Một vị thần[1] - hay Tạo hóa tử tế hơn - chấm dứt cuộc xung đột này, bởi vì ngài đã phân ly đất với trời, biển với đất, và đã tách rời bầu không khí dày đặc với bầu trời trong vắt[2]. Do đó, sau khi đã phóng thích những nguyên tố này và giải thoát chúng ra khỏi cái đống vật tối tăm, ngài phân định mỗi nguyên tố có vị trí riêng của nó và kết nối chúng một cách chặt chẽ trong sự hòa hợp. Nguyên tố có lửa và không trọng lượng tạo nên bầu trời thì đã vươn lên cao và sửa soạn một chỗ cho riêng mình trên ngọn đỉnh trời. Rồi không khí, nhờ tính nhẹ tênh và vị trí có sẵn, đã tiến đến gần đỉnh nhất. Trái đất thì nặng hơn hai thứ trên và kéo theo mình những phần tử to lớn hơn đã sụt xuống đáy dưới sức nặng của chính nó. Nước thì chiếm chỗ cuối cùng, nó lưu chuyển nhưng giam hãm đất liền trong vòng ôm của nó.

Khi vị thần, bất kể là thần nào, đã sắp đặt đâu vào đấy như thế và giải quyết cái đống hỗn độn đó bằng cách biến nó thành nhiều phần khác nhau của vũ trụ thì việc đầu tiên ngài làm sau đó là tạo quả đất thành hình một quả cầu cực kỳ to lớn để mà tất cả bề mặt của nó đều giống nhau.

Rồi ngài truyền lệnh cho nước ở sông, ở biển tràn ra ngoài, dâng lên thành sóng cả dưới những trận gió cuồng điên rồi đổ ầm xuống xung quanh những bến bờ trên mặt đất đang bị vây hãm. Ngài cũng tạo ra các con suối, các ao lớn có nước tù đọng, các hồ, và bao che các dòng sông chảy nhanh bên trong hai bờ dốc đứng mà nước sông, tùy nơi chốn xa cách nhau, thì một phần bị chính mặt đất hút hết, và một phần đổ ra biển, như thế là được hòa mình vào cái mênh mông với dòng chảy lớn tự do hơn, bây giờ thì vỗ sóng vào bờ biển thay vì vào bờ sông. Rồi ngài ra lệnh cho các bình nguyên trải dài ra, các thung lũng sụt xuống, các khu rừng phủ kín lá cây, các ngọn núi có sườn đá nhô lên. Và vì bầu trời bị cắt bởi hai khu vực ở phía phải, và ở phía trái cũng bị cắt bởi hai khu vực khác, và ở giữa thì còn có một khu vực thứ năm, nóng hơn bốn khu vực kia, cái khối mà bầu trời che phủ cũng được ngài chăm lo phân cách cũng như thế, tức là mặt đất bị đánh dấu tách biệt thành năm khu vực. Sức nóng của mặt trời khiến khu vực trung tâm không thể cư ngụ được; hai khu vực khác thì bị các lớp tuyết dày bao phủ, và ngài đặt hai khu vực còn lại ở giữa ba khu vực vừa nói, và cho chúng một khí hậu ôn hòa bằng cách hòa trộn cái nóng với cái lạnh[3].

Không khí trùm lên tất cả, nó nặng hơn lửa bao nhiêu thì đất nặng hơn nước bấy nhiêu. Ở đó, theo lệnh thần, đến lấy chỗ của mình nào sương mù, nào mây, nào sấm - sấm có thể sẽ làm rúng động tâm can con người - và gió, cùng với tiếng sét, sẽ gây ra cái lạnh phát khiếp. Đối với những ngọn gió này, vị thần khai sinh thế giới không ban phát không khí cho chúng một cách bừa bãi, mà chúng có thể lưu giữ ở chỗ này, chỗ nọ cho mục đích hung hăng của chúng. Vì cứ như thế này thì, mặc dù chúng vẫn điều khiển các luồng khí mạnh trong mỗi vùng trời riêng của mình, không ai hầu như có thể ngăn cản chúng xâu xé thế giới vì cuộc xung đột giữa những anh em nhà này[4] thì quá dữ dội. Nhưng Eurus, gió Đông, rút lui về phần đất của rạng đông và vương quốc Arabie, và nơi mà những ngọn đồi xứ Perse ửng hồng dưới nắng ban mai. Những bến bờ miền Tây đỏ rực dưới ánh chiều tà là nơi chốn đi về của Zéphire, gió Tây. Và Borée, gió Bắc, nổi lên, dấn thân về vùng Scythie[5] và miền Bắc xa xôi nhất. Phần đất đối diện ngoài xa thì ướt át với mưa và sương mù dai dẳng, đó là xứ sở của Auster, gió Nam. Bên trên những ngọn gió này thì ngài đặt ê-te, mội loại khí ở dạng lỏng, không trọng lượng và không mang dấu vết ô uế gì của thế gian.

Ngài vừa mới phân cách mọi thứ như thế bên trong các giới hạn đã được xác định của chúng thì các tinh tú, từ lâu nằm giấu mình vì bị đè ép dưới bóng tối, bắt đầu tỏa sáng khắp bầu trời. Và, nhằm không để cho khu vực nào bị thiếu những hình dạng các thực thể sống của riêng mình, các tinh tú và các thần linh dưới mọi hình hài thì trú ngụ ở tầng trệt của thượng giới; biển thì dành chỗ cho các con cá bóng loáng làm nhà; mặt đất thì tiếp nhận các loài thú vật, và chim thì xuất hiện trong bầu không khí luôn chuyển động.

❀ ❀ ❀

[1] Ở đây tác giả không nói rõ là vị thần nào.

[2] Ovide nghĩ như các triết gia thời cổ đại ở phương Tây là có hai loại khí: một loại khí dày đặc nằm gần quả đất trong đó có gió, có mây… và một loại khí nằm ngay trên cái trước, có lửa nhưng thuần khiết, nơi có các tinh tú và thần linh. Có khi Ovide cũng gọi khác đi: “bầu không khí dày đặc” tức bầu khí quyển để phân biệt với “bầu trời trong suốt”, tức môi trường ê-te nằm bên trên. Theo khoa học hiện đại, ê-te không có thực, “chỉ là một sáng tạo của trí tưởng tượng con người”. Xem: Trịnh Xuân Thuận, Tự điển yêu thích bầu trời và các vì sao, Nxb. Tri Thức, Hà Nội, 2011, trang 179.

[3] Theo cách hiểu của người dịch, Ovide chia mặt đất thành năm vùng khí hậu: một vùng nhiệt đới xung quanh đường xích đạo, tiếp đó là hai vùng ôn đới ở Nam và Bắc bán cầu và cuối cùng là hai vùng hàn đới ở gần Nam và Bắc cực. Và sự phân chia này phản ánh sự phân chia trên bầu trời.

[4] Những ngọn gió này đều là con trai của nữ thần Aurore và Astraeus. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 518. Nhưng theo Homère (tác giả hai trường thi danh tiếng Iliade và Odyssée, sống khoảng thế kỷ 8 trước Công nguyên) thì thần Éole mới là cha của các ngọn gió.

[5] Người Hy Lạp cổ đại gọi tất cả vùng đất nằm ở phía Đông Bắc châu Âu và vùng duyên hải phía Bắc Biển Đen (The Black Sea) là Scythie (tiếng Anh: Scythia hay Great Scythia). Xem:https://en.wikipedia.org/wiki/Scythia.