Dải đất Phocide[1] phân cách Aonie với những cánh đồng Oeta[2]; đó là một vùng đất màu mỡ, dĩ nhiên cho tới khi nó còn là đất; nhưng giờ thì nó đã thành một phần của biển và chỉ còn là một bề mặt mênh mông đầy nước một cách bất ngờ. Ở đó một trái núi dựng thẳng lên trời, với hai đỉnh cao ngất xuyên mây, có tên là Parnasse[3]. Đây là nơi duy nhất mà nước không nhấn chìm được, và là nơi mà Deucalion[4], lênh đênh trên một con thuyền nhỏ cùng với người vợ, đã đặt chân lên. Và việc đầu tiên họ làm là cầu nguyện các tiểu nữ thần Corycie[5] và các sơn thần, rồi Thémis[6] tiên tri, tức là nữ thần giữ các sấm truyền vào thời đó. Không ai đạo đức hơn chàng, không ai yêu chuộng công lý hơn chàng; và không người đàn bà nào tỏ ra tôn kính thần linh hơn nàng. Khi Jupiter thấy quả đất nay chỉ còn là một mặt nước mênh mông và phẳng lặng, và từ hàng ngàn người đàn ông, nay chỉ còn có một, và từ hàng ngàn người đàn bà, nay cũng chỉ còn có một, và cả hai đều vô tội, cả hai đều thờ phụng thần linh, ngài liền tách các đám mây ra xa và một khi chúng bị ngọn gió Bắc xua đi, ngài, một lần nữa, chỉ cho trời thấy đất và đất thấy trời.

Rồi cơn thịnh nộ của biển cũng lắng xuống khi Neptune, thần Đại dương đặt cây đinh ba sang một bên, làm dịu các con sóng; phía trên các vực thẳm là thân hình màu xanh biển đang đứng thẳng của Triton[7] với đôi vai ngoại khổ vì mọc đầy sò, ốc. Neptune gọi to, ra lệnh cho anh ta thổi mạnh vào vỏ sò thường kêu vang của mình, và bằng tín hiệu này các con sông, dòng suối được lệnh rút xuống. Triton nâng cái vỏ sò rỗng ruột và có hình xoắn ốc từ phía dưới nhỏ rồi càng lên trên càng phình lớn ra - cái vỏ sò mà anh ta, đang ở giữa đại dương, vừa mới hà hơi thổi vào thì đã vang vọng đến tận những bến bờ xa khuất, từ đông sang tây. Thế là khi nó chạm đến đôi môi ướt vì nước rỉ ra từ bộ râu của vị thần Biển này và thổi ra hiệu lệnh rút lui thì mọi dòng nước cả trên đất lẫn dưới biển đều nghe hết, và mọi dòng nước nghe được lệnh rồi thì bắt đầu tháo lui. Bây giờ thì biển có bờ, sông có bãi, nước chảy đầy nhưng an phận khép mình trong lòng sông; cơn hồng thủy rút lui, và các đỉnh đồi xuất hiện, đất nổi lên, mặt đất từ từ dâng khi các con sóng xuống thấp dần; và bây giờ, sau một thời gian dài bị chìm ngập, các ngọn cây trơ trụi rốt cuộc cũng hiện ra nhưng lá trên cành vẫn còn đọng bùn đất do nước lụt để lại.

Thế giới đã thực sự được tái lập. Nhưng khi thấy đó là một thế giới trống vắng đến ghê sợ và một sự lặng ngắt như tờ ngự trị trên mặt đất tan hoang, Deucalion bật khóc và nói với Pyrrha thế này:

“Ôi em gái[8] ta, ôi vợ ta, ôi người đàn bà duy nhất còn lại trên thế gian này, nàng đã gắn bó với ta bởi một dòng máu chung, bởi mối liên hệ anh em của hai cha chúng ta, rồi bởi cuộc hôn nhân, và bây giờ chúng ta còn gắn bó với nhau hơn nữa bởi chính cơn nguy khốn này: hai ta đã là toàn bộ dân số của mọi vùng đất mà mặt trời trông thấy, từ khi mọc cho tới khi lặn đó; và biển thì cầm giữ tất cả những gì còn lại. Cho đến lúc này ta cũng chưa chắc chắn là cuộc sống đôi ta có đủ an toàn hay không. Các đám mây vẫn còn gây ra một nỗi kinh hãi trong lòng ta.

Nếu định mệnh cố tình chỉ cứu một mình nàng, không cứu ta, thì nàng, ôi con người đáng thương, cảm thấy thế nào bây giờ? Làm sao nàng chịu đựng được những nỗi lo sợ, một mình? Và những niềm đau xót, lấy ai an ủi nàng đây? Vì đối với ta, nàng hãy tin rằng, nếu nàng bị vùi thây dưới biển thì ta hẳn sẽ theo nàng, ôi vợ yêu, ta cũng bị biển vùi thây.

Ôi chao, giá mà ta có thể tạo ra lại, bằng tài năng của cha ta[9], những con người trên mặt đất này, và hà hơi tiếp truyền sự sống cho đất sét mà ta đã nặn thành hình. Nhưng đúng như thực tế bây giờ, dòng giống con người chỉ tùy thuộc vào hai ta mà thôi. Thần linh đã muốn thế, và hai ta là sinh vật mẫu duy nhất còn lại của loài người.”

Chàng nói xong và nước mắt chảy đầm đìa trên mặt họ một lúc. Rồi họ quyết định cầu xin vị thần trên thiên giới[10] cứu giúp họ thông qua các sấm truyền linh thiêng. Ngay lập tức, họ đi bên nhau tới con sông nhỏ Céphise[11]. Nước sông ở đó còn đục nhưng vẫn chảy giữa đôi bờ quen thuộc. Họ vốc nước rưới lên đầu, lên áo, xong họ cất bước về phía ngôi đền thiêng thờ nữ thần Thémis mà cái đầu hồi của nó thì nhem nhuốc với rong rêu hôi hám, và bàn thờ thì không nến, không hương. Khi tới ngưỡng cửa ngôi đền, cả hai để người ngã sấp xuống đất, và với đôi môi run rẩy họ hôn phiến đá lạnh lẽo rồi nói:

“Nếu lời nguyện cầu của con người ngay thẳng đủ tha thiết để các vị thần linh mềm lòng, để nỗi tức giận của các ngài được nguôi ngoai, hỡi thần Thémis, hãy bày cho chúng tôi làm cách nào mà loài người có thể được tái tạo, và hãy ra tay cứu giúp, hỡi vị thần có lòng khoan dung nhất, cái thế gian đã bị chìm ngập này.”

Nữ thần thấy xúc động, đưa ra lời sấm này:

“Hãy rời khỏi ngôi đền, lấy đồ bịt đầu lại, nới lỏng áo ra, và ném ra sau lưng những khúc xương của người mẹ cao quý của các ngươi.”

Họ đứng đó khá lâu, sững sờ; và Pyrrha, người đầu tiên, phá sự im lặng, từ chối tuân theo mệnh lệnh của nữ thần. Đôi môi run run, nàng cầu xin tha thứ nhưng không dám xúc phạm đến hương hồn của mẹ nàng bằng việc vứt bỏ đây đó xương cốt của bà như nàng được ra lệnh. Giữa lúc đó, họ ngẫm nghĩ rất lâu về lời sấm nghe quá tối tăm và rắc rối này, cố tìm ra ý nghĩa bí mật được giấu kín của nó. Sau cùng, người con trai của Prométhée vỗ về người con gái của Épiméthée bằng những lời lẽ làm vững lòng: “Hoặc trí khôn của ta bị nhầm lẫn, hoặc sấm truyền thì thiêng liêng và không bao giờ khuyên bảo ta làm điều sai quấy! Người mẹ vĩ đại của chúng ta, chính là quả đất đó, và ta nghĩ rằng các khúc xương mà nữ thần nói đó, chính là những hòn đá trong thân quả đất. Đó là thứ mà nữ thần lệnh cho ta ném ra sau lưng.”

Mặc dù Pyrrha cảm thấy xúc động trước sự phỏng đoán của chồng nhưng nàng vẫn do dự, không dám hy vọng nhiều, cả hai người đều nghi ngại quá đỗi đối với cái lệnh trời này. Nhưng cứ thử làm thì đã sao nào? Trùm đầu lại, mở lỏng áo choàng, họ rời đi, ném các hòn đá ra phía sau như lời thúc giục của nữ thần. Và các hòn đá - ai mà tin được chuyện này nếu truyền thống cổ xưa không chứng thực nó - ngay lập tức bắt đầu mất đi tính rắn chắc và vẻ ngoài cứng ngắc, từ từ mềm ra, và khi đã mềm hẳn thì mang một hình dạng mới. Rồi, khi chúng lớn dần lên và có tính chất mềm dẻo hơn thì người ta có thể thấy ra, tới một mức nào đó, dù còn mơ hồ, một hình dạng con người, tương tự như bức tượng bắt đầu ra khỏi tảng đá cẩm thạch vì mới tạc xong phần phác thảo và trông giống như các bức tượng không hoàn hảo. Tuy nhiên, cái phần ẩm ướt của những hòn đá này, hợp thành từ đất và hơi ẩm rịn ra, được biến thành phần thịt, còn cái gì cứng và không uốn được thì thành xương; vân đá thì thành mạch máu. Rồi chỉ trong chốc lát, và theo đúng ý nguyện của các thần linh, những hòn đá ném từ tay người đàn ông, Deucalion, thì có hình dạng đàn ông, và từ tay người đàn bà, Pyrrha, thì thành đàn bà. Thế mới hiểu tính cứng rắn và sức chịu đựng công việc vất vả của dòng giống chúng ta từ đâu mà ra; chúng ta đưa ra bằng chứng về nguồn gốc xuất hiện của mình đó.

❀ ❀ ❀

[1] Phocide: vùng đất nằm ở miền Trung Hy Lạp, bên cạnh Aonie (hay Béotie).

[2] Oeta: dãy núi cạnh Phocide.

[3] Parnasse: một ngọn núi hùng vĩ ở Hy Lạp, cao gần đến 2.500 mét, được xem là nơi cư ngụ của thần Apollon và các cô “Muse” (chín trinh nữ con của Jupiter, và là nữ thần bảo trợ cho các bộ môn nghệ thuật như thi ca, múa, kịch…).

[4] Deucalion: con trai của Prométhée, chồng của cô em họ mình là Pyrrha, con gái của Épiméthée. Ta có thể liên tưởng đến cặp vợ chồng ông Noé trong Thánh Kinh đã sống sót sau cơn Đại hồng thủy.

[5] Nymphes Coryciennes: các tiểu nữ thần được Apollon yêu quý. Corycie là tên một hang trong núi Parnasse, nơi các tiểu nữ thần thường họp mặt.

[6] Thémis: con gái của Trời và Đất, vợ hai của Jupiter, nữ thần Công lý, được xem là đã sáng tạo ra các sấm truyền, lễ nghi và luật lệ.

[7] Triton: một thần Biển và Sông, con trai của Neptune và Amphitrite, có hình thù nửa người, nửa cá.

[8] Deucalion, con trai của Prométhée, và Pyrrha, con gái của em trai Prométhée là Épiméthée, là anh em họ (chú bác). Trong cấu trúc gia đình cổ đại, những đứa con của các anh em trai thì được xem như anh ruột (hay em trai) và em gái ruột (hay chị). (Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 520).

[9] Cha của Deucalion là Prométhée có khả năng tạo ra con người từ đất sét. Xem Chú thích ở trang 18 về Prométhée.

[10] Ở đây tác giả không nói rõ vị thần nào, người đọc đoán là Thémis, Thần của các sấm truyền.

[11] Céphise: con sông nhỏ ở vùng núi Parnasse, chảy từ tây sang đông. Được cho là cha của Narcisse. Xem câu chuyện Narcisse ở Thiên 3.