Ban ngày, Lâm Đạo Tĩnh đến thư phòng ở chính viện để dạy hai đứa nhỏ học bài. Sau khi xong việc, đôi khi cô cũng dẫn chúng ra ngoài dạo chơi——cô vừa là gia sư, cũng vừa là bảo mẫu. Một hôm, Lâm Đạo Tĩnh dẫn Văn Đài tình cờ đi đến một cái sân lớn thông với khoảng sân ngang. Đây là sân phơi lúa của nhà họ Tống, rộng chừng hai mẫu. Tựa về phía nam, bên cạnh mấy cây táo là một dãy nhà thấp nhỏ đơn sơ, đây là nơi nhà họ Tống dùng để chứa cỏ cho gia súc.

Tống Quý Đường rất biết tính toán, người nghèo hận kẻ giàu đến tận xương tủy, khi phóng hỏa đốt nhà địa chủ, họ thích nhất là châm lửa vào đống cỏ trước. Thế nên hắn cho xây kho cỏ cách xa nơi ở của mình. Dù có ai phóng hỏa, cũng không đốt đến được kho chứa và nơi ở của hắn.

Lâm Đạo Tĩnh và Văn Đài nhàn rỗi tản bộ đến gần kho cỏ. Trước căn nhà ấy, có một người đàn ông quần áo rách rưới, tóc dài bạc trắng đang thái cỏ. Ông ta cúi đầu thái, bên cạnh có một cậu bé tầm mười hai, mười ba tuổi giúp ông chuyển cỏ. Lâm Đạo Tĩnh và Văn Đài đi đến cạnh họ, cậu bé kia chạm vào chiếc quần rách gần như không che nổi mông, nở nụ cười với Văn Đài coi như chào hỏi; thế nhưng, người đàn ông thái cỏ kia lại chẳng thèm ngẩng đầu, chỉ cặm cụi đưa cánh tay lên xuống theo nhịp lưỡi thái.

"Cô giáo ơi, chúng ta đi thôi, ở đây chán lắm." Văn Đài kéo Lâm Đạo Tĩnh đòi đi. Vừa lúc Lâm Đạo Tĩnh cũng định quay người trở về, thì người đàn ông thái cỏ bỗng quay đầu nhìn về phía cô. Lâm Đạo Tĩnh cũng đang mang tâm trạng nặng nề ngoái đầu nhìn hai người thái cỏ kia. Thế là ánh mắt họ chạm nhau. Ngay khoảnh khắc ấy, Lâm Đạo Tĩnh không khỏi giật mình kinh hãi, trên khuôn mặt đen sạm, già nua kia là một đôi tròng trắng kỳ dị đang trừng trừng nhìn cô. Và ngoài đôi tròng trắng ấy, cô còn thấy một gương mặt quen thuộc dường như đã gặp ở đâu đó...

"Đã gặp ở đâu nhỉ?..." Lâm Đạo Tĩnh đang kinh ngạc tự hỏi trong lòng, thì đôi tròng trắng ấy biến mất, người đàn ông già nua kia lại cúi đầu thái cỏ tiếp.

Lâm Đạo Tĩnh kéo Văn Đài đi ra khỏi cổng nhỏ của cái sân, họ đi vào một hàng cây nhỏ. Lâm Đạo Tĩnh không kìm được hỏi Văn Đài: "Tiểu Đài, ông già thái cỏ lúc nãy là người thế nào vậy?"

"Là tá điền - Trịnh ngốc." Văn Đài vừa trèo lên một cây mơ nhỏ hái quả mơ xanh, vừa trả lời câu hỏi của cô giáo.

"Trịnh ngốc?" Lâm Đạo Tĩnh ngạc nhiên hỏi lại, "Ông ấy không có tên sao?"

"Đồ ngốc đó vốn dĩ không có tên mà. Cô giáo, cho cô này." Văn Đài ném mấy quả mơ xanh về phía Lâm Đạo Tĩnh, rồi tự mình ngồi vắt vẻo trên cây đắc ý ăn mơ.

"Tá điền Trịnh ngốc" mấy chữ này cứ lởn vởn trong lòng Lâm Đạo Tĩnh suốt cả buổi chiều. Bộ quần áo rách rưới không che nổi thân thể của ông ta, gương mặt đen sạm chằng chịt nếp nhăn do cuộc sống hành hạ, đôi tròng trắng không chút biểu cảm như mắt cá, đặc biệt là khi ông ta chằm chằm nhìn cô, khuôn mặt rộng vừa quen thuộc lại vừa đôn hậu ấy khiến lòng Lâm Đạo Tĩnh vừa thắc mắc vừa bất an.

"Rốt cuộc là đã gặp ở đâu nhỉ?..." Lâm Đạo Tĩnh thấy kỳ lạ là người này lại quen thuộc đến thế, vậy mà cô cứ không sao nhớ nổi mình đã gặp ông ta ở đâu.

Hai ngày sau, vào buổi chạng vạng, khi Lâm Đạo Tĩnh đi ngang qua khoảng sân ngang, cô lại đụng độ Trịnh ngốc ở bên miệng giếng. Ông ta đang quay ròng rọc múc nước. Cái sân rộng thênh thang chỉ có một mình ông ta. Lâm Đạo Tĩnh đến gần miệng giếng, muốn nói với ông ta một câu. Nhưng chưa kịp để cô mở miệng, Trịnh ngốc lại nhìn về phía Lâm Đạo Tĩnh. Đôi tròng trắng kỳ dị đó lại trừng trừng nhìn Lâm Đạo Tĩnh. Ánh mắt ảm đạm đó hiện lên thật đáng sợ trong buổi hoàng hôn u ám——đó là phẫn nộ? Hay là đau thương? Hay là Lâm Đạo Tĩnh từng đẩy con của ông ta xuống giếng?... Hơn nữa, ánh mắt đáng sợ ấy lại từng bước dồn ép về phía cô. Trịnh ngốc buông tay quay ròng rọc, nhảy xuống khỏi miệng giếng, rồi đi thẳng về phía Lâm Đạo Tĩnh. Lâm Đạo Tĩnh sợ đến mức tim đập thình thịch. Cô muốn quay người bỏ chạy, nhưng cô không phải là kẻ nhát gan nhu nhược. Thế là, cô bước tới đón lấy Trịnh ngốc, rồi khẽ gọi một tiếng "Trịnh..." Trịnh gì nhỉ? Cô không sao nói tiếp được. Cô chỉ đỏ mặt mỉm cười nhẹ với người đàn ông đáng sợ này, coi như chào hỏi.

Trịnh ngốc dùng một chiếc khăn bẩn lau mồ hôi trên mặt, rồi phát ra một âm thanh kỳ lạ về phía Lâm Đạo Tĩnh: "Cô không họ Trương, cô họ Lâm!"

Chỉ mấy chữ thôi, nhưng làm tai Lâm Đạo Tĩnh rung lên ù ù. Sao chứ? Ông ta làm sao biết mình họ Lâm? Sao ông ta có thể biết được? Nếu để nhà họ Tống biết thì làm sao bây giờ... Cuối cùng, cô vẫn bỏ chạy khỏi chỗ Trịnh ngốc. Về đến phòng, Lâm Đạo Tĩnh khổ sở suy nghĩ, "Đã gặp ở đâu? Đã gặp ở đâu?" Cuối cùng cô cũng nhớ ra rồi.

Chín năm trước, năm mười hai tuổi, Đạo Tĩnh theo cha mẹ địa chủ của cô đến ngoài cửa Cổ Bắc để thu tiền thuê đất. Tại một ngôi làng sơn thủy hữu tình, cô quen con gái của một tá điền tên là Hắc Ni, sau đó họ trở thành bạn tốt của nhau. Hắc Ni vừa xinh đẹp vừa dịu dàng, lại khéo tay. Bạn ấy biết thêu túi thơm, biết vẽ hoa, biết khâu búp bê vải, còn biết kể chuyện, bắt bướm. Đạo Tĩnh yêu quý cô bạn cùng tuổi, ngày nào cũng lén lút trốn khỏi Từ Phượng Anh và em trai Tiểu Phong để đến nhà Hắc Ni. Vì Từ Phượng Anh không cho phép Đạo Tĩnh chơi với con cái nhà tá điền, bà ta nói những người này đều là đồ ngu xuẩn, giống loài nghèo hèn. Nhưng Đạo Tĩnh mặc kệ những điều đó, cô vẫn cứ muốn đi tìm Hắc Ni. Trong căn nhà tranh thấp bé ấy, không chỉ có Hắc Ni đáng yêu, mà ngay cả cha mẹ của Hắc Ni cũng đều đáng yêu như thế. Cha của Hắc Ni, Trịnh Đức Phú, vừa khỏe mạnh vừa đôn hậu, ít nói, cứ hễ mở miệng là cười. Ông thường bắt những con chim đẹp trên núi tặng Đạo Tĩnh chơi. Còn mẹ của Hắc Ni thì điềm đạm, dịu dàng, trông cũng đẹp nữa. Bà đối với Đạo Tĩnh còn tốt hơn cả Từ Phượng Anh. Dường như sợ Đạo Tĩnh chưa được ăn đồ ngon bao giờ, bà thường lấy mấy quả óc chó, táo đỏ giấu trong túi ra, cẩn trọng đưa vào tay Đạo Tĩnh rồi bảo: "Ni à, ăn đi, ăn đi, nhà nghèo không có đồ ngon gì đâu."

Đạo Tĩnh ăn đồ nhà họ thấy ngon lạ thường.

Hai cô bé ngày càng thân thiết, Đạo Tĩnh thậm chí còn chịu đòn roi của Từ Phượng Anh vì Hắc Ni, cô cũng quyết không bỏ rơi bạn mình. Nhưng một ngày nọ, cuối cùng việc đó cũng xảy ra——một sự việc khắc sâu trong lòng Đạo Tĩnh khiến cô mãi không thể nào quên.

Một buổi sáng, Đạo Tĩnh lại đi tìm Hắc Ni. Vừa vào cửa, Hắc Ni đang ngồi trên bậc cửa thút thít khóc đau lòng, mẹ bạn ấy cũng đang ngồi trên giường đất khóc. Còn cha bạn ấy thì đứng bên cạnh kéo bạn ấy, dường như muốn kéo bạn ấy đến một nơi nào đó.

Đạo Tĩnh đứng ngoài cửa ngơ ngác nhìn. Chỉ nghe Hắc Ni khóc nói: "Cha ơi, mẹ ơi, cha mẹ làm phúc đi!... Con không đến nhà chồng đâu, đói không chết cha mẹ, cũng không đói chết con..."

Mẹ Hắc Ni ngồi khoanh chân trên giường đất, nước mắt giàn giụa. Bà ngơ ngẩn nhìn đứa con gái duy nhất, hồi lâu sau mới quay mặt đi nói: "Con ơi, con cứ ở nhà tiếp thì nhà mình ba người, có mà chết đói hết cả thôi. Con gái à, đứa con ngoan, con là đứa hiểu chuyện, đến nhà chồng đi! Số lương thực ít ỏi mình gặt được đều nộp tiền thuê đất cho chủ rồi, sớm đã không còn gì ăn. Mấy ngày trước còn ăn chút cám bã, mấy ngày nay đến lá cây, vỏ cây cũng ăn hết cả rồi..."

Mẹ Hắc Ni khóc không nói tiếp được, cha Hắc Ni tiếp lời, nắm lấy cánh tay nhỏ của Hắc Ni nói: "Đến nhà chồng đi! Con gái à, cứ theo cha mẹ thế này thì cả nhà mình sống không nổi nữa đâu."

Trong nhà không có cái ăn, Hắc Ni bảy tuổi đã phải đến làm vợ bé cho nhà một thương nhân nhỏ. Nhà chồng coi bạn ấy như trâu ngựa sai khiến, lại còn không ngừng bị đánh đập mắng chửi. Vì thế, mỗi lần về nhà mẹ đẻ, bạn ấy đều không chịu quay lại. Nhưng cha mẹ không có cái ăn, lại mỗi lần đều phải nhẫn tâm đuổi bạn ấy đi.

Hắc Ni khóc không ngừng, đôi vai gầy guộc run lên, phồng cao lên dưới lớp áo rách rưới nát bươm. Hai đôi mắt to buồn bã ấy giống như con bò cái sắp bị làm thịt, ai thấy cũng phải rơi lệ. Cô bé mười hai tuổi dường như đã là một người đàn bà trưởng thành, bạn ấy khóc lóc cầu xin cha mẹ: "Cha ơi, cha tốt mẹ tốt ơi, làm phúc đi! Đừng đưa con gái ruột của cha vào hố lửa nữa. Đến nhà đó——đói không chết thì cũng bị đánh chết thôi!..."

Mẹ Hắc Ni không nhịn được mà bật khóc lớn. Bà nhìn con gái một cái, lại quay mặt nhìn vào tường khóc mà nói: "Con gái à, đứa con ngoan, con đi đi. Đợi, đợi mùa xuân đến, cây cối nảy lộc, dưới đất có cỏ xanh, rau dại, nhà mình, cha mẹ nhà mình sẽ có cái ăn rồi. Lúc đó, mẹ, cha mẹ sẽ đón con về nhà..."

Lúc này, Trịnh Đức Phú, người đàn ông nông dân ngoài bốn mươi tuổi này cũng không kìm được mà khóc. Hai mẹ con lại càng khóc đến đứt hơi nghẹn lời. Nhưng sự hành hạ của cơn đói, nỗi lo sợ con gái chết đói theo, khiến người cha này phải nhẫn tâm. Ông mạnh bạo vác Hắc Ni gầy nhỏ như vác bao tải, vác thốc lên vai, rồi không ngoảnh đầu lại, nước mắt cũng không lau, cứ thế bước sải dài đi ra khỏi cửa. Hắc Ni như một khúc củi bất lực giãy giụa, khóc thét trên vai cha. Trịnh Đức Phú cõng con gái đi lên sườn núi, Đạo Tĩnh cũng đuổi theo lên sườn núi.

Cô trân trân nhìn bóng dáng người bạn tốt của mình và người cha kia biến mất trên ngọn núi hiu quạnh, cô cũng khóc không thành tiếng.

Từ đó về sau, Đạo Tĩnh không bao giờ gặp lại Hắc Ni nữa, cũng không nghe được bất cứ tin tức gì về bạn ấy. Thế nhưng, không ngờ lại ở đây, tại cái huyện nhỏ miền trung tỉnh Hà Bắc này, cô lại tình cờ gặp lại cha của Hắc Ni——chính là người mà Văn Đài gọi là Trịnh ngốc không tên. Sao ông ta lại chạy đến đây được? Còn mẹ con Hắc Ni thì sao?...

Lâm Đạo Tĩnh nhớ lại tình cảnh năm nào, lòng nóng như lửa đốt, hồi lâu vẫn không sao ngủ được.

Đặc biệt là tại sao Trịnh Đức Phú không còn thân thiết với cô như ngày trước, trái lại còn nhìn cô bằng đôi tròng trắng kỳ dị như nhìn kẻ thù?... Cô suy trước tính sau, lo âu chồng chất. Lúc này cô lại nhớ tới Giang Hoa, cũng nhớ tới cô của mình. Cô mong chờ họ đến thăm cô biết bao, cho cô một lời khuyên, hoặc đưa cô rời khỏi cái gia đình địa chủ đáng ghét này ngay lập tức.

Thế nhưng bốn năm ngày sau, cô quả nhiên đã đến. Bà đến nhà tên địa chủ này vào lúc chạng vạng để tìm Đạo Tĩnh. Bà ăn mặc sạch sẽ tươm tất——mái tóc hoa râm chải chuốt gọn gàng, áo vải bông màu xanh lông công, quần vải chợ màu xanh thẫm, đến một hạt bụi hay vết dầu mỡ cũng không có. Đạo Tĩnh nhìn thấy bà, từ tận đáy lòng cảm thấy vui mừng. Tối hôm đó cô ở lại phòng của Đạo Tĩnh. Họ nằm trên giường đất, khẽ khàng bàn về công việc.

Cô hỏi: "Con gái à, người nhà họ Tống đều quý con chưa?"

Đạo Tĩnh nói: "Chỉ có vợ của Tống Úc Bân và Tống Quý Đường là còn chưa được thôi."

"Tại sao lại thế?" Cô cười hỏi, "Con phải nghĩ cách khiến họ đều quý con chứ."

Đạo Tĩnh nói: "Bây giờ cũng khá hơn nhiều rồi. Mấy ngày đầu mới tới, ánh mắt mẹ của Văn Đài ấy, chao ôi, cứ như muốn ăn tươi nuốt sống con vậy. Với lại bà Trần nữa..." Cô cũng kể chuyện bà Trần từng giám sát mình cho cô nghe.

"Ồ, cô hiểu rồi." Cô cười, "Cô gái xinh đẹp như con, trách sao bà ta chẳng nghi ngại chứ. Sau này con hãy tìm bà ta tán gẫu nhiều hơn, nói với bà ta rằng con đã có——cứ gọi là người yêu đi, thì bà ta có lẽ sẽ yên tâm phần nào. Còn nữa, tại sao lão Tống không thích con?"

"Ông ta hận không thể gắn tiền vào xương sườn mình ấy. Một tháng mười đồng, đương nhiên khiến ông ta đau lòng lắm rồi. Nhưng, ông ta không thể không cho cháu đi học, học đường trong làng ông ta đều coi thường, không tin tưởng. Cho nên ông ta mới thuê con, mà lại vừa ghét con."

"Chuyện này ấy mà," Cô suy nghĩ một lát rồi nói tiếp, "Con gái à, hay là thế này, con bớt đòi ông ta hai đồng đi."

Đạo Tĩnh cười khúc khích. Cô nhớ đến vở kịch "Lão hà tiện" của Molière. Một đồng xu, đối với đại địa chủ sở hữu mấy chục mẫu đất này đều là chuyện lớn, huống hồ là bớt của ông ta hai đồng bạc, thì chắc chắn ông ta sẽ vui lắm. Thế là Đạo Tĩnh lại nói với cô: "Cô ơi, cô đến, trong lòng con thấy nhẹ nhõm hơn nhiều rồi. Con sẽ làm theo ý cô, làm gì cũng được. Nhưng con thật sự không muốn ở lại nơi này chút nào——con ở đây chẳng có ích lợi gì cả."

"Ai nói là không có ích?" Giọng của cô trầm thấp mà vang vọng trong căn phòng nhỏ tối đen, bên tai Đạo Tĩnh, "Bảo con ở đây, thì chắc chắn là có ích. Con gái à, nông dân chịu sự bóc lột, áp bức của địa chủ, thật sự không chịu nổi nữa rồi, mấy hôm nữa lúc gặt lúa mì sẽ có một cuộc đấu tranh. Tống Quý Đường, Tống Úc Bân đều có qua lại với đám đầu sỏ trong huyện, con cố gắng tìm hiểu, dò hỏi thêm tình hình của họ, việc này có ích cho công việc của chúng ta. Tuy nhiên, việc này cũng không đơn giản, con tuyệt đối không được để họ nghi ngờ con dù chỉ một chút; cũng càng không được để họ biết lai lịch của con... Con gái," tay cô nắm chặt tay Đạo Tĩnh, giọng lại trở nên dịu dàng, "Gánh nặng của con cũng không nhẹ đâu."

Đạo Tĩnh cũng nắm chặt đôi bàn tay thô ráp, khỏe khoắn của cô trong bóng tối mờ mịt, xúc động nói nhỏ: "Cô ơi, con hiểu ý cô rồi, nhưng con sợ——sợ con làm không nổi."

"Tại sao?" Giọng của cô lại nghiêm nghị, "Chẳng phải con vẫn muốn nghe lời cô sao?"

Đạo Tĩnh đành phải kể hết chuyện gặp Trịnh Đức Phú cho cô nghe. Cuối cùng, cô đau xót, có phần tủi thân nói: "Con không biết tại sao ông ấy lại thù ghét con như vậy... Hồi nhỏ ông ấy từng rất thương con mà. Ông ấy biết tên thật của con, ở Định Huyện con dùng cái tên này. Nếu ông ấy... Cô ơi, cô xem con nên làm sao cho tốt ạ?"

Cô im lặng hồi lâu. Nghe tiếng thở đều đặn của bà, còn tưởng rằng bà đã ngủ rồi. Lòng Đạo Tĩnh lại rối như tơ vò. Sống trong môi trường phức tạp thế này, cô cảm thấy như mình bị rơi vào màn sương mù dày đặc, và dường như có một cơn cuồng phong dữ dội sắp thổi cô đến nơi nào đó không thể biết trước. Nghe cô im lặng hồi lâu, cuối cùng cô không nhịn được mà lên tiếng: "Cô ơi,..."

"Ừ," Cô trả lời rõ ràng, Đạo Tĩnh biết bà không hề ngủ, "Con gái à, trước hết hỏi con, con nhìn nhận sự việc này như thế nào?"

"Chuyện của Trịnh Đức Phú sao ạ?"

"Ừ. Con nói thử xem."

"Cha mẹ con bóc lột ông ấy, nhưng con thì không... Con cũng chịu sự ức hiếp của họ như ông ấy vậy."

Một lúc lâu sau, cô mới nói tiếp: "Nhưng đó là lý lẽ từ phía con. Nếu xét từ phía ông ấy mà xem——con là tiểu thư, ông ấy là tá điền."

Lần này đến lượt Đạo Tĩnh im lặng hồi lâu. Một câu nói của cô như một gáo nước lạnh tạt vào mặt, khiến cô cảm thấy nhói đau rát bỏng, nhưng cũng khiến cô tỉnh táo lại. Cô bỗng cảm thấy trên người mình thật bẩn thỉu hôi hám, đồng thời cũng thấy vô cùng tủi thân. Bởi vì bộ quần áo bẩn thỉu hôi hám này, không phải cô muốn mặc, mà là do gia đình địa chủ đó bắt cô phải mặc lên người. Thế là Đạo Tĩnh im lặng.

Cô dường như thấu hiểu tâm trạng của Đạo Tĩnh, bà xoa tóc cô, khẽ nói: "Con gái à, cô kể con nghe một câu chuyện thì con sẽ hiểu ngay thôi. Con biết thằng Vĩnh Quang nhà cô rồi đấy, nó thật sự là một chàng trai cứng cỏi... Khi nó làm tá điền nhà đại địa chủ Hình Tử Tài, Hình Tử Tài có một cô con gái lớn chưa gả chồng đã yêu nó. Cô gái này hai mươi tám tuổi rồi, Hình Tử Tài chọn tới chọn lui vẫn chưa tìm được nơi gửi gắm cho nó. Nó thấy Vĩnh Quang dáng người cường tráng, nhanh nhẹn, chao ôi, thằng bé nhà cô mày kiếm mắt sáng, mũi miệng đoan chính, đúng là khiến người ta yêu mến mà, thế là cô gái địa chủ này may giày may tất, hỏi han nóng lạnh cho Vĩnh Quang, đối xử với nó tốt lắm. Cô ta thường lén để rượu ngon thịt ngon trên giường trong phòng nhỏ của Vĩnh Quang, cứ như tiên nữ hồ ly trong tiểu thuyết vậy, Vĩnh Quang đêm về phòng thấy những thứ này thì ngạc nhiên lắm. Ban đầu, mặc kệ ba bảy hai mốt, nó vẫn ăn. Sau này, nó biết là con gái lớn nhà Hình Tử Tài cho nó, nó liền ném những thứ đó vào chuồng lợn. Nó nói, cô ta là tiểu thư nhà địa chủ, họ không cùng một giai cấp. Cô ta đối với nó tốt thế nào đi nữa, nó cũng không thể yêu cô ta. Thật ra, cô gái lớn này làm người cũng không tệ, so với cha mình, cô ta đối với tá điền còn tốt hơn nhiều lắm. Nhưng dù thế nào đi nữa, Vĩnh Quang vẫn không yêu cô ta, cứ thấy cô ta là lại trốn thật xa."

"Cô ơi, cô cũng coi con là tiểu thư giai cấp địa chủ sao?" Giọng Đạo Tĩnh hơi run rẩy.

"Không," Cô lại nắm chặt tay Đạo Tĩnh, dịu dàng nói, "Khi cháu trai của cô giao con cho cô, nói rằng con đã phản bội lại giai cấp cũ của mình, nguyện ý làm cách mạng, cho nên cô mới coi con như con gái ruột của mình mà đối đãi... Con gái ngoan, đừng suy nghĩ nhiều, cô kể chuyện Vĩnh Quang không phải nói con vẫn còn là tiểu thư, điều cô muốn nói là, người bị áp bức, đối với kẻ áp bức mình và giai cấp đó, người ta không thể không thù ghét. Không thể trách Trịnh Đức Phú thù ghét con, ông ấy không hề biết con đã đứng cùng một chiến tuyến với ông ấy rồi."

Đây là một đêm hiếm hoi, cũng là đêm đấu tranh nội tâm dữ dội nhất, đau đớn nhất trong cuộc đời Đạo Tĩnh. Từ sau khi được những đồng chí như Lư Gia Xuyên giáo huấn, lại đọc thêm một số sách về chủ nghĩa Mác-Lênin bàn về đấu tranh giai cấp, cô đã tự cho rằng mình đã đứng về phía giai cấp vô sản bị áp bức; đã tự cho rằng mình hoàn toàn biến thành giai cấp vô sản. Nào ngờ, khi cô lại sống trong một gia đình giai cấp địa chủ, và tình cờ chạm trán với tá điền Trịnh Đức Phú trong nhà, lúc này mới bộc lộ ra khuyết điểm chí mạng trên người cô——hóa ra, ý thức giai cấp của cô rất mơ hồ, thứ đấu tranh giai cấp, thù hận giai cấp mà cô hiểu chỉ là trên sách vở. Tại sao Trịnh Đức Phú một thân một mình lưu lạc đến vùng đất xa lạ này? Tại sao lại nghèo khổ, bi thảm như vậy? Không nghi ngờ gì nữa, có liên quan mật thiết đến sự bóc lột tàn nhẫn của Lâm Bá Đường và Từ Phượng Anh đối với ông ta. Còn bản thân cô thì sao? Cô đang đứng ở vị thế nào? Đạo Tĩnh nằm trên gối, nghe tiếng ngáy nhẹ của cô, đau xót nghĩ: "Ôi, hóa ra mình lại là một kẻ mộng tưởng cách mạng tiểu tư sản, thứ đấu tranh giai cấp mà mình hiểu lại là màu hồng hoặc màu xám, trong khi trước hiện thực tàn khốc, nó lại là màu đỏ tươi máu me cơ đấy!... Hóa ra, trên người mình đã bị giai cấp địa chủ đó, giai cấp bóc lột đó đóng dấu trắng, lại còn đóng sâu đến thế——sâu tận vào linh hồn mình. Cho nên mình mới không chịu nổi đôi tròng trắng của Trịnh Đức Phú, cho nên mình mới ghét ông ta... Lâm Đạo Tĩnh ơi, đây là tình cảm giai cấp kiểu gì thế này?..."

Đạo Tĩnh chưa bao giờ thực hiện một cuộc tự vấn sâu sắc, đau đớn đến thế. Cô đau khổ nghĩ đến việc trên người mình còn tồn tại nhiều ý thức của giai cấp bóc lột, nên cắn chặt răng nhìn không chớp mắt vào người cô bên cạnh. Cô nhìn ra được, bà thật sạch sẽ, thật trong trắng, lập trường lại rõ ràng và kiên định như thế. Tại sao bà có thể làm được như vậy? Bà không biết nhiều chữ, cũng chưa từng đọc lý luận của Mác... Hóa ra, lại là lý do giai cấp!

Giai cấp chịu đựng đủ mọi sự áp bức của bà, khiến bà có thể nhìn thẳng vào hiện thực, khiến bà có thể thấu suốt ý nghĩa của giai cấp. Còn Lâm Đạo Tĩnh cô thì sao, nhu tình, yếu đuối, sợ hãi đấu tranh giai cấp tàn khốc. Cô vẫn chưa xé bỏ được sự tôn nghiêm của tiểu thư địa chủ để cúi đầu trước người tá điền bị áp bức... Lúc này, trong căn phòng tối om, cô bạn tốt Hắc Ni thời thơ ấu bỗng nhiên đứng trước mặt cô. Bạn ấy vẫn gầy gò, xinh đẹp như năm nào, vẫn dùng đôi mắt dịu dàng nhiệt tình nhìn cô. Tình bạn thời thơ ấu ngay lập tức đem lại cho lòng Đạo Tĩnh một cảm giác ấm áp. Thế nhưng cô lại chợt giật mình! Đôi mắt to dịu dàng của Hắc Ni đã thay đổi, nó trở thành đôi tròng trắng đáng sợ không chút sắc đen nào, nó nhìn cô trừng trừng, bắn về phía cô ánh sáng của lòng thù hận... Đạo Tĩnh vội vàng mở mắt ra, trong lòng đột nhiên cảm thấy một cơn đau khó tả.

"Bạn ấy đang ở đâu? Còn sống trên đời này không?" Đạo Tĩnh lại nhớ đến cảnh tượng bi thảm lần cuối gặp Hắc Ni. Tại sao bạn ấy lại khóc đau buồn đến thế? Tại sao cha mẹ bạn ấy lại nhẫn tâm đuổi bạn ấy đến nhà chồng như vậy? Tại sao đứa trẻ nhỏ chỉ mới bảy tuổi đầu đã làm một đứa con dâu nuôi từ bé đáng thương?... Lúc này, lần đầu tiên trong đời, Đạo Tĩnh vì người khác mà thù ghét chính cha mẹ mình. Trước đây cô hận Lâm Bá Đường, hận Từ Phượng Anh, đó là vì họ đối xử không tốt với cô; đối xử không tốt với mẹ ruột Tú Ni của cô. Thế nhưng, đêm hôm sau cuộc nói chuyện với cô, cô mới thực sự cảm nhận được mùi vị của thù hận giai cấp, cũng thực sự, sâu sắc hận giai cấp địa chủ và mọi giai cấp áp bức. Đồng thời, cũng hận cả những vết nhơ trên người mình bị giai cấp này lây nhiễm.