô cũng đâu có nhận ra anh ta là ai.
Thế là cô lại buồn bã chạy về.
Một tuần sau, vào một buổi chập tối, người phục dịch đến báo cho Đạo Tĩnh biết, bên ngoài có một người họ Giang đến tìm. Cô ba bước thành hai, chạy như bay ra ngoài. Từ xa đã thấy ở cổng lớn đứng một thanh niên cao lớn, vạm vỡ, nước da ngăm đen, anh mặc bộ đồ Tôn Trung Sơn vải xám, đội chiếc mũ phớt xám đã cũ, trông như một sinh viên giản dị, lại cũng giống một nhân viên văn phòng nhỏ. Đạo Tĩnh chạy đến trước mặt người này, thấy xung quanh không có ai, đỏ mặt hỏi: "Quý danh là gì? Anh từ đâu đến?"
"Giang Hoa. Từ chỗ Từ Huy đến." Người đó gật đầu, nói khẽ câu trên. Thế là Đạo Tĩnh giật lấy chiếc túi xách tay nhỏ trong tay anh rồi dẫn anh về phòng mình.
Vừa vào phòng, cô lập tức đóng cửa lại, quay người ghé sát vào tai Giang Hoa nói nhỏ đầy thân thiết như đối với bạn cũ: "Em gọi anh là anh họ nhé, em nói anh là sinh viên Đại học Bắc Kinh... đừng quên đấy, có ai hỏi thì mình phải nói giống nhau. Anh đồng ý chứ?"
Giang Hoa liếc nhìn Đạo Tĩnh một cái, gật đầu vẻ nửa cười nửa không, rồi ngồi xuống ghế. Đạo Tĩnh dựa vào bàn nhìn người lạ mặt này, hy vọng anh có thể cho cô biết điều gì đó, nhưng người này rất lạ: anh trầm ổn ngồi đó, chỉ dùng ánh mắt sắc bén mà hiền hậu nhìn Đạo Tĩnh, hồi lâu không hề lên tiếng. Một lúc sau khiến Đạo Tĩnh trở nên ngại ngùng, không biết phải nói gì. Hai người im lặng hồi lâu, lúc này Giang Hoa mới bắt đầu lên tiếng. Chỉ nghe giọng anh trầm thấp, mang theo âm hưởng nặng trịch của người đàn ông phương Bắc: "Sao cô quen Từ Huy? Đến huyện Định được bao lâu rồi?"
Đạo Tĩnh biết Giang Hoa muốn tìm hiểu về cô, cô liền kể tỉ mỉ quá trình mình đến huyện Định. Cô nói rất nhanh, đôi khi quên cả bản thân mà cao giọng lên, lúc này Giang Hoa lại xua xua tay với cô, cô hiểu ý mỉm cười rồi mới hạ thấp giọng xuống. Tiếp đó, Đạo Tĩnh lại nói về việc mình sốt ruột đợi anh đến thế nào, lại đòi hiệu trưởng Vương giới thiệu việc làm cho anh ra sao. Cuối cùng, khi cô hỏi Giang Hoa trước khi đến có gặp Từ Huy không, Giang Hoa mới mỉm cười nhẹ với cô, nói: "Thực sự cảm ơn cô. Tôi còn mang theo một lá thư cho cô đây." Giang Hoa lấy từ trong túi ra một lá thư đưa cho Đạo Tĩnh, "Đây là thư Từ Huy gửi cô. Trên đó đã giới thiệu về tôi rồi."
Giang Hoa nói năng đơn giản, dứt khoát, thần thái đôn hậu mà chất phác.
"Thật là! Sao không đưa cho em sớm hơn?" Đạo Tĩnh vừa nhận thư vừa lẩm bẩm trong lòng. Đọc xong thư, cô mỉm cười. Không kìm được niềm vui lộ rõ ra mặt, cô nói: "Anh đến thật tốt quá! Anh không biết đâu, em đã sớm mong chờ - nằm mơ cũng nghĩ đến việc có người đến tìm mình... Không ngờ Từ Huy thực sự đưa anh đến đây."
Giang Hoa ngước nhìn gương mặt nhiệt tình, phấn khích của Lâm Đạo Tĩnh, không khỏi cảm thấy hơi kinh ngạc. Nhưng anh không để lộ ra ngoài, mà lại hỏi Đạo Tĩnh một cách tự nhiên không chút câu nệ như bạn thân: "Cô ăn cơm chưa? Tôi thì vẫn chưa ăn gì cả."
Đạo Tĩnh kêu "Á" một tiếng: "Chết thật! Vui quá mà quên mất. Chúng em ăn rồi, nhưng lại quên lấy nước lấy cơm cho anh. Thôi được, để em đi lấy nước; gọi người phục dịch mua chút đồ ăn về cho anh nhé."
Cô chạy ra ngoài pha một ấm trà mang vào, rót đầy một cốc cho Giang Hoa: "Uống đi anh, chắc anh cũng khát rồi."
Giang Hoa uống cạn mấy hớp là hết cốc trà, Đạo Tĩnh vội vã rót thêm cốc thứ hai, lúc này mới ngồi bên bàn, nghiêng đầu hỏi anh: "Sao anh lại nghĩ đến chuyện đến huyện Định? Trước đây anh làm việc ở đâu?"
Giang Hoa còn chưa kịp trả lời, người phục dịch đã mang đến một gói lớn đồ ăn - có bánh hỏa thiêu, gà hun khói, dồi trường, thịt chín, v.v., bày kín nửa cái bàn.
"Sao mua nhiều thế?" Giang Hoa đợi người phục dịch đi ra rồi mới hỏi.
"Anh đói rồi, ăn nhiều chút đi. Hỏa thiêu, gà hun khói là đặc sản huyện Định đấy, nhưng nó cũng giống vài loại hàng hiệu, có tiếng chưa chắc đã ngon." Đạo Tĩnh lo toan phục vụ Giang Hoa cái này cái kia, tay chân không lúc nào nghỉ, còn thân thiết hơn cả bạn cũ lâu ngày không gặp.
"Anh Giang, anh rời Bắc Bình khi nào?..."
"Anh Giang, tình hình của Từ Huy thế nào?..."
Đạo Tĩnh hưng phấn hỏi Giang Hoa hết chuyện này đến chuyện khác, nhưng Giang Hoa lại lắc đầu cười nói: "Anh họ - không phải anh Giang!" Ngoài ra anh không trả lời cô câu nào khác.
"A, em thật hồ đồ quá!" Đạo Tĩnh cười ngượng ngùng.
Ăn cơm xong trời đã tối đen, trong căn phòng nhỏ phía Nam nơi Đạo Tĩnh ở đã thắp đèn dầu, Giang Hoa và cô ngồi vây quanh bàn trò chuyện.
"Tình hình trường học thế nào? Có thể kể đôi chút không?" Giang Hoa hỏi.
Đạo Tĩnh nghiêng đầu suy nghĩ một chút, nói: "Em không biết nên kể với anh những gì - hiệu trưởng Vương Ngạn Văn là cô của bạn em, Vương Hiểu Yến. Là một tín đồ Cơ Đốc giáo. Hơn bốn mươi tuổi rồi, vẫn chưa kết hôn. Tổng cộng có chín giáo viên, trong đó giáo viên nữ tính cả em là ba người."
"Tư tưởng, hoàn cảnh sống của những giáo viên này thế nào? - Tốt, xấu, hay trung bình?"
Câu hỏi đột ngột này của Giang Hoa khiến Đạo Tĩnh cảm thấy rất kỳ lạ. Anh hỏi những chuyện này để làm gì nhỉ?...
"Tốt!" Đạo Tĩnh vẫn rất hào hứng kể cho anh, "Em thấy giáo viên nói chung, bao gồm cả hai nhân viên văn phòng đều như thế này: có tư tưởng lo nước thương dân, không hài lòng với chính phủ thối nát, nhưng chỉ nói suông mà thôi; ngoài ra cũng có hai ba người lơ mơ chẳng nghĩ ngợi gì, sống qua ngày - ăn cơm, dạy học, ngủ, đánh bài, toàn bộ cuộc sống của họ chỉ có vậy. Còn về hai nữ giáo viên kia, một người chỉ muốn kiếm tiền nuôi người chồng ốm đau thất nghiệp; người kia thì chỉ muốn tìm một người chồng giàu có để có thể nuôi sống mình."
"Vậy ra, cô không thấy người nào tốt à?" Giang Hoa nghiêng đầu mỉm cười nhẹ.
"Tất nhiên cũng có người khá hơn," Đạo Tĩnh nheo mắt, đầy vẻ ngây thơ, "Ngoài ra còn có một tên đáng ghét nữa."
"Kể nghe xem người tốt và kẻ đáng ghét là ai nào!" Giang Hoa cười nói.
"Em nói nhé," Đạo Tĩnh cũng cười, "Đáng ghét là một gã béo phì tên là Ngũ Vũ Điền. Hai hàng lông mày rậm xoắn lại với nhau trông như trên sống mũi đang bò một tổ kiến, lúc nói chuyện cứ lắc lư cái đầu. Đáng ghét nhất là thấy giáo viên nữ thì cứ như ruồi thấy phân..." Thấy Giang Hoa bật cười, chính cô cũng không nhịn được cười theo, "Gã này không phải người tốt lành gì, là đảng viên Quốc Dân Đảng, thường xuyên chạy lên huyện đảng bộ trong thành."
"Cô có chú ý không?" Giang Hoa rất quan tâm đến tình hình này, anh lập tức hỏi Đạo Tĩnh: "Gã có hoạt động gì ở trường không?"
Đạo Tĩnh lắc đầu: "Chưa thấy gì ạ."
"Vậy, người tốt là ai? Kể thử xem nào."
"Anh ta tên Triệu Dục Thanh, vốn là sinh viên trường Sư phạm số 2 Bảo Định, trẻ tuổi, nhiệt tình, hai chúng em còn nói chuyện được với nhau. Anh ta kể với em là đã từng tham gia phong trào học sinh ở Sư phạm 2, những lúc không có người, anh ta còn bảo muốn theo Đảng Cộng sản..."
"Cô cũng nói cô cũng muốn... đúng không?" Giang Hoa cười.
"Vâng." Đạo Tĩnh lúng túng, đỏ mặt nói: "Anh thật biết đoán! Chúng em thường ở bên nhau nói về nỗi muộn phiền của mình, bàn về cách mạng, tất nhiên là rất bí mật ạ."
Giang Hoa không lên tiếng. Anh nhìn Đạo Tĩnh một cái rồi cầm tập bài tập của học sinh trên bàn lên xem. Trầm ngâm một lát, anh hỏi Đạo Tĩnh với giọng đùa cợt: "Lâm Đạo Tĩnh, cô cũng rất tin tôi chứ?"
"Sao lại không tin! Tất nhiên là tin ạ." Đạo Tĩnh buột miệng nói.
Giang Hoa gật đầu. Đặt bài tập học sinh về chỗ cũ, lại nói sang chuyện khác: "Nói tiếp về tình hình học sinh của các cô đi?"
"Thật là! Người này sao lại tỉ mỉ đến kỳ lạ thế?" Thấy anh lại hỏi thăm tình hình học sinh, nào là số lượng bao nhiêu, thành phần gia đình - bao nhiêu nông dân, bao nhiêu công nhân, có người làm quan không... hoàn cảnh sống của gia đình học sinh lại thế nào... Cô lẩm bẩm trong lòng: "Anh ta hỏi những chuyện này có ích gì chứ?" Thế nhưng, cô vẫn kể hết những gì mình biết cho Giang Hoa. Tất nhiên cô biết không được cụ thể lắm.
Nói đến cuối cùng, cô mới tìm được cơ hội hỏi ngược lại Giang Hoa: "Sao anh lại nghĩ đến huyện Định tìm việc làm? Trước đây anh ở đâu?"
"Không có chỗ cố định..." Nụ cười chất phác trên mặt Giang Hoa khiến người ta không cảm thấy anh là kẻ xảo quyệt. Anh tùy tiện lướt qua, rồi lại lái câu chuyện sang Đạo Tĩnh: "Kể về quá khứ, cả những hy vọng của cô nữa, với người bạn mới này được không?"
"Em rất sẵn lòng kể cho anh." Thần thái của Đạo Tĩnh trở nên nghiêm túc. Cô chậm rãi nói với vẻ suy tư: "Em là con gái địa chủ, cũng là con gái tá điền, cho nên trên người em vừa có xương trắng lại có xương đen［xuất phát từ truyền thuyết dân gian Nga. Xương trắng đại diện cho quý tộc, xương đen đại diện cho nô lệ và người lao động - chú thích gốc］." Nói đến đây, cô lén nhìn Giang Hoa, thấy anh không cười mình, cô liền nói tiếp, "Trước kia, em đa sầu đa cảm, thấy cái gì cũng vô vị; cha mẹ đối xử không tốt với em, khiến em căm ghét tất cả mọi thứ trên thế giới này. Nhưng lúc đó chỉ biết căm ghét mà không biết làm sao để phản kháng. Cho đến khi em quen một người tốt nhất, chính người này đã bảo em phải đi con đường nào, làm sao để phản kháng xã hội bất hợp lý này, làm sao dùng quan điểm giai cấp để nhìn người nhìn việc. Lúc này em mới... có thể nói là, thành phần xương trắng trên người em mới giảm đi. Em đã tìm thấy con đường một người cần phải đi. Nhưng con đường này cũng đủ gian nan. Cứ mãi không tìm thấy lối ra..." Đạo Tĩnh nói đến đây thì ngừng lại. Đôi mắt cô lo lắng nhìn Giang Hoa, dường như còn vô số lời chưa kể hết.
Hồi lâu, Giang Hoa không lên tiếng. Anh nhìn Đạo Tĩnh bằng ánh mắt thâm trầm, dường như đang nói: "Cô gái trẻ, những điều cô nói đều là sự thật."
