Đêm khuya, Hứa Ninh và Lô Gia Xuyên vẫn đang thong thả dạo bước dọc theo bức tường của bãi tập lớn phía Bắc. Lô Gia Xuyên đặt cánh tay vạm vỡ lên vai Hứa Ninh, vừa đi vừa trò chuyện. Ánh trăng sáng tỏ soi rọi vẻ kích động trên khuôn mặt xinh đẹp của Hứa Ninh. Còn Lô Gia Xuyên, thái độ đùa cợt hài hước ngày thường lúc này hoàn toàn biến mất, anh trông như một người đại ca đôn hậu, đang kiên nhẫn thuyết phục một cậu em trai bướng bỉnh không nghe lời.

Trong đêm hè, những cặp tình nhân và bạn bè tản bộ lát rác trong bãi tập đều đã giải tán, hai người bọn họ vẫn không biết mệt mỏi mà trò chuyện.

– Lão Lô, anh cứ yên tâm, em nhất định sẽ thuyết phục mẹ để cùng anh đi. Em hiểu một người nên sắp xếp cuộc sống của mình như thế nào cho đúng đắn...

– Đúng vậy! Tiểu Hứa, anh tin em sẽ làm như thế. Không biết em thế nào? Anh chỉ cần nghĩ đến cuộc sống chiến đấu sục sôi ấy, trong lòng lại hận không thể bay ngay ra ngoài tái ngoại – "Nam nhi hảo đương mã cách khỏa thi hoàn" (Trai tráng nên da ngựa bọc thây về). Anh nghĩ chính là lúc này rồi.

Lô Gia Xuyên nhìn bãi tập lớn trống trải quạnh hiu, tòa lầu đỏ cao lớn đứng sừng sững như một bức bình phong khổng lồ trong màn đêm, trong lòng anh dâng trào một thứ nhiệt huyết sôi sục, không kìm được mà dùng bàn tay lớn siết chặt tay Hứa Ninh.

Hứa Ninh cũng bị thứ cảm xúc mãnh liệt này lây nhiễm. Cậu nhìn chằm chằm khuôn mặt rộng và vô cùng nhân hậu ấy của Lô Gia Xuyên, bỗng cảm thấy con người này thật cao lớn, thật vĩ đại biết bao, trong đêm tối, toàn thân anh như đang tỏa ra ánh sáng rực rỡ... Cậu nhớ tới đêm ở Hiếu Lăng Vệ trong cuộc biểu tình nam hạ, nhớ tới dáng vẻ làm việc không biết mệt mỏi của anh thường ngày ở trường học, nhớ tới thái độ kiên quyết coi cuộc sống gia đình tư sản thoải mái của mình như cỏ rác, đặc biệt nhớ tới tấm lòng rộng lượng đến mức có thể coi kẻ cướp đi người yêu của mình như anh em mà không hề đố kỵ, trong lòng Hứa Ninh lúc này vừa kính mộ vừa hổ thẹn. Cậu nhìn anh, hồi lâu sau mới kích động nói nhỏ:

– Em sẽ đi thuyết phục mẹ — em rất cảm ơn anh, lão Lô...

– Người bạn thân mến, nếu chúng ta có thể sát cánh chiến đấu bên nhau, thì đó sẽ là hạnh phúc biết bao!

Câu nói này của Lô Gia Xuyên thốt ra thật tự nhiên, thật thân thiết, khiến Hứa Ninh mãi tận lâu sau vẫn không thể quên được.

Sau khi chia tay Lô Gia Xuyên, Hứa Ninh quả thực đã dùng đủ mọi cách để thuyết phục mẹ, đồng thời cũng dùng đủ mọi cách để thuyết phục chính mình. Nhưng mẹ cậu thủ tiết từ khi còn trẻ, chỉ có duy nhất đứa con trai này là "sinh mạng", muốn thuyết phục bà cho phép con trai đi đánh giặc là điều vô cùng khó khăn. Cho nên, các bạn học tham gia kháng chiến ở Sát Bắc ngày mai đã chuẩn bị lên đường rồi, thế mà cậu vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng là đi hay không đi.

Chiều tối, cậu đi về nhà thăm mẹ.

Thần sắc cậu ủ rũ bất an. Lần cuối cùng — cậu buộc phải có một cuộc thương lượng lần cuối cùng với mẹ.

Mẹ cậu đang ngồi trên chiếc ghế đẩu lười biếng vá đáy tất. Vừa thấy con trai về, còn chưa để cậu mở miệng, bà đã cầm chiếc tất bắt đầu kể lể nỗi khổ. Mái tóc điểm bạc khẽ run rẩy trên đầu, bàn tay cầm kim chỉ cũng đang run lẩy bẩy:

– Con lại đến bàn chuyện đi với mẹ đấy à? Hửm, cái thân già mệnh khổ này của tao sao vẫn chưa chết đi chứ? — Mày mới ba tuổi đã mất cha, chỉ để lại một cái gốc độc đinh là mày. Vì mày, tao mới sống ở cõi đời này mà thủ tiết chăm sóc mày ròng rã hai mươi ba năm... Từng bãi phân từng giọt nước giải, mãi mới nuôi mày lớn khôn. Giờ mày muốn đi xa ư? Không đời nào đâu!

Bà cụ Hứa nước mắt tí tách rơi, vừa định lấy vạt áo lau, lại sợ Hứa Ninh cắt ngang lời mình, liền vội vàng nói tiếp:

– Nhìn mày bây giờ thì là một thằng con trai cao lớn đấy, nhưng hồi nhỏ, mày nhiều bệnh lắm tai nhiều nạn lắm, mẹ vì mày mà một tháng có khi phải đến hơn hai mươi đêm không được chợp mắt. Trước tượng Bồ Tát, không biết đã dập đầu bao nhiêu cái, thắp bao nhiêu nén hương... Có lần mày bệnh suýt chết, trông thèm thuồng chẳng sống nổi nữa, tao cũng chẳng muốn sống nữa, đã nuốt cả thuốc phiện...

Hứa Ninh thực sự không chịu nổi nữa, vung tay cắt ngang lời lải nhải không hồi kết của mẹ:

– Mẹ, những lời này của mẹ con nghe đến cả trăm lần rồi. Tai đặc kín cả lại, chẳng nhét thêm vào được nữa đâu. Sao mẹ cứ nói mãi mấy chuyện này thế? Con, con đâu có quên ơn nghĩa của mẹ... Mẹ, nói thật nhé, bây giờ đất nước mình nguy cấp thế này, con là một thanh niên thì sao nỡ cứ sống thế này mãi chứ? Mẹ, con đi tham gia sẽ không gặp nguy hiểm đâu. Các bạn đi đông lắm, ai viết thư về cũng nói là rất tốt...

Bà cụ Hứa sốt ruột, chẳng bận tâm lau nước mắt nữa, liền cướp lời con trai:

– Con không cần phải nói gì nữa hết, đằng nào thì mẹ cũng không cho con đi đâu!... Mày... mày mà đi thật... đi rồi, mẹ, mẹ cũng không sống... sống nữa đâu!... — Bà đột ngột ngẩng đầu trừng trừng nhìn con trai la oai oái đầy đau đớn, — Người Trung Quốc đông lắm, thiếu gì một mình mày!

Nói đến đây, Hứa Ninh thấy không thể nói tiếp được nữa, liền giận dỗi vùng vằng bỏ chạy ra cửa. Đi được hai bước, cậu lại quay người lại, nhìn người mẹ vẫn đang sụt sùi mà hậm hực nói:

– Mẹ, đừng khóc nữa! Con không đi nữa là được chứ gì? — Hừ, nếu con cứ nhất quyết muốn đi, mẹ cũng chẳng có cách nào. Thật tệ hại, sao lúc nào con cũng cứ phải thương lượng với mẹ cơ chứ?...

Cậu một mình chạy lên ngọn núi đất ở Bắc Hải, lang thang suốt cả một đêm. Đêm hè, ngọn gió ấm mang theo hơi nóng thổi qua những hàng cây thông trên núi, phát ra tiếng xào xạc khiến người ta nôn nao bực bội.

Khách du lịch ở đây rất ít, cậu thẫn thờ ngước nhìn những chùm sao dày đặc đính trên vòm trời xám xịt như thể mang theo màn sương mù. Một bóng hình thanh mảnh trẻ trung thoáng hiện trước mắt cậu — bây giờ cô ấy đang ở núi Trường Bạch? Hay là trong khu rừng rậm Hắc Long Giang?...

Thôi Tú Ngọc — cô gái mà cậu từng cố gắng hết sức để quên đi, mấy ngày nay lại chiếm lĩnh tâm trí cậu một cách mãnh liệt nhường này, khiến cậu hổ thẹn, cũng khiến cậu đau khổ.

Cô ấy nhất định đã quên mình rồi — quên đi một kẻ nhát gan là mình... — Cậu dùng sức ấn mạnh thái dương của mình, giọng nói của Lô Gia Xuyên đồng thời vang lên bên tai cậu: "Người bạn thân mến, nếu chúng ta có thể sát cánh chiến đấu bên nhau, thì đó sẽ là hạnh phúc biết bao!" Cậu cảm thấy bức bối nóng nực, bèn giật tung áo ra, hai tay ôm lấy đầu, ngồi bất động suốt một hồi lâu trên một phiến đá lạnh ngắt.

Cha của Hứa Ninh là một tiểu quan lại, mất từ khi còn trẻ. Mẹ Hứa Ninh thủ tiết nuôi con, dựa vào chút tài sản ít ỏi người chồng để lại, nuôi nấng con trai đến khi học đại học. Hứa Ninh từ nhỏ đã sống trong một gia đình tiểu tư sản ấm áp, thoải mái, sự cưng chiều quá mức của người mẹ đã làm mềm yếu tâm hồn cậu. Cho nên, mặc dù bề ngoài trông cậu khỏe mạnh, xinh đẹp, nhưng từ khi tiếp cận với lý thuyết cách mạng, tiếp cận với Lô Gia Xuyên và những người khác, cậu cũng nhiệt tình ngả về phía cách mạng, và từng nhiệt tình tham gia một số hoạt động. Thế nhưng hễ đến thời điểm then chốt, hễ đến khi thực sự phải hy sinh thứ gì đó để mở ra con đường mới, thì cậu lại biến thành một cái cây nhỏ xinh đẹp không chịu nổi cuồng phong, suy nhược rũ rượi ngã gục xuống.

Khi Thôi Tú Ngọc vì muốn cứu vớt quê hương nơi cô sinh ra, cứu vớt người mẹ thứ hai của mình mà tham gia Đông Bắc Nghĩa Dũng Quân để đi, cô cũng từng hy vọng Hứa Ninh — người mà cô yêu thương — sẽ đi cùng cô. Nhưng Hứa Ninh lại nghĩ, còn hai năm nữa là tốt nghiệp đại học rồi, lại thêm mẹ, lại còn — đây là điều ở tận đáy lòng cậu, chưa từng nói với bất kỳ ai: cậu không phải là người Đông Bắc, so với Giang Tô — quê hương của cậu, cái nơi Đông Bắc kia mới xa lạ và hoang mạc làm sao! Cộng thêm sự cám dỗ của Bạch Lợi Bình... Kết quả là Thôi Tú Ngọc cùng những chiến sĩ dũng cảm khác đã rời đi, để lại cậu ở lại trong khuôn viên đại học, bầu bạn với mẹ. Sau đó, khi khủng bố trắng trở nên nghiêm trọng, thậm chí cậu còn chẳng dám tham gia nhiều hoạt động nữa. Lần này, Đồng minh quân kháng Nhật Sát Bắc dũng mãnh chiến đấu với kẻ thù, dưới sự cổ vũ của Lô Gia Xuyên và Lô Gia Xuyên, cậu cũng từng vì muốn chuộc lại những lỗi lầm trong quá khứ mà cố gắng động viên mẹ để cho mình đi tham gia, nhưng nói chuyện mấy lần, mẹ đều không đồng ý, bản thân cậu liền mất đi sức phản kháng. Cho nên rất nhiều bạn học đang chìm trong cao trào tòng quân, thì cậu lại đau khổ, chần chừ. Cuối cùng, cuộc sống ấm áp, an nhàn vẫn giữ chân cậu lại. Dù rằng lúc cậu quyết định không đi, chạy từ ngọn núi nhỏ Bắc Hải xuống, đôi chân không kìm được mà run lẩy bẩy, trong mắt đong đầy những giọt nước mắt hổ thẹn.

Để tránh sự chú ý và bức hại của Quốc Dân Đảng, các bạn học tham gia chiến đấu đã lên xe lửa tại gaThanh Hoa Viên ngoài cửa Tây Trực để đi về phía Bắc. Hứa Ninh muốn tiễn họ, nhưng vì thẹn thùng, cậu đi đến cửa Tây Trực lại quay về. Cậu nằm bẹp trên giường ký túc xá suốt một ngày, đến chiều tối, vì vương vấn người mẹ, cậu lại ủ rũ đi bộ về nhà. Về đến nhà, vén chiếc rèm trúc lên nhìn, mẹ đang quỳ trước tượng thần, lầm rầm cầu khấn:

– Bồ Tát! Đại từ đại bi Quan Thế Âm! Phù hộ, phù hộ cho đứa con trai của con được bình an vô sự, đừng rời đi — vĩnh viễn đừng rời khỏi nhà. Phù hộ cho nó hồi tâm chuyển ý, giống như hồi nhỏ, từng giây từng phút không rời xa mẹ...

Hứa Ninh phì cười một tiếng. Mẹ giật mình. Quay đầu lại nhìn thấy con trai đứng ở cửa, cứ như vặt được bảo vật từ trên trời rơi xuống, bà vội vàng đứng phắt dậy kéo xật lấy con trai, cuồng nhiệt lầm rầm:

– Con ơi, con ơi, con không đi à? Tốt! Tốt lắm! Bồ Tát phù hộ, tạ ơn Bồ Tát!

Bà lại lập tức quay người lại, quỳ sụp xuống trước tượng thần:

– Đại từ đại bi Quan Thế Âm! Tín nữ ăn chay niệm Phật, tạ ơn ngài đã phù hộ cho con trai con...

Hứa Ninh cười khổ nói:

– Mẹ ơi, mẹ đừng có làm mấy trò mê tín nhảm nhí này nữa. Thần thánh gì chứ! Là con tự mình không đi đấy chứ... Kiếm chút gì ăn đi, con đói rồi.

Mẹ chịu sự châm chọc của con trai, nhưng vẫn rất vui mừng. Bà bận rộn làm cho con trai mấy món ngon, vừa nấu ăn vừa không kìm được mà liếc trộm con trai đang nằm trên giường, sợ cậu con trai quý tử bay mất.

Đang ăn cơm, bà bất chợt hỏi con trai:

– Những đứa bạn đi rồi của con không đứa nào có nhà cửa gì chắc?

– Sao lại không! Có ai chui từ trong kẽ đá ra đâu.

– Thế mà mẹ chúng nó cũng nỡ lòng để chúng đi ư?... Thật là lạ!

Mẹ buông bát cơm ngừng ăn, hai mắt buồn rầu nhìn con trai.

– Có ai mà giống như mẹ toàn tính toán thế này đâu!

Hứa Ninh phẫn nộ trừng mắt nhìn mẹ:

– Người ta đều hiểu đạo lý yêu nước, đều muốn làm một người mẹ chân chính... Kẻ thù đánh đến nơi rồi, cái gì mà con với cái, nhà với cửa, chẳng phải là tiêu đời hết cả lượt sao!

Mẹ không lên tiếng nữa, lắc đầu thở dài rồi đi rửa bát. Hứa Ninh ăn cơm xong, đọc sách một lúc, chẳng thèm để ý đến mẹ nữa mà tiu nghỉu đi ngủ. Ngủ đến nửa đêm, một tiếng lẩm bẩm lí nhí đã đánh thức cậu dậy. Cậu lắng tai nghe kỹ, hóa ra mẹ lại đang cầu khấn trước tượng thần:

– Bồ Tát ơi, đại từ đại bi Quan Thế Âm! Phù hộ — phù hộ cho đám thanh niên đi đánh người Đông Tây kia đều được bình an — bình an vô sự, khỏe mạnh cường tráng, sớm ngày trở về... Bồ Tát ơi, xin ngài đừng trách tội! Con, con, con thực sự không nỡ xa con trai đâu...

Hứa Ninh thầm cười thầm: "Hóa ra bà ấy cũng thế này cơ à!" Cậu vừa định lên tiếng chào mẹ, thì đột nhiên một tiếng đập cửa dữ dội làm cho cả Hứa Ninh và mẹ đều giật mình kinh hãi. Chỉ trong chớp mắt, một đám đông quân cảnh xông thẳng vào phòng bọn họ. Lập tức cả căn phòng toàn là đám hiến binh và cảnh sát hung hãn mang theo súng hộp, súng trường. Mẹ sợ hãi níu chặt lấy tay áo con trai, Hứa Ninh cũng ngẩn người đứng bên cửa. Một gã béo mặc thường phục đội mũ phớt hỏi Hứa Ninh:

– Mày có phải Hứa Ninh không?

– Ừ. — Hứa Ninh nén lại sự hoảng loạn của mình, gật đầu.

Mẹ lại càng ôm chặt lấy tay con trai hơn, sợ đến ngất xỉu.

Cảnh sát hiến binh bắt đầu lục lọi tứ tung. Lục tung cả hòm vóc tủ tìm kiếm hồi lâu mà chẳng tìm được thứ gì. Một tên hiến binh lắc đầu với gã béo mặc thường phục, dùng ánh mắt ra hiệu hỏi xem phải làm thế nào. Gã béo mặc thường phục nhe hàm răng vàng, cười lạnh một tiếng:

– Không có á? Để tao lục!

Tên đó vừa lục qua một lượt trong ngăn kéo, lập tức tìm ra một cuốn "Cờ Đỏ Phương Bắc" [tạp chí của tổ chức đảng phương Bắc lúc bấy giờ — chú thích gốc], đắc ý hô lớn:

– Đây chẳng phải là gì nữa! Đích thị là một tên cộng sản chính hiệu rồi!

Để bắt được một đảng viên cộng sản mà lĩnh tiền thưởng năm trăm đồng, bọn đặc vụ đê tiện đã dùng chính tài liệu chúng mang theo để vu oan giá họa.

– Có tang vật, *** đích thị là đảng viên cộng sản chân chính! — Bọn đặc vụ trơ trẽn gào lên thêm lần nữa.

– Dẫn đi! Dẫn đi!

Mẹ nhìn thấy đám mang súng tóm lấy tay con trai đòi dẫn đi, bà khóc lóc gào thét như xé nát ruột gan, níu chặt lấy tay con trai không chịu buông:

– Sao lại bắt nó đi?... Nó, nó đã phạm tội gì chứ? — Mẹ đập đầu vào người bọn đặc vụ, liều chết giãy giụa như một kẻ điên. Đúng vào khoảnh khắc hỗn loạn căng thẳng này, một ý nghĩ lạnh lùng chợt lóe lên trong đầu Hứa Ninh: "Hôm nay, nếu hôm nay mình kiên quyết đi cùng bọn họ, thì liệu có xảy ra chuyện thế này không?..."

Sự căm hận tính nhút nhát của bản thân đã làm cho Hứa Ninh trở nên dũng cảm, giữa lúc mẹ và hiến binh giằng co tranh chấp lôi kéo cậu, cậu bỗng dùng sức giật mạnh tay ra khỏi vòng tay của mẹ, đồng thời lớn tiếng quát mẹ:

– Mẹ, buông tay ra! Cả con và mẹ đều nên thấy hối hận mới phải!

Mặc cho tiếng khóc than đầy bi thương của mẹ, cậu hiên ngang đứng thẳng người trên mặt đất, để hiến binh còng chiếc còng sắt nặng trĩu vào tay.