Mối tình đầu của Phébus là Daphné[1], con gái của Pénée, thần Sông. Niềm say đắm của chàng phát sinh không phải từ một sự tình cờ mù quáng mà từ lòng oán hận hiểm độc của Cupidon[2]. Apollon, cũng là thần của đảo Délos, vẫn còn say men chiến thắng trước con mãng xà Python, khi thấy Cupidon đang ra sức kéo căng dây khiến cây cung của nó bị cong lại, liền buột miệng:

“Này thằng bé tinh nghịch kia, mi biết gì cung với tên mà cũng đòi bắn? Đó là vũ khí của người lớn mà. Đôi vai ta đây mới là chỗ thích hợp đeo cung vì chỉ ta mới có sức mạnh bắn không thể trật và làm bị thương mấy con thú hoang cũng như các kẻ thù, và mới đây ta đã trừ khử con Python, vô số mũi tên của ta đã làm cái thân chứa đầy mầm độc gây bệnh dịch của nó trương phình lên, nằm choán hết cả cánh đồng. Mi nên lấy việc cầm đuốc đi soi sáng những ngọn lửa thầm kín của tình yêu mà làm vui, chớ đừng mơ tưởng mi sẽ tạo được vinh quang như ta.”

Nghe xong, đứa con trai của nữ thần Vénus trả lời:

“Này Apollon, mũi tên của mi có thể xuyên qua mọi thứ khác, nhưng mũi tên của ta sẽ chọc thủng người mi; muôn loài sinh vật nằm ở mức thấp hơn thần linh bao nhiêu thì vinh quang của mi thấp hơn của ta bấy nhiêu.”

Nói thế xong, hắn vung mạnh đôi cánh tung người bay xuyên qua không trung rồi nhanh chóng đậu xuống đỉnh núi Parnasse nhiều bóng mát. Ở đó, hắn rút từ bao ra hai mũi tên có tác dụng trái ngược nhau: một cái nhen lên ngọn lửa ái tình, một cái xua đuổi nó. Tên nhen lửa tình yêu thì bằng vàng, có mũi nhọn sắc bén và lấp lánh; và cái tên kia thì cùn, mũi bịt chì. Cupidon bắn vào tim Daphné, cô con gái của Pénée, với mũi tên sau, và bắn Apollon với mũi tên đầu, xuyên thấu tận xương tủy.

Ngay lập tức, Apollon thấy lòng mình bất chợt rạo rực vì yêu trong khi Daphné thì tìm cách xa lánh ngay cả cái tên gọi của tình yêu. Nàng lấy làm vui sướng khi sống kín đáo trong rừng sâu, khi săn được những con thú hoang, ganh đua với nàng trinh nữ Phébé[3]. Một sợi dây nhỏ kết lại cho gọn các lọn tóc lòa xòa của nàng. Nhiều chàng trai tìm cách quyến rũ nàng nhưng nàng không thích tất cả những người theo đuổi đó chút nào; nàng không nghĩ đến đàn ông, không muốn bị ràng buộc, chỉ thích rong chơi trong những khu rừng hoang dã chưa có lối đi, và chẳng muốn biết Hymen[4], tình yêu hay hôn nhân có thể là cái thứ gì. Cha nàng, Pénée, thường nói:

“Này con gái, con nợ ta một anh con rể đấy,” và cũng thường nói, “Này con gái, con nợ ta mấy đứa cháu ngoại đấy.”

Nhưng vì ghét các ngọn đuốc hôn lễ như thể chúng là cái gì xấu xa, khuôn mặt đẹp đẽ của nàng đỏ bừng lên, và đưa tay quàng xung quanh cổ cha, nàng nũng nịu:

“Ôi cha yêu quý, hãy cho phép con được là trinh nữ mãi mãi nhé, thế con mới vui được, cha ơi. Jupiter, cha của Diane, đã cho phép chị ấy như thế rồi.”

Ông chấp nhận thực sự lời cầu xin của nàng nhưng đưa ra nhận xét này:

“Daphné ơi, nhan sắc của con sẽ ngăn cản con thực hiện ý nguyện của mình, và vẻ yêu kiều của con thì không phù hợp với lời cầu nguyện của con đâu.”

Phébus yêu Daphné ngay khi vừa thấy nàng lần đầu, và ước ao cưới nàng làm vợ; chàng nuôi hy vọng về những gì mình ao ước, nhưng tài năng thiên bẩm về tiên tri của riêng chàng thì lại đánh lừa chàng. Như rơm rạ hừng cháy sau khi đồng lúa đã gặt xong, như một hàng rào bắt lửa từ ngọn đuốc mà lữ khách nào đó tình cờ đặt quá gần hay bỏ lại đó khi bình minh ló dạng, chàng thấy mình như bị ngọn lửa thiêu đốt, cả con tim hừng hực yêu thương, và niềm hy vọng vẫn ấm áp cho mối tình đơn phương này. Chàng nhìn mái tóc lõa xõa của nàng hờ hững buông xuống hai bờ vai, và buột miệng:

“Chuyện gì sẽ xảy ra nếu nàng chịu khó chải tóc?”

Đăm đăm, chàng nhìn đôi mắt lóng lánh như ánh sao của nàng, chàng nhìn đôi môi nàng mà chàng cảm thấy nếu chỉ tiếp tục nhìn sững như thế này thôi thì quả tình không thỏa mãn. Chàng trầm trồ trước cổ tay, bàn tay và các ngón tay của nàng, và hai cánh tay để trần tới vai, và cái gì được che kín, không thấy được thì càng đẹp hơn, chàng nghĩ thầm. Thế nhưng, nàng cứ lẩn trốn chàng, còn nhanh hơn cơn gió thoảng, nàng cũng chẳng dừng bước khi chàng gọi nàng lại:

“Tiểu nữ thần ơi, cô con gái của thần Pénée ơi, chờ đã nào! Ta không phải kẻ thù theo đuổi nàng đâu. Ôi, hãy dừng chân! Như nàng, con cừu chạy trốn chó sói, con hươu chạy trốn sư tử; như nàng, con bồ câu, đôi cánh run rẩy, chạy trốn đại bàng; như nàng, mọi sinh vật chạy trốn kẻ thù của mình. Nhưng chính tình yêu thúc đẩy ta theo đuổi nàng đấy! Khốn khổ cho ta! Ta lo nàng sẽ ngã đâm đầu xuống, ta lo những bụi gai sẽ làm sây sát chân tay lành lặn của nàng, và cũng lo là ta sẽ gây đau khổ cho nàng. Vùng đất này, mà nàng băng qua, thì gồ ghề lắm. Chậm lại nào, ta van nài đấy, và đừng chạy trốn nữa! Ta cũng chậm lại đây này. Nhưng nàng hãy dừng chân và hãy biết kẻ si mê nàng là ai chứ. Ta không phải là người miền núi, không phải tên chăn cừu, cũng không phải là kẻ canh giữ thô lỗ cho mấy đàn súc vật này nọ. Nàng không biết, hỡi cô gái hấp tấp, nàng không biết mình đang chạy trốn ai đây, và vì thế mà nàng cứ nhắm mắt nhắm mũi bỏ chạy thục mạng! Delphes[5] là đất của ta, và Claros[6], Ténédos[7] và cung điện ở Patara[8] đều thừa nhận ta là vua của họ. Jupiter là cha ta. Chính ta là kẻ có thể tiết lộ tương lai, quá khứ và hiện tại, tất cả. Và nhờ ta mà đàn lia hòa âm được với lời ca, tiếng hát. Tên ta bắn ra bao giờ cũng trúng đích, nhưng ôi chao, lại có một mũi tên còn chính xác hơn tên của riêng ta, nó đã gây thương tích cho trái tim ta, tới lúc đó vẫn còn lành mạnh. Thuật y khoa là do ta khám phá ra. Cả thế gian này gọi ta là cứu tinh, và tất cả sự hiệu nghiệm của các loài dược thảo ta đều nắm rõ. Than ôi, tình yêu không thể chữa khỏi bằng dược thảo, và y thuật của ta có thể chữa lành mọi người, lại không thể chữa lành chính ta!”

Chàng hẳn sẽ nói thêm nữa nhưng nàng trinh nữ ấy, lúc nào cũng đẹp dưới mắt chàng, cứ cuống cuồng ba chân bốn cẳng chạy mãi, bỏ mặc chàng với những lời lẽ chưa kịp nói xong. Gió làm tay chân nàng lộ ra, hơi gió tạt qua người nàng theo hai chiều ngược nhau làm vạt áo nàng bay lên khi chạy, và một làn gió nhẹ thổi các lọn tóc phất phơ của nàng ra phía sau. Sắc đẹp nàng càng nổi lên qua sự trốn chạy này. Nhưng cuộc rượt đuổi sắp kết thúc rồi vì vị thần trẻ tuổi không còn có thể bỏ phí thời gian với những lời dỗ dành ngon ngọt nữa, và bị tình yêu thôi thúc, chàng chạy theo với tốc độ cao nhất. Như con chó săn xứ Gaule[9] khi thấy ra con thỏ rừng ở một cánh đồng trống, cả hai đều vụt chạy, chó chạy để tìm mồi, thỏ chạy để thoát thân; và khi có vẻ sắp sửa vồ được con mồi, chó nghĩ, a, bắt được nó rồi đây, và đưa cái mõm quệt vào hai cái chân sau của thỏ; trong khi đó thì thỏ không biết mình đã bị vồ chưa, chỉ vừa kịp thoát khỏi mấy cái răng nanh nhọn hoắt, để lại đằng sau cái miệng mở toang đang cố ngoạm mình. Vị thần trẻ và nàng trinh nữ cũng chạy như thế, kẻ vì hy vọng, kẻ vì sợ hãi. Nhưng kẻ theo đuổi, nhờ tình yêu chắp cánh, thì nhanh hơn, không để nàng kịp nghỉ chân chút nào, và lúc này thì đã nghiêng người trên vai nàng, hơi thở đã phả lên mái tóc lòa xòa trên cổ nàng. Giờ thì nàng kiệt sức rồi, đôi chân rã rời sau cuộc chạy trối chết, mặt mũi tái xanh vì sợ, nhưng nàng chợt thấy mặt nước của một con sông gần đấy, liền kêu to:

“Cha ơi, cứu con với! Nếu sông nước cũng có quyền năng như cha[10] thì hãy biến thể đứa con gái khốn khổ vì nhan sắc của mình, hãy hủy hoại cái sắc đẹp quá quyến rũ này đi!”

Nàng vừa mới nói xong lời cầu cứu thì đã cảm thấy tay chân mình bắt đầu tê cứng dần, và một lớp vỏ mỏng bọc quanh đôi vú, và tóc biến thành lá cây, cánh tay thành cành cây. Hai bàn chân, vừa rồi chạy rất nhanh, giờ bỗng dưng kéo dài thành rễ cây chậm chạp mọc lan ra, và một ngọn cây bao vòng quanh đầu nàng. Chỉ nhan sắc kiều diễm của nàng còn lại mà thôi.

Nhưng ngay cả bây giờ, dưới hình dạng mới này, Phébus vẫn yêu nàng. Đặt bàn tay lên thân cây, chàng cảm thấy trái tim nàng còn phập phồng dưới lớp vỏ cây. Chàng ghì chặt các cành cây như thể chúng là tay chân con người và đưa môi hôn lên gỗ. Nhưng mà gỗ cũng co rút lại dưới các nụ hôn của chàng. Và vị thần kêu to:

“Chính vì nàng không thể làm vợ ta thì ít ra nàng phải là cây lá của ta!” Hỡi nguyệt quế, nàng sẽ là vòng lá mà ta sẽ đội lên đầu, nàng sẽ làm đẹp cây đàn lia, nàng sẽ quấn quanh bao đựng tên của ta. Các tướng lãnh La Mã sẽ đội vòng nguyệt quế khi dân chúng hò reo đón mừng họ trở về trong chiến thắng và các đoàn diễu hành dằng dặc kéo nhau leo lên đồi Capitole[11]. Nàng sẽ đứng thẳng trước các cổng chính của dinh thự hoàng đế Auguste như một người cảnh vệ tin cẩn và canh chừng sát sao các vòng bằng gỗ sồi tượng trưng cho thành phố được đặt giữa các cổng. Và tương tự như cái đầu của ta luôn trẻ mãi[12], với mái tóc không bao giờ cắt, nàng cũng phải giữ gìn sao cho vẻ đẹp của lá cây nàng luôn vĩnh cửu[13].”

Péan[14] nói xong, cây nguyệt quế vung vẩy các cành nhánh mới mọc ra và có vẻ rung nhẹ cái vòng lá trên đỉnh đầu như muốn tỏ ý thuận tình.

❀ ❀ ❀

[1] Daphné: tiếng Hy Lạp có nghĩa là “nguyệt quế”.

[2] Cupidon (theo người La Mã, hay Éros, theo người Hy Lạp): thần Tình yêu hoa tình, erotic love; là con của Mars (thần Chiến tranh) và Vénus (nữ thần Tình yêu), (Xem:https://en.wikipedia.org/wiki/Cupid) hay của Mercure (hay Hermès, sứ giả của chư thần) và Vénus (Xem:https://www.britannica.com/topic/Cupid)…; thần trẻ nhất trong các thần, thường được biểu hiện bằng hình ảnh một bé trai khoảng chín, mười tuổi, có hai cánh bên người, tay cầm cung bắn tên để làm nảy sinh tình yêu nơi những ai bị trúng tên.

[3] Phébé: (hay Diane theo người La Mã, hay Artemis theo người Hy Lạp), nữ thần của sự trinh tiết và săn bắn; em gái song sinh của Apollon.

[4] Hymen (hay Hymenaeus): thần của Hôn nhân, con trai của thần Apollon và một trong những nữ thần nghệ thuật (Muse) có tên là Clio, hay Calliope, hay Uranie…

[5] Delphes: thành phố quan trọng thời Hy Lạp cổ đại, nằm gần núi Parnasse, nơi có đền thờ Apollon, và cũng nơi cất giữ các sấm truyền linh thiêng.

[6] Claros: thị trấn ở vùng Ionie (Hy Lạp).

[7] Ténédos: đảo ở vùng biển Égée, gần thành Troie.

[8] Patara: thị trấn vùng Lydie. Cả bốn địa danh kể trên đều nổi tiếng về các sấm truyền của thần Apollon.

[9] Gaule: vùng đất ở phía Tây châu Âu, thời Đế chế La Mã thì bao gồm các lãnh thổ (hiện nay): Pháp, Luxembourg, Bỉ, một phần Hà Lan, Đức (phần bờ Tây của sông Rhin), phần lớn Thụy Sĩ, miền Bắc và Trung nước Ý.

[10] Cha của Daphné là ông thần Sông Pénée.

[11] Capitole: một trong bảy ngọn đồi ở La Mã, nơi có đền thờ Jupiter, thần bảo trợ của thành phố La Mã. Ngày nay là nơi đặt tòa đô chính Roma.

[12] Apollon là một trong hai vị thần có tuổi trẻ vĩnh hằng, tóc không bao giờ dài ra, da không bao giờ nhăn lại vì già… Vị kia là Bacchus, thần Rượu nho.

[13] Cây nguyệt quế bao giờ cũng có lá xanh tươi suốt bốn mùa, tức là vào mùa đông cũng không úa vàng hay rơi rụng.

[14] Péan: một tên khác của Apollon khi được nhìn như là thần của Y thuật.