Leuconoé kể xong, và câu chuyện tuyệt vời này đã thu hút người nghe. Một vài cô gái nói rằng những điều như thế không thể nào xảy ra nhưng vài cô khác lại cho rằng các thần linh đích thực thì có thể làm bất cứ chuyện gì. Nhưng Bacchus không phải ở trong số này[1].
Rồi đến lượt Alcithoé được yêu cầu kể một câu chuyện khác khi các chị mình im lặng trở lại. Nàng bắt đầu nói, tay vẫn đưa con thoi chạy thoăn thoắt giữa khung cửi dệt vải:
“Em sẽ không kể ra đây chuyện tình ai cũng biết của Daphnis[2], chàng chăn cừu ở núi Ida, mà một tiểu nữ thần đã biến thành tảng đá chỉ vì tức tối với một nàng tình địch: ôi, nỗi đau mà những tình nhân ghen tuông cảm thấy tận đáy lòng thì nhức nhối dường nào! Em cũng chẳng kể chuyện làm sao thuở xưa chàng Sithon[3], vì một sự đảo ngược những quy luật của tự nhiên, đã phải sống với cái giới tính cứ bị thay đổi của mình, khi thì đàn ông, khi thì đàn bà! Và bạn nữa, Celmis[4] à, làm sao bạn bị biến thành thép cứng như kim cương chứ ngày trước bạn là người bạn trung thành nhất của Jupiter thời thơ ấu mà; và Curètes[5] ơi, làm sao các bạn được sinh ra từ các trận mưa rào dồn dập; và làm sao mà chàng Crocus và người yêu Smilax bị biến thành những bông hoa bé nhỏ. Những câu chuyện đó, em bỏ qua, nhưng em sẽ làm các chị mê mẩn tâm thần bằng một câu chuyện khác, nó dễ chịu vì nó mới, các chị ạ.
Làm sao mà cái hồ nhỏ Salmacis[6] lại mang tiếng xấu, làm sao mà dòng nước của nó khiến mọi đàn ông khi tắm trong đó thì bỗng dưng trở nên yếu mềm? Em sẽ kể đây. Nguyên do thì bí ẩn nhưng khả năng làm suy yếu, làm kiệt sức mọi người của con nước đó thì ai cũng biết. Đứa con trai còn bé mà thần Hermès có với nữ thần Aphrodite thì được các tiểu nữ thần sông nước nuôi dưỡng trong các hang động ở núi Ida. Và chỉ cần nhìn mặt nó là người ta nhận ra cha và mẹ nó một cách dễ dàng; ngay cả tên nó, Hermaphrodite, cũng được đặt theo tên hai người đó[7]. Khi đến tuổi mười sáu, chàng trai trẻ rời bỏ ngọn núi chôn nhau cắt rốn, để lại đằng sau các mẹ nuôi ở Ida từng bú mớm, chăm sóc mình, thấy vui thích đặt những bước chân vô định lên những vùng đất xa lạ, ngắm nhìn những dòng sông lạ thường, quên đi nỗi mệt nhọc đường xa nhờ sự háo hức trong lòng. Chàng đến tận các thành phố thuộc xứ Lycie[8] cũng như của xứ Carie nằm ngay bên cạnh Lycie.
Ở đó chàng thấy một hồ nước nhỏ, nó trong suốt như pha lê đến tận đáy. Không có đám sậy đầm lầy, không có lau lách vô dụng, không có cây cói sắc nhọn, chỉ có nước trong veo. Nhưng bờ ao xung quanh thì cỏ mọc tươi tốt, bốn mùa xanh um. Một tiểu nữ thần sống ở đó, nhưng nàng không thích săn bắn, không có thói quen giương cung hay thi chạy. Nàng là một tiểu nữ thần sông hồ duy nhất không theo chân đoàn tùy tùng của Diane, nữ thần có tiếng chạy nhanh. Người ta kể là các chị em bạn thường hay la rầy nàng:
‘Này Salmacis, cầm cây lao săn thú, hoặc cái ống đựng tên có hình vẽ lên nào, và thay đổi sự nhàn hạ bằng cuộc đi săn vất vả nào!’
Nhưng nàng không cầm lao săn thú, không cầm ống đựng tên có hình vẽ, và cũng không thay đổi sự nhàn hạ bằng cuộc đi săn vất vả; thỉnh thoảng nàng xuống tắm trong hồ nước nhỏ của riêng mình, thân hình trông rất đẹp, và nàng cũng thường chải tóc với cái lược bằng gỗ hoàng dương, thường ngắm nhìn mình trong mặt nước trong và phẳng như gương để xem kiểu tóc nào hợp với mình nhất. Rồi mặc lên người một cái choàng trong suốt, nàng buông người nằm nghỉ trên mặt cỏ êm ái hay trên lớp lá mềm. Nàng hay hái hoa. Và trong một lúc đang hái hoa như thế, nàng tình cờ trông thấy chàng thiếu niên đó, và ngay lập tức nàng mong muốn anh ta thuộc về mình.
Tuy nhiên, nàng chưa đến gần chàng dù rất háo hức muốn làm thế, nàng chờ cho đến khi thấy mình bình tĩnh lại, chỉnh cho ngay ngắn cái áo choàng trên người, giữ cho nét mặt được tươi vui, ráng hết sức để xuất hiện xinh đẹp trước mắt chàng. Rồi nàng bắt đầu mở lời:
‘Này chàng trai xứng đáng nhất để mọi người tin là thần linh, và nếu thực sự là thần thì chàng phải là Cupidon; còn nếu chàng là người phàm thì hai đấng sinh thành của chàng chắc là vui sướng lắm, và bất cứ người anh hay bất cứ người chị nào của chàng chắc là may mắn lắm, và cả bà vú nào cho chàng bú sữa từ ngực mình nữa! Nhưng vượt xa tất cả những người đó, vui sướng hơn họ rất, rất nhiều là cô gái nào được chàng hứa hôn, được chàng cho là xứng đáng làm vợ chàng. Nếu có cô gái nào như thế thì hãy cho em một niềm vui thoáng qua; còn nếu không có ai thì hãy để em làm cô dâu của chàng, hai chúng ta thành vợ, thành chồng.’
Nói xong, nàng trinh nữ đó im lặng chờ đợi. Nhưng chàng trai trẻ thì đỏ ửng cả mặt. Bởi vì chàng không biết tình yêu là gì. Tuy vậy nét mặt chàng thấy đẹp hơn vì sự ửng đỏ này. Đây là màu của những quả táo lủng lẳng trên cành trong vườn cây đầy nắng, hay màu ngà được tô thêm sắc đỏ, hay còn là màu trăng có ánh đỏ dưới bề mặt trắng lạnh khi trăng bị che khuất và người ta gõ lên các bình lọ bằng đồng để giải cứu nó[9] một cách vô vọng.
Khi nàng tiểu nữ thần cứ van xin được hôn, rồi khẩn nài chí ít một cái hôn như dành cho em gái, và sắp sửa dang hai cánh tay quàng qua cái cổ trắng ngà của chàng thì chàng la lên:
‘Ngừng lại, nếu không thì ta sẽ lẩn trốn, ta sẽ rời bỏ nơi này - và cả nàng nữa.’
Salmacis run lên trước lời đe dọa và nói:
‘Ôi chàng trai xa lạ xinh đẹp, em nhường nơi chốn này cho chàng đó,’ rồi quay người làm bộ bỏ đi. Nhưng chân bước tới mà nàng còn ngoái cổ nhìn lại, rồi cuối cùng núp sâu trong một bụi cây gần đó, hạ thấp người trên hai đầu gối gập lại. Nhưng chàng trai trẻ tưởng chừng không còn ai dòm ngó mình nữa nên cứ thoải mái đi đi lại lại một mình trên cỏ xong rồi nhúng các ngón chân rồi cả hai bàn chân xuống nước. Cảm thấy ngay tức khắc cái mát lạnh dễ chịu của nước hồ, chàng cởi bỏ sang bên bộ đồ mỏng, để lộ một thân hình mảnh mai. Thế là nàng tiểu nữ thần như bị mê hoặc trố mắt nhìn chăm chăm cái thân thể trần truồng đó, sự ham muốn trỗi dậy khiến người nàng như bốc cháy. Mắt nàng sáng rực lửa tình, trông giống như sắc diện chói lòe của vầng thái dương được phản chiếu từ mặt phẳng của tấm gương đặt ngược chiều các tia sáng. Nàng hầu như không thể chần chừ được nữa, hầu như không thể kiềm chế niềm vui sướng được nữa, thấy rạo rực muốn ôm siết chàng ngay trong vòng tay mình, cả người như phát cuồng vì dục tình vẫn còn đang bị đè nén.
Chàng trai đưa hai bàn tay mở rộng vỗ vỗ lên người mình rồi nhảy lao đầu xuống nước, rồi bơi sải, cánh tay này vung lên sau cánh tay kia, thân hình lóng lánh trong làn nước trong suốt, như thể người ta để bức tượng bằng ngà hay hoa huệ trắng sau màn kính sáng đục.
‘Ta giành được phần thắng đây. Chàng là của ta rồi!’ nàng tiểu nữ thần kêu lên, và cởi bỏ mọi thứ mặc trên người, nàng cũng nhảy ùm xuống nước; nàng giữ chặt chàng dù chàng cố vùng vẫy để thoát ra, miệng nàng hôn lấy hôn để lên người chàng, bàn tay vuốt ve da thịt chàng, rờ mó bộ ngực không thuận tình của chàng, đeo bám vào người chàng khi thì ở phía này, khi thì ở phía kia. Cuối cùng, trong khi chàng làm đủ mọi cách để thoát thân thì nàng ôm chặt được chàng trong vòng tay mình, như một con rắn khi nó bị con chim phượng hoàng của Jupiter kẹp bay lên không trung, và dù bị treo lơ lửng giữa móng vuốt của chim, con rắn vẫn cố dùng thân mình quấn quanh đầu và chân chim và dùng đuôi móc vướng vào đôi cánh chim đang đập. Hay là như dây thường xuân thường leo quanh những thân cây to lớn. Hay là như con bạch tuộc bắt giữ được kẻ thù dưới biển bằng cách dùng các xúc tu xiết quanh nó.
Kẻ hậu duệ của Atlas[10] vẫn tiếp tục chống cự bằng mọi cách, không cho nàng tiểu nữ thần đạt được thú vui mà nàng đang khao khát; vậy mà nàng vẫn không buông tha, cứ ôm cứng người chàng, miệng nói to:
‘Này chàng trai láu lỉnh, chống thì cứ chống đi, nhưng chàng sẽ không thoát khỏi tay ta đâu! Hỡi chư thần, xin chấp thuận lời cầu khẩn này: hãy giữ chúng con bên nhau mãi mãi, hãy làm sao để không bao giờ có cái ngày mà con rời xa chàng hay chàng rời xa con!’
Các vị thần đã nghe theo lời nguyện cầu của nàng. Bởi vì hai cơ thể của họ, đã ôm dính vào nhau như thế trước đó, giờ đây nhập lại làm một, với một bộ mặt và một hình thể cho cả hai người. Khi người ta ghép hai nhánh con dưới cùng một vỏ cây, người ta thấy chúng vừa nẩy nở vừa gắn bó với nhau, và lớn lên cùng nhau. Tương tự như thế, hai thân thể này, đã dính chặt nhau trong vòng tay ngay từ đầu, thì bây giờ không còn là hai nữa; thế nhưng, chúng vẫn giữ một hình dạng kép: ta không thể gọi đó là đàn bà mà cũng không thể gọi đó là đàn ông được. Chúng dường như chẳng có giới tính đàn ông, chẳng có giới tính đàn bà nhưng lại có vẻ có cả hai.
Thế là, khi nhận ra là cái hồ nước trong vắt đó, nơi mình đã lao xuống tắm trước đó, đã biến mình thành một nửa đàn ông, và làm cho tay chân mình bỗng dưng mềm yếu, Hermaphrodite dang hai cánh tay lên trời, miệng kêu lớn, tuy không phải với giọng đàn ông:
‘Cha ơi, mẹ ơi, hãy ban cho đứa con trai mang cả tên cha và tên mẹ đó, một ân huệ như thế này: bất cứ đàn ông nào xuống tắm trong hồ này sẽ trở thành một nửa đàn ông khi lên bờ, và nước hồ sẽ làm người hắn yếu hẳn đi.’
Cha mẹ chàng nghe được lời thỉnh cầu của đứa con trai lưỡng thể này, và ban cho nước hồ cái quyền năng kỳ lạ và nguy hiểm đó.”
Nàng Alcithoé ngừng kể chuyện ở đây. Nhưng các cô con gái của Mynias vẫn tiếp tục công việc dệt vải thường lệ, họ khinh bỉ Bacchus mà, và họ không ngại xúc phạm đến ngày lễ thiêng của vị thần này. Khi bất thình lình những cái trống con ở khuất đâu đó làm dội đến tai họ nghe chát chúa, cùng với những tiếng sáo hòa lẫn với tiếng chũm chọe leng keng; không khí thì đầy mùi thơm êm dịu của nghệ tây và nhựa trám hương, và một cách không thể tin được, những sợi khổ của họ bỗng từ từ ngả sang màu lục, và những tấm vải treo ở khung dệt một phần biến đổi thành lá cây thường xuân, một phần thành các cây nho; và những sợi chỉ dệt bây giờ biến thành những dây leo xoắn; và dây nho mọc theo sợi dọc trên khung cửi cùng với những chùm nho có sắc đỏ thật hợp với sắc tía của tấm vải.
Lúc này thì một ngày đã tàn, và khoảng thời gian đang đến thì ta khó nói nó tối hay sáng, nó là vùng biên của đêm nhưng đâu đó vẫn còn lập lòe ánh sáng. Bất thình lình cả ngôi nhà dường như rung chuyển, các ngọn đèn dầu lóe sáng, và tất cả các căn phòng rực sáng bởi những ngọn lửa đỏ hồng trong khi các con thú ma quái tru tréo xung quanh. Trong lúc ấy các chị em nhà Mynias chạy tìm chỗ trốn xuyên qua các căn phòng đầy khói, tìm đến các góc khuất để tránh các ngọn lửa và ánh sáng chói lòa. Họ đang tìm chỗ ẩn nấp thì một cái màng rất mỏng phủ khắp các tứ chi mảnh mai của họ, và các đôi cánh mỏng bao quanh các cánh tay của họ. Họ đã mất đi hình dạng trước đó của mình bằng cách nào? Bóng tối không để cho họ biết! Và không phải nhờ vào bộ cánh có lông mà họ bay lên được, nhưng nhờ vào những đôi cánh trong suốt mà họ chao liệng trong không trung. Họ tìm cách nói nhưng miệng chỉ phát ra những âm thanh cực kỳ yếu ớt, thích hợp với thân hình đã bị co quắp lại của họ, và chỉ biết diễn tả nỗi đau của mình bằng những tiếng kêu chít chít. Nhà, chứ không phải rừng, là nơi tụ tập ưa thích của họ; và vì ghét ánh sáng ban ngày, họ chỉ bay lượn vào ban đêm, và họ từ đó có tên gọi là con dơi, “vespertilio”[11], theo tên ngôi sao chỉ xuất hiện vào chiều hôm là Vesper.
❀ ❀ ❀
[1] Ba cô con gái của vua Minyas, tức những người đang kể chuyện ở đây, không xem Bacchus là thần.
[2] Daphnis: con trai thần Mercure (Hermès), bị mẹ là một tiểu nữ thần bỏ rơi từ bé, lớn lên thành người chăn cừu. Từng thề non hẹn biển với một tiểu nữ thần tên là Nomia nhưng rồi lại đi yêu một tiểu nữ thần khác là Chimère khiến Nomia ghen tức, biến chàng thành tảng đá.
[3] Sithon: vua nước Thrace, con trai của thần Mars (tức Arès) và tiểu nữ thần Ossa.
[4] Celmis: một trong những người thợ rèn canh giữ bên nôi của em bé Jupiter. Bị bà Rhéa, mẹ của Jupiter biến thành thép cứng như kim cương vì phạm tội nhục mạ bà.
[5] Curètes: giúp bà Rhéa bảo vệ em bé Jupiter để khỏi bị cha là Cronos nuốt trộng vào bụng; được cho là thường có mặt trong các nghi lễ cầu mưa.
[6] Salmacis: tên con suối và cũng là tên của tiểu nữ thần sống ở đó.
[7] Đứa bé trai này có dung mạo rất đẹp, có tên là Hermaphrodite (ghép từ tên Hy Lạp của cha là Hermès, tức Mercure, và tên Hy Lạp của mẹ là Aphrodite, tức Vénus).
[8] Lycie: vùng đất nằm phía Tây-Nam của Tiểu Á.
[9] Người ta tin rằng nếu gây ra tiếng động ầm ĩ trong khi có nguyệt thực thì sẽ giúp mặt trăng được phục hồi và ngăn chặn bọn ác quỷ chiếm cứ bóng tối. Theo chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 315.
[10] Hermaphrodite là con trai của Hermès, và Hermès là con trai của bà Maia, và bà này là con gái của thần Atlas. Vậy, Hermaphrodite là chắt ngoại của Atlas. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 533.
[11] Họ bị biến thành những con dơi, vespertilio (tiếng La-tinh). Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 534.
