Ngày thứ hai sau khi Giang Hoa đến, Đạo Tĩnh liền làm theo các bước mà mình đã suy nghĩ kỹ, kéo Hầu Thụy cùng đi tham gia một buổi họp lệ của Hội Thế giới ngữ Đại học Bắc Kinh. Đó là buổi tối, trong một căn phòng học không rộng lắm ở Lầu Đỏ, ngồi đó hơn ba mươi thanh niên nam nữ — phần lớn là sinh viên Bắc Đại, cũng có người không phải sinh viên Bắc Đại. Hơn nữa, giữa những mái tóc đen của đám thanh niên này còn ngồi hai vị giáo sư tóc hoa râm. Điều này không chỉ khiến Đạo Tĩnh cảm thấy kinh ngạc, ngay cả đôi mắt vốn cách xa nhau của Hầu Thụy cũng chớp chớp lộ ra vẻ kinh ngạc.

Vì hai người họ là nhờ người giới thiệu mới đến tham dự, nên mọi người nhìn họ cũng không thấy lạ. Mọi người đã ngồi ổn định, cửa lớp học liền được một sinh viên đóng lại. Dưới ánh đèn điện lờ mờ không mấy sáng sủa, mấy chục khuôn mặt nín thở, im phăng phắc. Thật kỳ lạ, cảnh này vừa không giống lên lớp — vì trên bục giảng không có giáo sư đứng, lại vừa không giống buổi trà đàm, vì mọi người đều ngồi ngay ngắn trên ghế lớp học. Như vậy im lặng một hồi, lúc này mới có một thanh niên mặt mũi trắng trẻo chừng hơn hai mươi tuổi — nghe nói tên là Hàn Lâm Phúc, đứng dậy nói: "Mọi người đã mang giáo trình và tài liệu đến chưa?"

Giáo trình in chữ Thế giới ngữ và các loại tài liệu sột soạt được vô số bàn tay đặt lên mặt bàn. Nhưng, mắt mọi người không nhìn những thứ này, những đôi mắt ấy đều đang nhìn gương mặt Hàn Lâm Phúc, cũng có người nhìn nhau. Có chuyện gì vậy? Tại sao trong một buổi họp mang tính học thuật như thế này, trên gương mặt mọi người lại lộ ra tâm trạng nặng nề suy tư đến vậy?... Đạo Tĩnh không kìm được liếc nhìn Hầu Thụy bên cạnh, như muốn hỏi anh chuyện này là thế nào. Nhưng ánh mắt Hầu Thụy cũng đang nhìn thẳng vào gương mặt Hàn Lâm Phúc như đang suy nghĩ điều gì, không hề để ý tới Lâm Đạo Tĩnh. Lúc này, Hàn Lâm Phúc lên tiếng, anh ta với tư cách người chủ trì đầy phong độ nói: "Chúng tôi nhận được yêu cầu của rất nhiều hội viên Hội Thế giới ngữ, mọi người thực sự không thể an tâm vùi đầu vào những chữ cái a, b, c này nữa, mọi người yêu cầu trước khi học Thế giới ngữ, hãy dành ra một khoảng thời gian để thảo luận về tình hình hiện tại, thảo luận về những vấn đề thời cuộc mà mọi người quan tâm nhất. Theo yêu cầu của mọi người, vậy hôm nay buổi họp lệ của chúng ta có thể bắt đầu thử nghiệm như thế này được không?"

Như đập nước xả lũ, các thanh niên nam nữ ngồi trên ghế đồng loạt giơ tay hô lên: "Tán thành! Tán thành!..."

"Tốt quá! Tốt quá!..."

Vị giáo sư râu hoa râm kia và một vị giáo sư khác đeo kính, trẻ hơn một chút cũng nhìn nhau, khóe miệng họ đều thoáng hiện nụ cười nhẹ.

Hàn Lâm Phúc vẫy tay bình thản nói: "Vậy thì tốt quá. Mọi người đã tán thành, bây giờ chúng ta bắt đầu thảo luận. Để mọi người phát biểu thuận tiện, chúng ta hãy cùng xác định một chủ đề thảo luận, hôm nay thảo luận về vấn đề mà mọi người quan tâm nhất là 'Chúng ta đi về đâu' thế nào?"

"Tuyệt lắm!..." lại là một tràng hoan hô kích động. Nhưng, Hàn Lâm Phúc tinh ý lập tức vẫy tay dập tắt tiếng hoan hô kích động này, anh nhìn vị giáo sư đeo kính kia, quay người nói với mọi người: "Để mọi người phát biểu có chuẩn bị hơn, bây giờ trước tiên xin mời Giáo sư Trần khoa Kinh tế của chúng ta phân tích vấn đề này cho mọi người nghe thế nào?"

Một tiếng thở dài khe khẽ, biểu lộ biết bao hy vọng tha thiết và nỗi khổ tâm bị kìm nén! Đến khi vị Giáo sư Trần kia đứng dậy, bắt đầu nói bằng giọng trầm thấp, trong lớp học yên tĩnh đến mức rơi một cây kim cũng có thể nghe thấy.

Giáo sư Trần nhã nhặn, ung dung nói: "Sự thật lịch sử cổ kim đông tây cho chúng ta biết, một dân tộc vĩ đại sẽ không bao giờ không có đường đi. Nhưng con đường sống của dân tộc Trung Hoa hiện nay ở đâu? Đông Bắc đã bị chiếm đóng hơn bốn năm; Hoa Bắc cũng từ lâu chỉ còn cái tên; trò hề người gỗ ở Trường Xuân (chỉ chính phủ bù nhìn Mãn Châu) vẫn chiêng trống vang trời; mà Ký Đông lại vô cớ mọc thêm một tổ chức bù nhìn. Những nỗi nhục quốc thể "7/5", "9/5", "30/5", "18/9", "28/1" chưa được rửa sạch, bây giờ kẻ thù lại chuẩn bị một xiềng xích mới khoác lên đầu chúng ta. Nhân dân Trung Quốc hàng ngày đang quằn quại, giãy giụa trên đường biên cái chết bị đói rét hành hạ, oán hận phẫn nộ đã lên đến đỉnh điểm. Dù là ai cũng đều tự hỏi trong lòng một câu hỏi: 'Chúng ta đi về đâu?'..."

Vị Giáo sư Trần này vóc người không cao, tuổi chỉ tầm bốn mươi, nhưng ăn nói mạch lạc, hơn nữa chỉ mấy câu đã thu hút toàn bộ sự chú ý của mọi người vào mình. Đạo Tĩnh tuy đang chăm chú quan sát tâm trạng và biểu hiện của đám sinh viên kia, nhưng cô cũng bị cuốn hút bởi những lời lẽ đầy sức thuyết phục của vị giáo sư này. Cô lại nhìn Hầu Thụy bên cạnh và đám thanh niên trong lớp, tiếp tục nghe Giáo sư Trần nói: "Con đường của Trung Quốc có hai cách đi hoàn toàn khác biệt: đó là con đường nhân dân muốn đi, và con đường của những bậc đại nhân tiên sinh thượng lưu muốn đi. Đây là hai con đường hoàn toàn khác nhau. Bây giờ, tôi xin phân tích con đường các bậc đại nhân tiên sinh muốn đi cho quý vị, coi như thử nghiệm tung gạch dẫn ngọc vậy."

"Con đường các bậc đại nhân tiên sinh muốn đi, kết quả tuy đều là ngõ cụt, nhưng họ lại có một bộ lý thuyết riêng, trong đó tiêu biểu nhất là mấy loại sau: 'Một là lý thuyết chủ nghĩa bi quan — họ nói Trung Quốc đã hết thuốc chữa. Kết quả của hòa là mất nước; kết quả của chiến cũng là mất nước. Không kháng chiến là mất nước; kháng chiến cũng là mất nước. Đã đều là mất nước, vậy cần gì phải kháng chiến chứ.

"Một là lý thuyết chủ nghĩa thất bại — họ hoàn toàn không có niềm tin vào thắng lợi của Trung Quốc. Họ thấy máy bay đại bác của Trung Quốc không bằng người ta, cho nên khẳng định Trung Quốc tuyệt đối không thể thắng. Họ không nhìn thấy sức mạnh của nhân dân, họ không biết trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, quyết định thắng bại không phải là máy bay đại bác mà là con người. Phái này có thể lấy Tiến sĩ Hồ Thích làm đại biểu. Những người chủ nghĩa bi quan thẳng thắn thừa nhận Trung Quốc chỉ còn đường mất nước; mà phái Tiến sĩ Hồ Thích còn có chút ảo tưởng lừa người, Hồ Thích từng nói: 'Ngừng chiến ở Hoa Bắc tuy không thể khiến kẻ thù rút khỏi bốn tỉnh Đông Bắc dù chỉ một tấc một thước; ít nhất cũng nên khiến chúng không thể chiếm thêm một tấc một thước đất nào ngoài bốn tỉnh phía Đông...'. Luận điệu tự lừa mình dối người này của ông ta tuy đã bị sự thật đập tan hoàn toàn, nhưng cái lý thuyết 'kháng chiến chỉ có thất bại, không kháng chiến, thì may ra còn tồn tại' của ông ta vẫn đang được bán rẻ.

"Thứ ba là lý thuyết chủ nghĩa đầu hàng — những người này tin rằng có thể cùng đế quốc chủ nghĩa thân thiện hợp tác, có thể thực hiện sự hợp tác của các dân tộc Đông Á, nói trắng ra, chính là công khai bán nước đầu hàng..."

Giáo sư Trần nói đến đây, biết bao đôi mắt phẫn nộ nhìn ông, dường như ông chính là tên Hán gian chủ trương đầu hàng đó vậy. Lời ông không thể nói tiếp được nữa, mấy chục cánh tay đồng loạt phẫn nộ giơ lên, tiếng yêu cầu phát biểu như nước sôi, nhiệt khí bức người. Thấy tình hình này, Giáo sư Trần mỉm cười ngồi xuống. Tiếp đó từng người một, có người đỏ bừng mặt, có người tức giận đến mức mặt tái mét run rẩy, đều phát biểu một tràng những lời lẽ lên án chính sách không kháng chiến của Quốc dân đảng. Đến người cuối cùng, trông như chỉ mười tám mười chín tuổi, một nam sinh viên có khuôn mặt trẻ con đứng dậy nói, cả hội trường lại im phăng phắc. Người có vẻ ngoài như đứa trẻ này nói giọng trầm thấp, nhưng đầy mạnh mẽ, lay động lòng người. Chỉ nghe cậu ta trước tiên đặt ra một câu hỏi nhức nhối, cậu nói: "Bình Tân ngày nay còn là lãnh thổ của Trung Quốc không? Các bạn sinh viên, nghe đi, nhìn đi, máy bay trên cánh có đánh dấu miếng cao dược màu đỏ ngày ngày bay qua bay lại trên đầu chúng ta; gần trường đua ngựa Thiên Tân hơn một nghìn mẫu đất bị người Nhật chiếm đi xây sân bay lớn; gần đây không chỉ Thông Huyện thành lập cái gọi là 'Chính phủ tự trị chống Cộng Ký Đông' bù nhìn, mà các nơi ở tỉnh Hà Bắc đều có từng đoàn lính Nhật, mang theo vũ khí đầy đủ, ngang nhiên hoành hành... Chúng ta phải làm sao? Lối thoát của chúng ta ở đâu? Chẳng lẽ chúng ta cứ chờ kẻ thù đến xẻ thịt, cứ chờ làm vong quốc nô sao?..."

Thanh niên mặt trẻ con nói đến rơi nước mắt, ngay cả vị giáo sư tóc bạc (ông vẫn luôn nghe, bản thân không hề phát biểu) cũng rơm rớm nước mắt. Đạo Tĩnh lại quay đầu nhìn Hầu Thụy, người vốn không dễ xúc động như anh, lúc này cũng kích động đến đỏ bừng mặt.

"Không, chúng ta phải đứng lên kháng chiến! Không, chúng ta phải làm chủ, không làm nô lệ!"

Thanh niên mặt trẻ con, khi tâm trạng mọi người đang vô cùng sôi sục, cậu đột nhiên vung nắm đấm hô hai câu như vậy rồi ngồi xuống. Lời cậu nói vừa ngắn, vừa mạnh mẽ.

Đây không phải lớp học, không phải nơi nghiên cứu Thế giới ngữ, đây là một chiến trường tuyên chiến với bọn phản động, với lũ quỷ Nhật. Khi Đạo Tĩnh và Hầu Thụy cùng bước ra khỏi lớp học này, cùng bước đi trên con đường vắng vẻ, trái tim họ vẫn còn hừng hực lửa nóng. Nhưng họ liếc nhìn nhau, không ai nói lời nào. Im lặng một hồi, Đạo Tĩnh chỉ tùy ý hỏi Hầu Thụy: "Người cuối cùng phát biểu, giống đứa trẻ kia là ai vậy?"

"Là sinh viên năm ba khoa Lịch sử. Lý... Lý, hình như tên là Lý Thiệu Đồng. Nói được đấy chứ?"

"Có nhiệt huyết, tôi thấy đại diện cho lòng người trong cả lớp học." Đạo Tĩnh nhẹ nhàng nói.

"Đúng vậy." Hầu Thụy cười, vì lạnh, anh gắng sức ôm lấy vai, muốn nói gì đó nhưng không nói tiếp.

Họ lại cùng nhau bước tiếp vài bước, bóng đêm bao vây lấy họ, không ai nhìn rõ mặt ai. Đạo Tĩnh lại nói: "Ai phát động buổi họp hôm nay thế? Có đảng viên không?"

Hầu Thụy bước thêm vài bước mới nói: "Trong này không có đảng viên hiện tại. Nhưng có thể có những người trong quá khứ. Hàn Lâm Phúc rất tiến bộ. Cậu ta rất tích cực hoạt động trong Hội Thế giới ngữ, thường tổ chức các buổi thảo luận này nọ."

"Hầu Thụy," Đạo Tĩnh đứng lại, cô lấy tay vuốt mái tóc bị gió lạnh thổi tung ra sau, hạ thấp giọng nói, "Buổi thảo luận hôm nay anh có thấy vấn đề gì không?"

Hầu Thụy như kinh ngạc cũng đứng lại nói: "Vấn đề gì? Quần chúng không phải biểu hiện rất tốt sao?"

Đạo Tĩnh nói: "Không phải cái này. Vấn đề 'Chúng ta đi về đâu' anh thấy đã có lời giải chưa? Mọi người chỉ phẫn nộ, khổ tâm, nhưng lại không đưa ra được bất cứ biện pháp hay nào để giải quyết vấn đề. Nói nửa ngày, ngoài cáo buộc ra, vẫn không biết 'đi về đâu'."

Hầu Thụy hồi lâu không lên tiếng. Anh như không nghe thấy lời Đạo Tĩnh, lại như đang khổ sở suy nghĩ lời Đạo Tĩnh. Đột nhiên, anh vươn chân tới trước, sải bước dài. Anh vừa đi, vừa gật đầu cười với Đạo Tĩnh đang tụt lại phía sau: "Tối mai chúng ta lại cùng đến Hội nghiên cứu Tân văn tự xem thử. Mai gặp!" Nói xong, anh đi vào một con ngõ nhỏ, thoắt cái đã biến mất.

Đạo Tĩnh đứng trên đường cái, nhìn con ngõ nhỏ Hầu Thụy đi vào, thở dài nặng nề một tiếng, cũng vội vàng rời đi.

Tối hôm sau, họ lại cùng đến địa điểm tập hợp của Hội nghiên cứu Tân văn tự xem thử, tình hình vẫn tương tự như Hội Thế giới ngữ. Nghiên cứu Tân văn tự trở thành tấm bình phong để đánh lạc hướng kẻ thù. Theo sự căng thẳng của tình hình Hoa Bắc, sinh viên thanh niên mượn nơi này để tố cáo tội ác của giặc Nhật và Quốc dân đảng, để giải tỏa nỗi khổ tâm, bàng hoàng của cá nhân. Nhưng cũng giống như cuộc thảo luận của Hội Thế giới ngữ, đối với tình hình nguy cấp hiện tại, ngoài hô hào vài câu đòi kháng chiến, ai cũng không nói ra được chủ trương cụ thể nào. Nhìn thấy những tình cảnh này, đêm đó, Lâm Đạo Tĩnh lập tức mời Hầu Thụy đến chỗ ở của cô, hai người đã có một cuộc trò chuyện dài tương đối sâu sắc. Có sự chỉ thị của Giang Hoa, lại nhìn thấy sức mạnh thực sự của quần chúng, thái độ của Đạo Tĩnh trở nên kiên quyết dứt khoát: "Hầu Thụy, chúng ta tiếp tục nói về vấn đề tối qua — những quần chúng yêu nước tích cực đó, tại sao đối với 'Chúng ta đi về đâu' lại không đưa ra được câu trả lời cụ thể?"

Đạo Tĩnh vốn đã chuẩn bị sẽ cùng Hầu Thụy triển khai một cuộc tranh luận gay gắt, nhưng lạ thay, Hầu Thụy như đã sớm có tính toán trong lòng, bình thản nói: "Lộ Phương, cảm, cảm ơn bạn, mọi thứ, mọi thứ không cần nói nhiều nữa. Tôi đã phạm chủ nghĩa bảo thủ hay có thể nói là chủ nghĩa kinh nghiệm... Tôi luôn lấy năm ngoái, lấy năm trước khi khủng bố trắng điên cuồng nhất, tâm trạng quần chúng một thời sa sút để nhìn nhận hôm nay..."

Sự thay đổi của Hầu Thụy khiến Đạo Tĩnh rất vui mừng. Cô không nhịn được kéo tay Hầu Thụy lắc lắc nói: "Hầu Thụy, anh đúng là một đồng chí tốt!... Vậy, vậy, tôi nghĩ công tác ở Bắc Đại sau này chắc chắn có thể sôi nổi lên rất nhiều!"

Hầu Thụy vẫn bình thản, nheo đôi mắt vốn cách xa nhau của anh, nói: "Lộ Phương, cảm ơn bạn, cũng cảm ơn Đảng, cảm ơn quần chúng. Không ngờ Bắc Đại là nơi tàng long ngọa hổ thế này, lực lượng phân tán lại đông như vậy. Trước đây, tôi cũng biết các sinh viên quan tâm, khổ tâm về thời cuộc, một số phần tử tích cực rất hoạt bát. Thế nhưng, tôi đã không liên hệ họ với toàn bộ tình hình; không coi trọng những lực lượng này, cho nên đã khiến công tác Bắc Đại giậm chân tại chỗ." Nói đến đây, Hầu Thụy thở dài một tiếng thật dài, không nói tiếp nữa.

Thần thái Đạo Tĩnh cũng rất nghiêm nghị, cô nhìn Hầu Thụy bằng đôi mắt đăm chiêu: "Tôi nghĩ, công tác của Đảng nếu không kết hợp với quần chúng, thì đó là cỏ không có gốc, sẽ không có sức sống, không có sức mạnh. Thế nhưng phong trào quần chúng nếu không kết hợp với sự lãnh đạo của Đảng thì đó là chim không đầu, sẽ mãi không bao giờ đạt được kết quả gì, mãi không bao giờ tìm được con đường đúng đắn. Từ buổi thảo luận của Hội Thế giới ngữ đó, tôi mới thấm thía đạo lý này. Hầu Thụy, anh xem có phải vậy không?"

Thần thái Hầu Thụy rất đặc biệt, anh không trả lời Đạo Tĩnh, mà nhìn chằm chằm vào cô, hồi lâu mới đột nhiên nói: "Lộ Phương, tôi đã nghĩ ra cách rồi! Tập hợp những lực lượng phân tán đó, những quần chúng tích cực tự phát đó lại xung quanh chúng ta, phân công cho họ những công việc cụ thể. Thông qua họ để tổ chức lại một số lượng quần chúng đáng tin cậy ở từng lớp học. Như vậy, sức mạnh của Đảng và quần chúng kết hợp lại, tôi thấy mấy tên 'lão Pháp' kia [chú thích: cách gọi khinh bỉ của sinh viên Bắc Đại thời đó dành cho phái phát xít] sẽ không thể quậy phá được nữa. Sau đó bầu lại hội sinh viên — lấy hội sinh viên ở từng lớp học về tay chúng ta. Vậy thì hội sinh viên thống nhất toàn trường sẽ trở thành của chúng ta, còn có vấn đề gì nữa?"

"Hóa ra, anh ấy có năng lực, chỉ là trước đây không sử dụng nó." Đạo Tĩnh nhìn ánh sáng kích động và trí tuệ lấp lánh trong đôi mắt vốn cách xa nhau của Hầu Thụy, trong lòng không khỏi nghĩ như vậy. Tiếp đó Đạo Tĩnh cũng kích động nói với Hầu Thụy: "Hầu Thụy, vẫn là anh hiểu tình hình, có biện pháp. Lần này nếu cứ từng lớp từng lớp một đi phát động, nắm bắt, tôi thấy tình hình nhất định sẽ khác lần trước. Tôi nghĩ chỉ cần tích cực phát động quần chúng, kịp thời nắm bắt tâm lý khổ tâm của quần chúng để khơi gợi dẫn dắt. Nếu quần chúng đều đứng dậy, thì mấy tên 'lão Pháp' kia còn tính là cái gì nữa chứ!"

Hầu Thụy gật đầu cười. Đêm hôm đó, họ lần đầu tiên hòa hợp, nhất trí bàn bạc vấn đề làm thế nào để nhanh chóng triển khai công tác ở Bắc Đại. Từ khi đến Bắc Đại, đây cũng là lần đầu tiên Đạo Tĩnh ngủ ngon giấc như vậy.