Trước khi có biển, trước khi có đất có trời, và trời thì bao phủ mọi thứ, thế giới tự nhiên, trong suốt chu kỳ của nó, hiện ra cùng một dung mạo trong trạng thái mà người ta gọi là hỗn mang[1]. Đó chỉ là một mớ những vật thể gồ ghề, lộn xộn, không gì khác ngoài một khối trơ ỳ và các hạt giống đối nghịch của những nguyên tố[2] xung khắc dồn lại thành đống. Đến lúc đó vẫn chưa có Mặt trời[3] chiếu sáng vũ trụ, đến lúc đó Mặt trăng đang tròn dần vẫn chưa trở lại hình lưỡi liềm thanh mảnh; trái đất vẫn chưa lửng lơ trong bầu khí quyển, chưa giữ được thăng bằng nhờ vào sức nặng của chính nó, và đại dương[4] vẫn chưa vỗ sóng vào các bãi bờ xa khuất. Và dù cho nơi nào có đất thì cũng có biển và không khí nhưng không ai có thể đặt chân lên đất đó, hay bơi lội trong biển đó, và bầu không khí thì tối tăm mù mịt. Không sự vật nào giữ được mãi hình thể của nó; mọi thứ đều đối nghịch bởi vì ngay trong một vật thể cái lạnh đấu tranh chống cái nóng, cái ẩm chống cái khô, cái mềm chống cái cứng, cái nặng chống cái nhẹ.
❀ ❀ ❀
[1] Nguyên tác tiếng La-tinh (và tiếng Anh) là chaos. Từ này có gốc Hy Lạp là khaos, có nghĩa là “vực thẳm”. Nhà thơ Hy Lạp Hésiode (thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên, tác giả tập thơ Théogonie, Thần phả) gọi khaos là một thứ không gian bao la và mù mịt đã tồn tại trước khi thần linh và tạo vật ra đời. Nhưng về sau, theo triết gia Hy Lạp Posidonius (135-51 trước Công nguyên, thuộc phái Khắc kỷ) từ này lại có nghĩa là “một khối lộn xộn”, không có hình dạng nhất định, và dù tất cả bốn nguyên tố (nước, lửa, đất, không khí) có mặt đó nhưng chúng pha trộn nhau một cách hỗn độn; cái khối này được cho là hiện hữu khi thế giới bắt đầu. Ovide dùng từ chaos theo nghĩa thứ hai này: sự biến thể đầu tiên mà Ovide nói ở đây là tình trạng hỗn mang nguyên sơ được một vị thần (không nêu tên) chuyển biến thành một tập hợp có thứ tự của bốn nguyên tố nói trên.
[2] Theo quan niệm của các triết gia thời cổ đại, tất cả những gì hiện hữu đều được tạo nên bởi bốn nguyên tố: nước, lửa, đất và không khí.
[3] Trong nguyên tác tiếng La-tinh, tác giả dùng từ Titan và Phoebe để chỉ Mặt trời và Mặt trăng. Bản dịch tiếng Pháp được tham khảo ở đây cũng thế: Titan và Phébé (trang 42). Titan còn có tên là Phébus (theo người La Mã) hay Apollon (theo người Hay Lạp) và Phébé có tên là Diane (theo người La Mã) hay Artemis (theo người Hy Lạp). Bản tiếng Anh thì dùng hai từ đơn giản: the sun và the moon (trang 3).
[4] Nguyên tác và bản dịch tiếng Pháp nói trên (trang 42) ở đây đều dùng từ Amphitrite để chỉ đại dương, vì bà là vợ của Poséidon (hay Neptune, theo người La Mã), thần của Đại dương. Bản tiếng Anh dùng từ đơn giản: the ocean (trang 3).
