Lâm Đạo Tĩnh đang nhóm lửa trong sân, chuẩn bị nấu cơm. Ngước đầu lên thì thấy Lư Gia Xuyên đã bước vào. Cô lập tức vứt viên than và chiếc sọt trên tay xuống, mặc cho củi đang cháy rừng rực, hoảng hốt định dẫn Lư lão vào nhà.
“Sao thế? Em vẫn chưa thả viên than à? Củi sắp tàn mất rồi đấy.” Lư Gia Xuyên mỉm cười đứng bên lò sưởi, nhặt chiếc sọt rồi tiện tay thả viên than vào miệng lò. Tiếp đó, chiếc lò nhỏ bốc lên làn khói đen nghịt. Trong lòng Đạo Tĩnh càng thêm hoảng hốt — cô vừa cảm thấy thẹn thùng vì bị Lư Gia Xuyên nhìn thấy mình làm những công việc nhà vụn vặt này, lại thêm việc anh thản nhiên làm thay cô như vậy, khiến cô càng cảm thấy thấp thỏm không yên.
“Lư huynh, lâu lắm không gặp anh...” Cô ngượng ngùng nói, “Vào nhà ngồi đi chứ. Dạo này anh vẫn tốt chứ? Ồ, anh biết em mong ngóng cỡ nào không...” Đạo Tĩnh kích động đứng giữa nhà, câu trước câu sau lộn xộn chẳng thành lời. Còn Lư Gia Xuyên, anh điềm tĩnh bắt tay với Đạo Tĩnh, kéo một chiếc ghế ngồi cạnh cửa, nhìn Đạo Tĩnh mỉm cười nói: “Tiểu Lâm, dạo này sống thế nào? Bận một chút, nên lâu rồi không đến thăm em.”
Đạo Tĩnh cố gắng trấn an bản thân. Một sự kính trọng bộc phát từ đáy lòng cùng niềm vui mừng bí mật khi gặp lại khiến đôi mắt cô bừng sáng, cô tựa vào cạnh bàn, vẫn còn vương chút thẹn thùng và bất an ban nãy, nhỏ giọng nói: “Lư huynh, mấy ngày nay, em đọc rất nhiều sách, hiểu ra rất nhiều điều, tinh thần của em đã thay đổi rồi....” Cô đỏ bừng mặt không biết phải diễn tả tâm trạng của mình thế nào. Im lặng một lát, thấy Lư Gia Xuyên không hề để ý đến sự hoảng loạn và kích động của mình, lúc này cô mới hoàn toàn bình tĩnh lại, bắt đầu kể cho anh nghe về những cuốn sách mình đã đọc, ảnh hưởng mà những cuốn sách ấy mang lại, cũng như sự thay đổi trong tâm trạng của cô. Càng nói cô càng vui vẻ, dần dần xua tan đi toàn bộ sự hoảng loạn và bất an ban nãy, cô nghiêng đầu thần thái phơi phới nói: “Lư huynh, kỳ lạ thật đấy! Sao chỉ chớp mắt mà em đã biến thành một con người khác — em cảm thấy mình như trẻ ra rất nhiều vậy.”
“Em hiện tại đâu có già, làm sao mà trẻ lại được chứ?” Lư Gia Xuyên nheo mắt nhìn Đạo Tĩnh. Nụ cười tinh nghịch lại thoáng hiện bên khóe môi anh.
“Không, không phải thế đâu.” Vẻ mặt của Đạo Tĩnh vô cùng trang nghiêm và nghiêm túc, “Lư huynh, anh không biết đấy thôi, em tuy mới hai mươi tuổi, nhưng mà... cuộc sống trước kia của em sớm đã khiến em trông giống như một bà lão rồi. Em nhìn cái gì cũng thấy vô vị, tuyệt vọng với mọi thứ, thậm chí bi quan đến mức từng nghĩ đến chuyện tự tử.... Thế nhưng từ đêm giao thừa năm ấy quen biết các anh, anh dạy em đọc rất nhiều sách, em liền bỗng nhiên thay đổi rồi....” Cô đang nói đến đây, bỗng quay đầu lại, phát hiện ra Dư Vĩnh Trạch từ lúc nào đã đứng giữa nhà. Nhìn đôi mắt một mí tức giận liếc xéo Lư Gia Xuyên của anh ta, lời nói của Đạo Tĩnh khựng bặt lại. Chưa để cô kịp mở miệng, Dư Vĩnh Trạch quay đầu lại nhíu mày nói với Đạo Tĩnh: “Lò lửa cháy tàn từ đời nào rồi, sao em vẫn chưa đi nấu cơm? Khoác lác thì có mài ra ăn được không?” Lại chẳng đợi Đạo Tĩnh lên tiếng, anh ta sải bước lao ra ngoài, cửa phòng đóng sầm lại sau lưng.
Đạo Tĩnh ngồi trên ghế đẩu, bất chợt mềm nhũn héo tàn đi như cây cọp sương đánh.
Có một thoáng, mặt cô đỏ bừng lên tức giận đến mức không nói nổi một câu. Lúc này, ngược lại Lư Gia Xuyên lại lão luyện và điềm tĩnh, anh nhìn cánh cửa vừa đóng sầm lại, rồi lại nhìn vẻ mặt đau khổ của Đạo Tĩnh một cách trầm mặc, sau đó đứng dậy bước lại gần Đạo Tĩnh: “Vị Dư huynh này tôi đã gặp rồi. Đã cậu ta vội ăn cơm như vậy, Tiểu Lâm, em nên nấu cơm sớm cho cậu ta mới phải. Cuộc trò chuyện của chúng ta đừng ảnh hưởng đến cậu ta. Em khiêng lò vào đây, em vừa nấu cơm, chúng ta vừa nói chuyện có được không?”
“Được!” Đạo Tĩnh vốn sợ Lư Gia Xuyên giận mà bỏ đi, vừa thấy anh vẫn ở lại, cô vui mừng lập tức khiêng lò vào, bắc nồi cơm lên. Dần dần, sự tức giận biến thành nỗi bi ai nặng nề, cô cúi đầu nhìn xuống đất nói: “Lư huynh, nghĩ cách giúp em với! Cuộc sống này thực sự ngột ngạt quá. Bí bách đến mức không thở nổi....” Cô ngẩng đầu lên, ánh mắt bỗng rực lên một thứ ánh sáng tha thiết lạ thường: “Anh giới thiệu em gia nhập Hồng quân, hoặc tham gia Đảng Cộng sản, có được không? Em nghĩ là mình có thể làm cách mạng mà! Hay là, đi gia nhập Đông Bắc Nghĩa dũng quân cũng được.”
“Ồ,” Lư Gia Xuyên có vẻ hơi ngạc nhiên trước lời thỉnh cầu đột ngột này: Cô gái trẻ này nghĩ việc tham gia cách mạng đơn giản và dễ dàng biết bao! Anh nhìn cô, trầm ngâm một lát rồi hỏi: “Tại sao chứ? Tại sao lại muốn đi làm Hồng quân?”
“‘Thà làm ngọc vỡ, chứ không làm ngói nguyên!’ Em không muốn cuộc đời mình cứ trôi qua một cách tầm thường, vô nghĩa và hoài phí như thế từ nhỏ, em đã ôm ấp một nguyện vọng — em muốn sống không thẹn với cuộc đời. Xã hội hắc ám không cho em sống sảng khoái, em thà đi chết còn hơn!”
Mặt cô đỏ bừng, chớp chớp đôi mắt đen nhánh nói tiếp, “Thế nhưng, từ khi đọc những cuốn sách cách mạng mà các anh đưa cho, hiểu được chân lý, em đã hạ quyết tâm chết vì chân lý. Em cảm thấy con người sống nên giống như những anh hùng, giống như những người coi cái chết tựa tựa như không. Lư huynh, hãy cho em đến chiến trường rực lửa đi, em không thể sống thế này nữa!”
Lư Gia Xuyên ngồi trên ghế, dùng tay khẽ vỗ lên bàn, như đang nhịp theo những lời nói tuôn trào như suối của Đạo Tĩnh. Anh lắc đầu, nụ cười nghịch ngợm vừa có thể nhận ra lại thoáng hiện trong ánh mắt hoạt bát của anh.
“Tiểu Lâm, chúng ta thảo luận một vấn đề trước đã. — Em nên khuấy nồi cơm lên, kẻo bị khê đấy. Em trước kia đấu tranh với gia đình, không mãn nguyện với xã hội hắc ám, bây giờ lại muốn nhanh chóng đi làm cách mạng, lên chiến trường, rốt cuộc đều là vì cái gì?”
Đạo Tĩnh bất ngờ bị làm khó. Cô cắn môi trầm ngâm, quên cả việc khuấy nồi, cơm gạo tẻ quả thực đã có mùi khê. Lư Gia Xuyên đứng dậy khuấy nồi cơm lên rồi nhấc ra đặt sang một bên bếp để ủ, cô vẫn chìm đắm trong suy tư mà không hề hay biết. Hồi lâu, cô mới ngẩn ngơ nhìn Lư Gia Xuyên ấp úng nói: “Em, em chưa suy nghĩ kỹ về điều này.... Nhưng em tin là em không vì chính mình. — Em ghét những kẻ ích kỷ vụ lợi đó.”
“Nhưng mà, những suy nghĩ và hành động này của em, e rằng vẫn là vì cá nhân em đấy chứ?”
Đạo Tĩnh bỗng chốc đứng phắt dậy: “Anh nói em là kẻ chủ nghĩa cá nhân ư?”
“Không, không phải ý đó,” Vẻ mặt của Lư Gia Xuyên trở nên vô cùng nghiêm nghị, ánh mắt anh sắc bén chằm chằm nhìn Đạo Tĩnh, “Anh hỏi em, em trước kia bôn ba khắp nơi, nhìn cái này không vừa mắt, chê cái kia không vừa ý, đau khổ ngột ngạt, là vì ai? Vì quần chúng lao khổ, hay là vì chính mình? Bây giờ em lại muốn đi làm Hồng quân, tham gia Đảng Cộng sản làm anh hùng... Em thử nghĩ xem, động cơ của em là để cứu rỗi nhân dân khỏi nước lửa? Hay là để thỏa mãn ảo tưởng của em — ảo tưởng kiểu anh hùng, để trốn chạy cuộc sống bình thường hiện tại của em?”
Đạo Tĩnh sững sờ. Một lúc sau, cô lại kìm được mà mỉm cười. Lời nói của Lư Gia Xuyên mới sắc bén làm sao khi đã vạch trần bí mật trong lòng cô! Cô không kìm được mà thẹn thùng, nghiêng đầu mất một lúc lâu mới nói: “Lư huynh, anh nói rất đúng. Trước kia em chỉ muốn làm một người tốt — không bắt nạt người khác, cũng không để người khác bắt nạt. Có lẽ đây gọi là ‘độc thiện kỳ thân’? Quả thực, em rất ít khi nghĩ đến người khác. Nhưng em có một điểm vẫn chưa hiểu: em thường bớt tiền tiêu vặt của mình, cho phu xe kéo, cho người ăn mày, em thích giúp đỡ người nghèo. Anh có thể nói đây cũng là vì cá nhân sao?”
“Anh nghĩ thế này,” Lư Gia Xuyên gật đầu nói, “Đánh giá về hành vi của một con người — bao gồm tất cả nỗ lực và phấn đấu của họ, không chỉ nhìn vào động cơ, mà càng phải nhìn vào kết quả của họ. Xem họ đang thúc đẩy xã hội hiện tại tiến lên, hay là đang tô son vẽ phấn cho cái xã hội mục nát này, hoặc là đang níu kéo cái xã hội mục nát này....” Một nụ cười nhẹ nhàng, đầy ý vị thoáng hiện ở khóe mắt Lư Gia Xuyên, anh cảnh giác liếc ra ngoài cửa, rồi lại nhìn nồi cơm xui xẻo kia, nói tiếp, “Tiểu Lâm, em cứu trợ vài người phu xe kéo hay vài kẻ ăn mày, có thể khiến hàng ngàn hàng vạn phu xe kéo và người ăn mày đều có cơm ăn không? Điều này ngoài việc có thể thỏa mãn dục vọng ‘người tốt’ cá nhân của em ra, thì đối với toàn bộ xã hội, đối với toàn thể nhân dân lao động có ích lợi gì chứ?... Lại nói đến chuyện gia nhập Hồng quân lên chiến trường, nguyện vọng này là tốt, nhưng cũng phải nhìn vào tình huống thực tế. Công tác cách mạng có muôn hình vạn trạng, có chiến đấu giáp lá cà rực lửa, cũng có những cuộc đấu tranh bình thường không ai chú ý đến.” Anh lại xoay nồi cơm đang bốc mùi khê lên, liếc nhìn Đạo Tĩnh một cái, “Giống như những việc vụn vặt nấu cơm giặt giũ mà em đang làm, nếu như nó có lợi, là cần thiết đối với nhân dân, đối với cách mạng, khi chúng ta cần phải làm, thì không nhất thiết cứ phải lên chiến trường mới được tính là làm cách mạng.... Tiểu Lâm, thế nào? Nhất định phải làm một người anh hùng chiến tử sa trường mới được sao?”
Lư Gia Xuyên nói xong liền cười. Lâm Đạo Tĩnh cũng cười theo. Cảm xúc của cô theo lời nói của anh giống như chiếc thuyền nhỏ theo những con sóng lúc cao lúc thấp. Khi cô nhận ra Lư Gia Xuyên đang dùng một thứ tình cảm bạn bè chân thành thẳng thắn để khuyên bảo mình, thì sự khó chịu do thể diện, tự tôn gây ra trong cô nhanh chóng tan biến. Khi cô nhìn thấy anh sảng khoái cười lớn, lại mang theo vẻ mặt quan tâm gật đầu với mình, trong lòng cô bỗng dâng lên một niềm vui sướng chưa từng có.
“Lư huynh, thực sự cảm ơn anh!” Trên khuôn mặt ửng đỏ của cô ánh lên nụ cười vui mừng, đôi mắt đẹp mở to và sáng rực.
“Sao thế, giữa trưa rồi, cơm chín chưa?” Dư Vĩnh Trạch giống như một con cầy lùi lại lén lút nhảy vào. Lần này anh ta ném chiếc mũ phớt lên giường, phịch một tiếng ngồi bệ xuống giường, trừng trừng nhìn Đạo Tĩnh không chớp mắt.
Khuôn mặt Đạo Tĩnh lập tức tái mét. Cô ngẩn ngơ nhìn Dư Vĩnh Trạch, không cách nào thốt nên lời — cô thực sự không muốn cãi nhau với anh ta trước mặt Lư Gia Xuyên.
Lư Gia Xuyên là một người nhanh trí, anh vừa nhìn thấy tình hình của hai người này không ổn liền vội vàng cầm lấy chiếc mũ, trước tiên mỉm cười gật đầu với Dư Vĩnh Trạch, rồi lại mang theo nụ cười điềm tĩnh tương tự nói với Đạo Tĩnh: “Cuộc trò chuyện hôm nay của chúng ta rất hay.... Bây giờ, hai người ăn cơm đi, tôi phải đi rồi.” Anh lại gật đầu với Dư Vĩnh Trạch, rồi bước ra ngoài cửa phòng. Đạo Tĩnh lặng lẽ đi theo sau tiễn anh ra, tiễn tận khi anh bước ra khỏi cửa lớn, Đạo Tĩnh mới cắn môi không nói một lời nào quay trở lại. Khi cô vừa quay người lại thì phát hiện Dư Vĩnh Trạch cũng đi theo sau cô, khuôn mặt gầy kéo dài ra, trông giống như một vị thần mang tang.
Đêm hôm đó, Đạo Tĩnh không ăn tối mà đi ngủ luôn. Trong lòng cô bị rất nhiều cảm xúc và luồng suy nghĩ phức tạp khuấy đảo đến mức vô cùng hoảng loạn. Đã lâu lắm rồi, cô nằm trên gối mà vẫn chưa chợp mắt được. Mở mắt nhìn ra, dưới ánh đèn mập mờ, Dư Vĩnh Trạch đang ngồi bên bàn cúi đầu rầu rĩ. Lúc này, mắt cô bỗng ngấn đầy nước mắt.
“Đây, đây chính là người mà mình từng yêu mến, từng đắm say ư?...” Cô vội vàng trùm kín đầu, sợ anh nghe thấy tiếng khóc đau đớn của mình.
Dư Vĩnh Trạch ngồi bên bàn trầm tư. Anh từ sớm đã biết chuyện Lâm Đạo Tĩnh gần gũi Lư Gia Xuyên, hôm nay, cảnh tượng hai người bọn họ thân mật trò chuyện say sưa càng khiến anh hiểu rõ nguyên nhân sự thay đổi của Đạo Tĩnh. Anh cố gắng kìm nén bản thân, anh nghĩ: Trang nam nhi đại trượng phu không nên vì một người phụ nữ mà phải phiền muộn bản thân. Thế nhưng, khi trước mắt anh thoáng hiện lên thần thái rạng rỡ, phong thái tiêu sái phóng khoáng của Lư Gia Xuyên, đồng thời thoáng hiện lên đôi mắt to rực rỡ niềm vui thích chớp chớp khi Đạo Tĩnh nhìn Lư Gia Xuyên, anh lại không kìm được mà bị nỗi đau đớn và hận thù tóm lấy. Anh kích động ngồi trên ghế suy nghĩ rất lâu, cũng suy nghĩ rất nhiều. Nhưng anh hoàn toàn bất lực. Đạo Tĩnh người phụ nữ này vô cùng bướng bỉnh, là người có tư tưởng độc lập không dựa dẫm vào ai, anh dùng đạo lý không thuyết phục được cô, dùng nước mắt cũng không lay động được cô, dùng uy lực ép buộc lại càng không được.... Phải làm sao đây, Dư Vĩnh Trạch thông minh cuối cùng đã nghĩ ra một chủ ý kỳ diệu — viết thư cho Lư Gia Xuyên. Khuyên nhủ anh ta, cảnh cáo anh ta, nếu như anh ta còn biết đến đạo đức làm người.
Bức thư được viết thế này:
Lư công túc hạ: Tôi cùng túc hạ đều là đồng học Bắc Đại, mà lệnh ái lại là đồng hương của tôi, đôi bên xưa nay vốn không thù hằn xích mích gì. Nào ngờ túc hạ lại mượn cớ tuyên truyền học thuyết nào đó, mà khiến vợ tôi là Đạo Tĩnh bị mê hoặc, bị sai khiến. Cô ta mở miệng là cách mạng, ngậm miệng là đấu tranh, gia đình hạnh phúc của tôi thảm hại bị tàn phá. Mà túc hạ thì may mắn thay, vui sướng thay, nhởn nhơ thong thả phô trương thỏa mãn dục vọng của mình rồi!... Con người ta, nên hiểu đạo đức làm người, con người ta cũng không nên dùng lời lẽ giật gân để phá hoại hạnh phúc của người khác, nếu không sẽ rất hổ thẹn với lương tâm đạo đức của con người. Tôi kính cẩn dùng dăm ba lời này khuyên nhủ túc hạ, phải chăng hay sai quấy? Mong hãy ba lần suy ngẫm.
Cúi mong soi xét cho.
Dư Vĩnh Trạch tháng 3 năm 1933
Thư viết xong, trong lòng anh ta như trút được cục tức, thoải mái hơn chút ít. Niêm phong thư lại, đứng dậy vươn vai một cái, bước tới bên giường. Lúc này anh ta thấy Đạo Tĩnh đã ngủ say. Khuôn mặt say ngủ của cô trông giống như bức tượng phù điêu bằng đá cẩm thạch, điềm tĩnh, dịu dàng, mái tóc ngắn mềm mại phủ lên khuôn mặt trắng trẻo đầy đặn, toát lên một vẻ đẹp đoan trang thuần khiết.... Sau đó anh ta lại nhận ra khóe môi cô vương nụ cười nhạt, trên mặt lại đọng những giọt nước mắt long lanh. “Cô ấy khóc ư?...” Ý nghĩ này vừa lóe lên, anh ta lập tức bị một thứ tình cảm xót xa cuốn sạch mọi bực dọc trong lòng. Anh bỗng cảm thấy cô không phải là một người phụ nữ bình thường, cô là một người phụ nữ có lý tưởng cao cả. Mà anh nên thấu hiểu cô, tha thứ cho cô.... Anh đứng bên giường ngắm cô một lúc, thầm nghĩ: “Cô ấy thiện lương, thành thật, cô ấy sẽ không lừa gạt người ta, sẽ không yêu người khác đâu, việc gì mình phải tự chuốc lấy phiền muộn chứ?...” Nghĩ đến đây, tựa như vỡ lẽ ra vậy, tâm trạng Dư Vĩnh Trạch thư thái hẳn lên. Anh cúi người nhẹ nhàng hôn lên mặt Đạo Tĩnh một cái, sau đó quay người ném bức thư vừa viết xong không lâu vào đống lửa sắp tắt với một chút tơi tả nhẫn tâm. Nhìn thấy miệng lò bốc lên một luồng lửa, anh ta như vừa làm được một sự nghiệp ghê gớm lắm, lập tức hào khí dạt dào giơ tay lên, liên tiếp đấm mấy phát ra không khí, rồi ngáp liền mấy cái, vội vàng cởi áo đi ngủ.
