Hai ngày sau, khi Lâm Đạo Tĩnh đang dẫn Văn Đài đi dạo chơi, lại đụng độ một chuyện bất ngờ. Đầu đuôi sự việc là thế này: Họ đi tới gần một dãy nhà tranh thấp lè tè – nơi đây là khu cư trú của những tá điền nhà họ Tống và nông dân nghèo trong làng. Lâm Đạo Tĩnh cố ý đi tới đây, muốn xem cuộc sống của họ thế nào. Nhưng khi cô nhìn đông ngó tây, cô chỉ thấy những ngôi nhà tranh thấp bé với những lỗ cửa sổ nhỏ xíu cắm trên vách như miếng đậu phụ. Ở trong vài cái sân nhỏ, lợn con gà con đang bới ăn ngay trên đống phân chất đống, cùng với lũ ruồi vo ve bay lượn. Lâm Đạo Tĩnh muốn vào trong nhà tìm người nói chuyện, nhưng cô không dám, Văn Đài cũng không đồng ý. Thế là cô dẫn Văn Đài vòng ra phía sau dãy nhà, tới bên cạnh một cái ao nước. Trong ao mọc đầy lau sậy và lá sen xanh biếc, đủ loại côn trùng nhỏ đang bay nhảy bò trườn bên mép ao. Vừa đến nơi này, Văn Đài liền vui sướng reo lên, vội vã chạy đi bắt côn trùng, Lâm Đạo Tĩnh rảnh rỗi không có việc gì làm liền đi dạo quanh bờ ao. Cô phát hiện cách ao không xa có hai gian nhà tranh nhỏ lẻ loi tựa bên gốc cây bạch dương, cô muốn đi qua xem thử, bèn quay đầu nói với Văn Đài: "Tiểu Đài, đừng ngã xuống nước nhé. Ta ở bên này..." Cô chỉ chỉ về phía ngôi nhà nhỏ rồi đi qua đó.

Trong nhà nhỏ dường như có tiếng người, Lâm Đạo Tĩnh đứng ngoài cửa đang mở toang, cảm thấy ngại không tiện bước vào, liền đi vòng sang bên cửa sổ vỡ, nhìn vào căn phòng lờ mờ. Chỉ thấy trong nhà có một cái sập nhỏ liền với bếp, trên sập nằm một ông lão không nhìn rõ mặt mũi, bên cạnh ông lão là một cô bé chừng năm sáu tuổi, tóc tai bù xù, mặc chiếc áo nhỏ rách nát hở cả da thịt đang rúc vào bên cạnh ông lão.

"Ông ơi, ông ơi," cô bé lấy tay sờ vào chòm râu của ông lão gọi, "Ông ơi, bệnh của ông khỏi chưa ạ?"

Ông lão hôn mê dường như vừa mới bị đánh thức, dùng tay vuốt ve mái tóc cô bé, khẽ nói: "Cháu gái ngoan, ông không khỏe..." Ông lão không nói tiếp được nữa, lại lơ mơ nhắm mắt lại.

Hai con mắt của cô bé – trên khuôn mặt gầy guộc bẩn thỉu kia, hai con mắt ấy trông đặc biệt to lớn – nó đờ đẫn nhìn ông lão, không chớp lấy một cái, khiến toàn thân cô bé cứ như một pho tượng đứng sững trên cái sập nhỏ tối tăm. Nét mặt ấy là bi ai? Hay là hy vọng? Cái miệng nhỏ xíu run rẩy lên, nó run rẩy một hồi, cô bé bỗng ôm lấy cổ ông lão òa khóc: "Ông ơi, ông ơi, bụng cháu đói quá ạ!..."

Nghe thấy giọng nói yếu ớt và bi thương này, Lâm Đạo Tĩnh đứng ngoài cửa sổ toàn thân rung lên một cái. Quay đầu nhìn thấy Văn Đài vẫn đang vui vẻ chơi đùa bên bờ ao, cô liền quay đầu, lại nhìn vào trong nhà –

Lúc này ông lão đã hoàn toàn tỉnh táo. Lâm Đạo Tĩnh nhìn thấy rõ mồn một, trên khuôn mặt già nua hốc hác ấy có hai giọt nước mắt lớn sáng bóng lăn xuống. Ông lão lau nước mắt, dùng bàn tay run rẩy kéo đứa bé về phía mình, ôm chặt lấy cái đầu của đứa trẻ, rồi yếu ớt nói: "Cháu gái ngoan, đừng khóc – một lát nữa anh trai về là có cái ăn rồi."

Vừa nói đến đây, một cậu bé trai mười một mười hai tuổi, cởi trần lộ ra bờ ngực bẩn thỉu, thân dưới chỉ có một mảnh quần rách che thân, vác một bó củi đi vào trong nhà. Lâm Đạo Tĩnh chỉ mải nhìn ở ngoài cửa sổ, cũng không biết cậu bé có phát hiện ra mình hay không. Chỉ thấy cậu bé đi vào trong nhà, đặt bó củi xuống nền đất gian ngoài, gọi một tiếng "Ông ơi!" rồi đi vào gian trong.

"Cháu về rồi à? Hổ Tử, có, có – tìm được chút gì ăn không?" Ông lão ngẩng đầu lên lộ ra nụ cười.

Cô bé không khóc nữa, nó cũng ngẩng đầu lên, dùng đôi mắt to trân trân nhìn chằm chằm vào cái túi nhỏ trên tay cậu bé. Thần thái ngây dại, bất động của nó khiến nó lại trở thành một pho tượng bi thương.

Cậu bé không lên tiếng, cậu cúi đầu đứng ở mép sập, chậm rãi đổ cái túi trên tay xuống sập – lộc cộc, mấy quả mơ xanh đỏ dở dang và mấy quả đào lông nhỏ lăn ra trên sập.

Nhìn thấy những thứ này, cô bé òa lên khóc lần nữa. Nó nắm chặt lấy cánh tay ông, khóc lóc nói: "Ông ơi, đói ạ! Cháu muốn ăn bánh bao, mơ không no bụng ạ!"

Cậu bé mang vẻ mặt tội lỗi, đờ đẫn nhìn cô bé. Bỗng nhiên cậu lấy từ trong túi ra một con sẻ nhỏ, cậu đưa con sẻ đến trước mặt cô bé, khẽ nói: "Tiểu Mã Nhi, đừng khóc. Anh nướng chim sẻ cho em ăn."

Cô bé liếc nhìn con sẻ một cái, rồi vẫn ôm lấy ông nội mà khóc. Ông lão ngồi trên sập nhìn hai đứa trẻ, nước mắt cứ quay cuồng trong mắt. Ông cũng như một pho tượng bất động. ...

Lâm Đạo Tĩnh nhìn thấy cảnh này, trong lòng dâng lên một nỗi hoảng loạn không nói nên lời. Nói thật, từ khi sinh ra đến giờ, cô chưa từng nhìn thấy cảnh tượng thê thảm như vậy, ngoại trừ Hắc Ni – cô bỗng nhiên lại nhớ đến Trịnh Đức Phú. ... Cô đang thẫn thờ suy nghĩ điều gì đó, thì nghe thấy tiếng của Văn Đài: "Cô ơi, mình về nhà ăn cơm đi – tối nay mẹ bảo làm bánh nướng thịt hầm cho con ăn đấy."

Lâm Đạo Tĩnh trấn tĩnh lại, đang định đi về phía Văn Đài, bỗng nhìn thấy ông lão bệnh tật trong nhà cầm một cây liềm lao thẳng ra ngoài; đồng thời cô bé và anh trai Hổ Tử cũng đuổi theo sau. Chỉ nghe thấy miệng họ đều lớn tiếng gọi: "Ông ơi! Ông ơi!..."

Ông lão trông như một cái xác đờ đẫn, cứng đờ không hề ngoảnh đầu lại, lao như một cơn gió về phía một con đường nhỏ, hai đứa trẻ ở phía sau cũng vừa khóc vừa đuổi theo. Lâm Đạo Tĩnh có chút kinh ngạc, cô không biết ông lão định làm chuyện gì. Văn Đài cũng nhìn theo ông lão và lũ cháu của ông, kỳ lạ hỏi Lâm Đạo Tĩnh: "Cô ơi, lão già này định làm gì thế ạ?"

Lâm Đạo Tĩnh không rảnh để trả lời. Sự tò mò và lòng thương cảm đan xen vào nhau, khiến cô nắm lấy Văn Đài rồi chạy vội theo hướng ông lão vừa chạy tới.

Chẳng bao xa, đi qua hai thửa ruộng lúa mì, tới một mảnh ruộng lúa mì sắp chín tới. Bông lúa lay động trong gió giữa đồng hoang. Khi Lâm Đạo Tĩnh đuổi tới nơi này, chỉ thấy ông lão đang dùng liềm gặt lúa mì trên mảnh đất này, ông vừa gặt vừa nói với hai đứa trẻ đang ngẩn ngơ đứng bên cạnh: "Lấy mang về nhà mà ăn! Có đồ của bọn địa chủ ăn, thì cũng có đồ của chúng ta ăn!"

Lũ trẻ không nhúc nhích. Người anh nắm tay em gái chỉ biết ngẩn người. Đúng lúc này, Tống Quý Đường lắc lư cái thân hình to lớn, tay cầm một cây gậy ba toong đi tới. Vừa thấy ông lão đang gặt lúa mì, hắn giận dữ đùng đùng, vung gậy lao đến trước mặt ông lão gầm lên: "Vương Lão Tăng, mày muốn tạo phản à? ... Đây là ba mẫu ruộng mạ xanh mày gán cho tao vì con dâu mày chết không có tiền mua quan tài. Mày, sao mày dám chạy đến ruộng của tao gặt lúa mì hả? ..."

"Của mày ư?..." Vương Lão Tăng dừng động tác gặt lúa, đôi mắt sưng đỏ trừng trừng nhìn chằm chằm Tống Quý Đường, "Của mày ư? ... Của mày ư? ..." Nói đoạn, ông lão quay đầu đi, vẫn tiếp tục đi gặt lúa mì.

Tống Quý Đường tức điên người, hắn giơ gậy lên định bổ nhào tới đánh túi bụi vào Vương Lão Tăng. Làm Hổ Tử và Tiểu Mã hai đứa trẻ sợ tới mức run cầm cập; Văn Đài lại vui vẻ đứng bên cạnh reo lên: "Nhìn kìa, ông nội lại đánh người rồi! Lại đánh người rồi!"

Lâm Đạo Tĩnh trừng mắt nhìn Văn Đài một cái thật dữ dằn, gạt nó ra rồi cứ thế chạy thẳng tới chỗ Tống Quý Đường. Lúc này cô đã quên mất lời cô dì dặn đi dặn lại là phải giữ mối quan hệ tốt với nhà họ Tống, một cơn giận bốc lên, cô chạy tới bên cạnh Tống Quý Đường, dùng sức giật lấy cây gậy của hắn, run rẩy nói: "Ông Tống, sao ông lại đánh người?..."

Có lẽ, sắc mặt trắng bệch, lạnh lùng của cô đã làm Tống Quý Đường giật mình. Hắn dừng tay lại, chuyển ánh mắt đang trừng Vương Lão Tăng sang phía Lâm Đạo Tĩnh. Như thể không nhận ra cô, hắn nhìn cô gia sư này từ đầu tới chân, sau đó, đột nhiên cười lạnh, tiếng cười đó phát ra từ cái cổ họng to lớn của ông già, nghe âm u đáng sợ như phát ra từ trong hố băng: "À, cô giáo đây mà! Sao? Sao hôm nay cô lại 'ba lỗ mũi' – thừa hơi thế; chuyện này liên quan gì đến cô? – Sao lại 'khuỷu tay lại quay ra ngoài' thế hả?..." Giọng hắn đột nhiên trở nên nghiêm khắc, hai con mắt sâu hoắm, tham lam trên đôi gò má cao kia chằm chằm nhìn Lâm Đạo Tĩnh, như thể muốn nuốt chửng cô.

Lâm Đạo Tĩnh nhìn Vương Lão Tăng – cả ba ông cháu đều ngẩn người nhìn cô; ngay cả tiểu công tử Văn Đài cũng sợ ngây người. Cô lại nghiêng đầu nhìn Tống Quý Đường, rồi thản nhiên nói: "Thưa ông, ông xem ba ông cháu họ sống thế này có phải là cuộc sống con người không? Họ quá khổ rồi! Ông hãy để họ gặt chút lúa mì để cứu mạng đi!"

"Để chúng gặt lúa mì của tao ư? ... Được lắm! ..." Đột ngột, Tống Quý Đường giật lại cây gậy của mình từ tay Lâm Đạo Tĩnh, lại bổ nhào tới đánh túi bụi vào Vương Lão Tăng. Hắn vừa đánh vừa gào to: "Gán ruộng mạ xanh cho tao rồi mà còn dám tới gặt à – tạo phản hả!"

"Ông không được đánh!" Lâm Đạo Tĩnh nhảy tới, dùng thân mình che chắn cho Vương Lão Tăng, hổn hển hét lên: "Ông không được bắt nạt người nghèo như thế!"

Tống Quý Đường tức giận định vung gậy lên người Lâm Đạo Tĩnh, đột nhiên, Vương Lão Tăng "bịch" một tiếng, mặt ngửa lên trời quỳ xuống. Ông quỳ thẳng đuột như cái cọc, hai tay chắp lại, ngửa mặt lên trời hét lớn. Giọng nói run rẩy tuy không lớn, nhưng lại áp đảo hết mọi âm thanh xung quanh. Ngay cả bàn tay đánh người của Tống Quý Đường cũng hạ xuống. "Ông trời ơi, ngài mở mắt ra đi! Mở mắt nhìn xem những người nghèo này đang sống cuộc sống gì đây! Gã địa chủ lòng dạ đen tối này, lúc nói là cho mượn ba mươi đồng để chôn cất đứa con dâu khổ mệnh của tôi, nhưng cái kiểu cho vay lãi cắt cổ của hắn, trừ tới trừ lui chỉ đưa cho tôi hai mươi đồng. Tôi, tôi nói là gán cho hắn hai mẫu ruộng mạ xanh, hắn, hắn lại dám khăng khăng nói ba mẫu ruộng cứu mạng của tôi đều là của hắn... Ông trời ơi, ngài mở mắt ra đi! Ngài mở mắt nhìn xem tôi già trẻ thế này còn sống thế nào đây hả? ..." Ông lão vừa kêu vừa gào khóc thảm thiết. Hổ Tử và Tiểu Mã mỗi đứa một bên cũng ôm lấy ông nội mà khóc.

Nước mắt Lâm Đạo Tĩnh cũng không kìm được mà trào ra.

Tống Quý Đường như vị thần sát cũng sợ ngây người. Chờ hắn hoàn hồn lại, lúc này mới quay cái thân hình to lớn, nhổ một bãi nước bọt về phía những người nông dân không biết đã vây lại từ lúc nào, rồi nói: "Thế này là nghèo phát điên rồi! Nghèo phát điên, làm càn làm bậy! Vương Lão Tăng, tao không ăn cái trò đó đâu! Gặt của tao bao nhiêu lúa mì non, phải đền cho tao bấy nhiêu lúa mì!"

Hắn lại trừng mắt nhìn Lâm Đạo Tĩnh đang ngẩn ngơ bên cạnh, hậm hực chống gậy bỏ đi. Mọi người vừa định đỡ Vương Lão Tăng đang quỳ dậy, đột nhiên, trên mảnh đất này lại xuất hiện Tống Úc Bân nho nhã và hòa ái. Thái độ của anh ta khác hẳn cha mình. Anh ta trước hết đỡ Vương Lão Tăng dậy, nở nụ cười đầy áy náy nói: "Bác Lão Tăng, đây là vì sao thế ạ? Cha cháu tính khí không tốt, bác đừng chấp. Nếu thiếu cái ăn, lát nữa cháu bảo người làm mang cho bác hai đấu." Dường như để làm dịu mâu thuẫn với Lâm Đạo Tĩnh, anh ta lại quay sang nhìn Lâm Đạo Tĩnh cười nói: "Cô Trương, không ngờ cô lại là một nữ anh hùng thấy việc nghĩa hăng hái làm. Cha cháu già rồi, cô đừng chấp với ông ấy... Được rồi, trời cũng không còn sớm, chúng ta về thôi. Bà con cũng tranh thủ lúc trời mát làm chút việc đi."

Một cuộc xung đột đã trôi qua, Lâm Đạo Tĩnh không đi theo Tống Úc Bân về ngay. Cho đến khi trời tối sầm lại, cô vẫn đứng dưới một gốc cây hòe nhỏ giữa đồng ruộng, lặng lẽ suy ngẫm về tất cả những gì đã thấy, tất cả những gì đã xảy ra vào buổi chiều hôm nay. Tâm trạng cô càng thêm buồn rầu, đau khổ. Cô phát hiện ra rằng, do tính cách dễ bốc đồng không bình tĩnh của mình đã gây ra những khó khăn lớn cho việc tiếp tục ở lại nhà họ Tống. Và điều này cũng phụ lòng cô dì – phụ lòng Đảng đã ủy thác cho cô. Phải làm sao đây? Cửa ải Trịnh Đức Phú còn chưa vượt qua tốt, lại thêm một cửa ải này nữa. Đồng thời, hình ảnh ba ông cháu Vương Lão Tăng cứ không ngừng day dứt trong tâm trí cô. Đó là cuộc sống gì thế này, nông dân Trung Quốc thực sự đang giãy giụa trên đường ranh giới đói nghèo đến chết sao? ... Trời tối hẳn, cô mới tâm trí rối bời đi về phía cổng lớn nhà họ Tống, phiền não đến mức cả đêm không ngủ được.

Lạ thật, chuyện đắc tội Tống Quý Đường trôi qua rất êm thấm; lạ lùng hơn nữa là người nhà họ Tống không một ai nhắc lại chuyện này. Ông lão gặp Lâm Đạo Tĩnh thì bĩu môi gật đầu một cái rồi đi qua. Tống Úc Bân gặp cô vẫn hòa nhã như vậy, hơn nữa dường như còn trọng vọng cô hơn. Tại sao lại thế nhỉ? Cô đoán đi đoán lại, đoán rằng có lẽ đây là do Tống Úc Bân đứng ra dàn hòa, thế là ấn tượng của cô về Tống Úc Bân lại càng tốt hơn. Cô cảm thấy người này còn lương thiện, có lương tâm, và chịu khó nghiên cứu học vấn. Tuy là một mớ lý luận kỳ quái, nhưng vẫn tốt hơn kiểu ngày ngày tính toán mồ hôi nước mắt của nông dân như Tống Quý Đường.

Sau chuyện "thấy việc bất bình chẳng tha" đó, Mãn Đồn từng nhân cơ hội nói với Lâm Đạo Tĩnh hai câu, bảo cô sau này cẩn thận, đừng để lộ bản thân nữa. Lâm Đạo Tĩnh hiểu rõ nhược điểm của mình, cũng trở nên cẩn thận hơn. Có một thời gian, ngoài việc dạy học thì chỉ là chép bản thảo. Ngay cả thời gian dẫn Văn Đài ra ngoài dạo chơi cũng ít đi, rất ít khi gặp Mãn Đồn và Trịnh Đức Phú. Chỉ có một lần Trịnh Đức Phú đến sân sau làm gì đó, vừa vặn đối mặt với Lâm Đạo Tĩnh. Lâm Đạo Tĩnh muốn chào anh, nhưng cô không mở miệng nổi; Trịnh Đức Phú cũng không thèm để ý đến cô. Vừa nhìn thấy anh, trong lòng Lâm Đạo Tĩnh đã thấy khó chịu. Ở đây có sự hổ thẹn và áy náy, cũng có lòng tự trọng và nỗi uất ức không thể kiềm chế được. Có phải anh vẫn căm ghét cô như thế không? Từ ánh mắt lạnh lẽo đó, cô không tìm được câu trả lời.

Thế nhưng, mối quan hệ giữa Lâm Đạo Tĩnh và Trần đại nương lại dần dần tốt lên. Cô tin rằng Trần đại nương sẽ không bán đứng mình, cũng nhìn ra người đàn bà già này không thực sự trung thành với địa chủ nhà họ Tống. Thế là vào buổi tối, cô thường kể cho bà nghe một số đạo lý về áp bức giai cấp. Mặc dù những điều Lâm Đạo Tĩnh kể có chút văn vẻ, bà không nghe hiểu hết, nhưng bà vẫn rất vui vẻ nghe cô kể. Và không ngừng nói: "Con gái à, ta nhìn ra rồi, con là một cô gái có tấm lòng lương thiện. Người cũng tốt, lòng cũng tốt..."