Những người mẹ và những người cha luống tuổi ở xứ Thessalie, mừng vui thấy những đứa con trai của mình, “Argonaute”, trở về nhà bình yên, đã mang đồ cúng đến tạ ơn thần linh, và đốt cả đống hương trầm bằng những ngọn lửa trên bệ thờ. Và những con vật với sừng dát vàng dành cho sự hiến tế được mang đến rồi bị giết. Nhưng Éson thì vắng mặt trong buổi liên hoan: ông bị kiệt lực vì tuổi già và gần chết đến nơi. Lúc đó thì con trai ông, Jason, thốt lên: “Hỡi vợ yêu, người mà ta mang ơn cứu mạng, mặc dù nàng đã trao ta tất cả, và nếu tính tất cả những lợi ích mà nàng dành cho ta thì nó vượt quá mọi hy vọng của ta; tuy nhiên, nếu các phép thuật của nàng có thể làm được điều này - mà có gì chúng không làm được cơ chứ? - nàng hãy lấy bớt một số năm từ đời ta để chuyển sang đời cha ta!” Chàng không thể cầm được nước mắt.
Médée thấy xúc động trước lời yêu cầu xuất phát từ tình phụ tử sâu nặng này, và chợt nghĩ đến cha nàng, Aeétès, bị nàng bỏ rơi ở quê nhà, ôi, sao mình khác với chồng quá! Nhưng nàng không thổ lộ ý nghĩ này với ai, chỉ đơn giản trả lời: “Hỡi chồng yêu, sao chàng lại có thể thốt ra những lời ghê gớm như thế được chứ? Làm sao chàng nghĩ rằng em có thể chuyển một phần đời của chàng sang cho một người khác, bất cứ họ là ai, được chứ? Bà Hécate[1] sẽ không cho phép đâu, và yêu cầu của chàng thì cũng không đúng chút nào. Nhưng Jason này, em sẽ cố gắng tặng chàng một món quà còn lớn hơn cái mà chàng yêu cầu. Bằng pháp thuật của em, chứ không phải bằng năm tháng của đời chàng, em sẽ cố gắng làm cho cha chàng sống thọ thêm một quãng thời gian dài, miễn là nữ thần có ba đầu, Hécate, đồng ý và chịu ra tay giúp em để thực hiện công việc lớn lao này mà em bạo gan khởi sự.”
Còn ba đêm nữa mới có trăng tròn[2]. Khi mặt trăng tỏa sáng một cách trọn vẹn nhất và từ khuôn mặt tròn trịa của mình nó đưa mắt nhìn xuống mặt đất, Médée rời nhà, người khoác cái áo choàng không có thắt lưng, chân không, đầu trần, tóc xõa dài xuống hai bờ vai; và nàng, chỉ một mình, đi lang thang chỗ này, chỗ nọ trong sự tĩnh mịch nửa đêm. Người, thú, chim đã chìm đắm trong giấc ngủ sâu; không có âm thanh nào ở các bờ rào, cành lá trên cây thôi rì rào, và bất động; bầu không khí ướt sương đêm cũng im ắng. Chỉ có những vì sao nhấp nhánh trên trời. Dang cao hai cánh tay về phía chúng, nàng ba lần xoay tròn người, ba lần vẩy nước lấy từ con suối đang chảy lên đầu mình, ba lần la khóc. Rồi nàng quỳ xuống trên mặt đất cứng và cầu nguyện:
“Hỡi Đêm, kẻ gìn giữ trung thành những điều huyền bí của chúng tôi, và các vị, những ngôi sao rực rỡ mà những tia sáng vàng của các vị, cùng với mặt trăng, tiếp nối lửa và sức nóng của ban ngày; hỡi nữ thần ba đầu Hécate, người biết những công việc chúng tôi làm và đến giúp tăng cường hiệu quả của pháp thuật và tài nghệ của các thuật sĩ; hỡi Đất, kẻ cung cấp cho đám thuật sĩ chúng tôi những dược thảo vạn năng; hỡi các bạn, những làn gió nhẹ, những luồng gió mạnh, những núi đồi, những sông hồ; hỡi tất cả những vị thần của vườn cây, của bóng đêm: hãy đến đây với tôi, bây giờ.
Với sự giúp sức của quý vị, mỗi khi tôi muốn thì các con nước sẽ quay đầu chảy ngược về nguồn, trong khi hai bờ lộ vẻ kinh ngạc; bằng phép thuật, tôi làm biển động trở thành êm ả, làm biển lặng bỗng nổi ba đào; tôi đuổi mây đi hay kéo mây về; tôi gọi bão nổi lên hay xua bão tan đi; bằng những câu thần chú tôi đánh dập đầu con rắn; tôi làm bật rễ những cây sồi, lật ngược những tảng đá nằm sâu trong lòng đất; tôi di chuyển rừng sâu, tôi làm núi cao run rẩy, làm quả đất sôi ùng ục, và làm những hồn ma bóng quế rời bỏ mộ sâu mà hiện hình trên dương thế.
Và chị nữa, chị Nguyệt ơi, tôi kéo chị xuống mặt đất này từ trời cao bất chấp những tiếng trống đồng lanh lảnh ở Témère[3] làm giảm bớt những cơn đau của chị; thậm chí cỗ xe của Mặt trời, ông nội tôi[4] đó, cũng thất sắc vì bài hát của tôi; và Rạng đông cũng tím tái mặt mũi vì độc dược của tôi. Chính tất cả các vị nghe theo lời kêu gọi của tôi mà đã ra tay giúp đỡ: làm yếu đi những ngọn lửa của những con bò mộng và bắt chúng phải kéo cái cày có lưỡi cong bằng cách đặt cái ách lên cổ chúng, cái cổ chưa hề mang nặng cái gì cho tới lúc đó. Các vị đã làm cho cả bọn man rợ, sinh ra từ những cái răng của con rắn, tàn sát lẫn nhau; các vị đã ru ngủ con rồng canh gác Bộ Lông Cừu Vàng, nó xưa nay chưa từng chợp mắt lúc nào, và đánh lừa nó để lấy được và gởi trả về cho những thành phố ở Hy Lạp cái chiến lợi phẩm bằng vàng đó. Bây giờ tôi cần những nước cốt của loài dược thảo mà nhờ chúng tuổi già có thể được làm mới, được đưa trở lại thời thanh xuân và lấy lại những năm tháng tuổi trẻ. Các vị sẽ đưa chúng cho tôi, những cái nước cốt ấy; bởi vì không phải là vô ích mà những ngôi sao vừa mới lấp lánh để trả lời, không phải là vô ích mà những con rồng có cánh kéo cỗ xe đến bên tôi.”
Thật vậy, bên cạnh Médée có cỗ xe được gởi xuống từ trên trời. Nàng lên xe, vuốt ve cái cổ có thắng cương của các con rồng kéo xe rồi đưa tay giật nhẹ dây cương và ngay lập tức nàng đã được cuốn lên trời cao. Nàng đưa mắt nhìn xuống thung lũng Tempé thuộc miền Thessalie, và điều khiển các con rồng của mình đến những vùng đất mà nàng biết rõ; nàng xem xét những loại dược thảo mọc lên ở Ossa, núi Pélion có đỉnh cao ngất, Othrys, và Pinde, và núi Olympe có đỉnh còn cao và lớn hơn Pinde nữa; trong số những loại cỏ mà nàng chọn thì có loại nàng nhổ luôn cả rễ, có loại nàng cắt với con dao tỉa cây có lưỡi cong bằng đồng. Nàng cũng chọn nhiều loại cỏ mọc bên bờ sông Apidanus cũng như nhiều loại cỏ khác ở ven sông Amphrysus. Và nàng cũng không bỏ sót ba con sông Épinée, Pénée và Sperchius, và hai bờ hồ Boebé đầy sậy. Ở thị trấn Anthédon gần đảo Eubée, nàng hái một loại cỏ trường sinh, khi đó chưa nổi tiếng nhờ vào sự thay đổi mà nó tạo ra trên cơ thể của Glaucus[5].
Và bây giờ thì nàng quay về nhà, sau chín ngày và chín đêm đi xuyên qua tất cả những vùng đất bằng cỗ xe kéo bởi những con rồng có cánh. Những con rồng này chỉ ngửi các loại dược thảo mà nàng hái, chỉ có thế thôi mà chúng đã tách bỏ được lớp da đã sống qua nhiều năm trường của chúng. Về đến nhà nhưng Médée dừng chân ở ngưỡng cửa, trước cửa ra vào; trên đầu chẳng có gì khác ngoài bầu trời, nàng tránh vòng ôm chào đón của chồng, và nàng xây hai bệ thờ bằng lớp đất phủ cỏ, một cái bên mặt thờ nữ thần Hécate, một cái bên trái thờ thần Juventas[6]. Nàng cuộn những cành cây lấy từ khu rừng hoang dã thành vòng tròn rồi đặt chúng lên bệ thờ. Rồi nàng đào gần đó hai đường mương và cử hành các nghi lễ của mình; dùng dao thọc huyết một con cừu đen, nàng tưới máu của nó xuống mương. Tiếp đó, nàng đổ xuống đó vài chén rượu nho, rồi đổ thêm các chén sữa còn ấm, và cùng lúc nàng niệm những câu thần chú của mình, gọi lên những vị thần Đất và cầu xin ông vua Cõi âm[7] và cô vợ mà ông ta đã bắt cóc[8] hãy đừng quá vội vã mà cướp đi hơi thở của sự sống từ thân thể của một người già.
Sau khi đã lấy lòng tất cả các vị thần này bằng những lời cầu nguyện thầm thì rất lâu, nàng ra lệnh cho đám nô tỳ đưa thân xác tàn tạ của Éson ra ngoài trời; rồi bằng phép thuật, nàng khiến ông chìm sâu vào giấc ngủ mê man, cho ông nằm duỗi tay duỗi chân trên một lớp cỏ như một tử thi. Nàng ra lệnh cho Jason, cho những người phục dịch tránh xa ra chỗ khác, và cảnh báo họ không được nhìn với cặp mắt người phàm những nghi lễ bí mật của nàng. Y lệnh nàng, họ rời đi. Rồi Médée, tóc để rối bời theo kiểu những nữ tín đồ của thần Bacchus[9], đi vòng quanh các bàn thờ khói hương nghi ngút, thỉnh thoảng nhúng xuống các đường mương tối đen chứa máu những cây đuốc có nhiều khe nứt rồi thắp sáng chúng, một khi đã ướt máu, bằng ngọn lửa ở hai bàn thờ. Ba lần nàng thanh tẩy ông già Éson với lửa, ba lần với nước, và ba lần với lưu huỳnh.
Trong khi đó thì một hỗn hợp rất mạnh trong cái nồi đồng đặt trên lửa than đang sôi sùng sục, bọt nổi trắng. Trong cái nồi này nàng nấu nào rễ cây nhổ ở một thung lũng vùng Thessalie, nào hạt, nào hoa, và nước cốt đặc. Nàng thêm vào các thành phần này những hòn sỏi mang về từ phương Đông xa xôi và những hạt cát để lại khi thủy triều đại dương rút xuống. Nàng cũng cho vào nồi những hạt sương muối hứng vào những đêm trăng tròn, đôi cánh của con chim cú mèo đáng ngại và cả thịt của nó nữa, và bộ đồ lòng của con ma sói, đó là loại sói có khả năng thay đổi từ hình dạng con thú hoang dã của nó thành hình dạng con người. Nàng cũng không quên bỏ vào nồi tấm da có vảy của con rắn nước nhỏ bé ở sông Cinyps, lá gan của một con hươu cao tuổi, rồi những quả trứng cũng như cái đầu của con quạ có tuổi thọ chín thế hệ[10].
Với những thứ kể trên, và cả ngàn thứ không tên khác, người đàn bà man di[11] này sửa soạn thực hiện một mục tiêu vượt quá khả năng bình thường của người phàm; nàng khuấy lên tất cả bằng một cành đã khô từ lâu từ một cây ô-liu sai quả, trộn lẫn thật đều cả phần trên và dưới đáy nồi. Nhưng nhìn này! Cành cây khô già đó, khi quậy nhiều vòng trong nồi nước hầm nóng bỏng, đầu tiên trở nên có màu lục, và chẳng mấy chốc có lá mọc ra, rồi bất thình lình trĩu nặng với rất nhiều quả ô-liu. Và bất cứ chỗ nào mà váng bọt từ trong nồi đang sôi sùng sục trào ra ngoài và chảy xuống thì mặt đất nơi đó trở nên xanh tươi, hoa và cỏ mềm mọc ra.
Khi thấy thế Médée liền lấy dao ra khỏi bao và cắt cổ ông già Éson; rồi chờ để cho máu cũ của ông chảy hết ra ngoài, nàng mới làm đầy các mạch máu của ông với nước thuốc lấy ra từ nồi. Ngay khi Éson hấp thu nó một phần qua miệng và một phần qua vết thương ở cổ thì râu và tóc ông ta mất đi màu xám trắng và nhanh chóng đen trở lại; cùng lúc biến mất sự gầy gò, sự xanh xao và vẻ héo úa, bỏ bê trên khuôn mặt; và thịt da mới giờ làm đầy đặn những nếp nhăn sâu, tay chân cử động với sức trẻ mới trở lại trong người ông. Éson lộ vẻ ngạc nhiên quá đỗi, nhớ ra mình đã là như thế này bốn mươi năm trước.
Từ trên trời cao Bacchus chứng kiến điều kỳ diệu dưới đất này, và nghĩ ra rằng các mẹ nuôi của chàng, tức là các tiểu nữ thần ở núi Nysa, có thể trở lại thời thanh xuân, chàng lên tiếng yêu cầu Médée giúp đỡ và nàng đã thực hiện việc cải lão hoàn đồng này cho họ.
❀ ❀ ❀
[1] Éson: cha của Jason, vua trị vì ở Iolcos, bị người em trai là Péliasđoạt ngôi báu. Pélias không muốn Jason giành lại ngôi nên đã gởi chàng đi tìm Bộ Lông Cừu Vàng, một sứ mệnh hầu như bất khả, có nguy cơ lớn đưa chàng vào chỗ chết.
[2] Hécate: nữ thần của Ma thuật, bảo trợ cho những người sử dụng những phép thuật như Médée.
[3] Trăng tròn: thời xưa, những hoạt động của những người làm ma thuật hay của những phù thủy đều xảy ra vào những đêm trăng tròn.
[4] Témère: thời Cổ đại, người ta tin rằng ma thuật đã gây ra hiện tượng thiên thực, và để xua đuổi nó, họ gây ra tiếng động với những nhạc cụ hay đồ vật bằng đồng. Témère là một thị trấn (ở miền Nam nước Ý hiện nay), được biết đến từ xưa là nơi có các mỏ đồng.
[5] Mặt trời: Aeétès, cha củaMédée, là con trai của thần Mặt trời (Hélios).
[6] Glaucus: một người đánh cá trở nên bất tử… câu chuyện sẽ được kể ở Thiên 13.
[7] Juventas, theo người La Mã (hay Hébé, theo người Hy Lạp): thần Tuổi trẻ.
[8] Tức Pluton (hay Dis).
[9] Tức Proserpine (Perséphone) bị Pluton bắt cóc mang về địa phủ. Câu chuyện này được kể ở Thiên 5.
[10] Được gọi là Bacchante, những phụ nữ thờ phụng thần Bacchus(Dionysos) và thường tỏ ra cuồng nhiệt khi cử hành những nghi lễ trên núi Cithaeron ở vùng Boétie gần thành Thèbes. Xem Thiên 3.
[11] Bản dịch tiếng Pháp, trang 229, viết là: “chín thế kỷ” (neuf siècles).
