Lélex dứt lời; câu chuyện và tư cách người kể đã làm cảm động mọi người, nhất là Thésée. Chàng còn muốn nghe nữa về những hành động tuyệt vời của các vị thần, nhưng vị thần Sông Achéloüs, chống người trên hai cùi chỏ, đã lên tiếng với chàng:

“Hỡi người anh hùng dũng cảm nhất, có những người một khi biến đổi về hình dạng thì vẫn giữ cái hình dạng mới đó; nhưng có những người khác thì được phép mang nhiều hình dạng khác nhau, ví dụ như bạn Protée[1] đây, cư trú ở vùng biển bao quanh đất liền. Khi thì người ta thấy bạn như một người trai trẻ, khi thì như con sư tử; khi thì như con heo rừng hung hãn, khi thì như con rắn không ai dám chạm đến; hay còn là con bò đực với bộ sừng nhọn; nhiều khi bạn có thể biến dạng thành một tảng đá, nhiều khi khác, thành một cái cây; đôi khi, bạn mượn nước chảy để biến mình thành dòng suối, và đôi khi, thành ngọn lửa, kẻ thù của nước đó.

Mestra (hay Mnestra), vợ của Autolycus[2] và là con gái của Érysichthon, cũng có khả năng biến thể không kém Protée. Cái ông Érysichthon này, có tiếng là người coi thường thần linh, không bao giờ thắp hương ở bàn thờ họ. Người ta kể là ông ta thậm chí từng dùng rìu xúc phạm đến vườn cây thiêng liêng của nữ thần Cérès và dùng gậy sắt hủy hoại những cây cổ thụ ở đó.

Trong vườn đứng sừng sững một cây sồi rất to cao, thân cây trông vững mạnh nhờ sống qua nhiều thế kỷ, cành lá sum suê đến mức tự nó có thể được xem là một vườn cây nhỏ. Treo xung quanh nó là những vòng hoa, những dải băng bằng len, những tấm bảng bày tỏ lòng tạ ơn, tất cả là bằng chứng cho những lời cầu nguyện được thỏa mãn. Dưới bóng mát của cây các ‘Dryade’[3] thường đến nhảy múa trong những dịp hội hè; họ cũng thường nắm tay nhau thành hàng đi quanh cái cây to lớn này, chu vi thân nó rộng đến mười lăm cẳng tay[4] người ôm quanh mới xuể. Và nó cao ngất trời, vượt qua những ngọn cây khác một khoảng cách bằng những ngọn cây này vượt qua những ngọn cỏ mọc dưới chúng.

Tuy nhiên không phải vì vậy mà Érysichthon, con trai của Triopas, chùn tay khi vung rìu; ông ta ra lệnh cho đám nô lệ của mình đốn hạ cây sồi thiêng đó. Nhưng khi thấy họ rụt lại, kẻ tồi tệ này liền giằng lấy cái rìu từ tay một người trong bọn họ và nói: ‘Cái cây này không những được nữ thần yêu quý mà nó còn chính là nữ thần nữa, bây giờ cái ngọn đầy lá của nó sắp sửa chạm đất đây.’ Nói xong ông ta giơ cao cái rìu để chặt xéo xuống thì cây sồi của Cérès bỗng dưng run rẩy và phát ra tiếng rên rỉ; cùng lúc lá và quả của nó bắt đầu trắng nhợt ra, và dần dần những cành cây dài cũng có sắc nhợt như thế. Và khi cú chặt vô đạo đó gây ra vết cắt sâu trên thân cây, máu tuôn ra từ vỏ cây bị thương tích, không khác gì máu tuôn ra từ cổ bị cắt của một con bò mộng to lớn bị hiến tế trước bàn thờ.

Mọi người có mặt ở đó đều lộ vẻ sửng sốt, và có một người, can đảm hơn những kẻ khác, cố gắng ngăn chặn cái hành vi xấu xa này và giữ lại cái rìu tàn bạo. Nhưng kẻ đến từ Thessalie nhìn người đó, nói: ‘Hãy nhận cái phần thưởng cho lòng sùng đạo của mi!’ và quay lưỡi rìu từ cây sang kẻ dám ngăn mình, ông ta chặt đứt đầu người đó. Rồi trong khi ông ta chặt cây sồi hết nhát này đến nhát nọ thì có một tiếng nói vọng ra từ bên trong cây:

‘Ta là một tiểu nữ thần được bà Cérès yêu quý nhất, ta trú ngụ bên trong lớp gỗ này, và trước khi trút hơi thở cuối cùng, ta nói ra lời tiên tri này: mi sắp sửa hứng chịu sự trừng phạt về những gì mi làm, và đó là điều an ủi ta khi chết.’ Nhưng Érysichthon vẫn tiếp tục hành động tội lỗi đó, và cuối cùng thì cây sồi gục ngã sau vô số cú chặt và bị dây kéo xuống, sức nặng của nó đè bẹp rất nhiều cây cối xung quanh.”

❀ ❀ ❀

[1] Érysichthon: con trai của vua Triopas của vùng Thessalie (nằm ở miền Bắc Hy Lạp).

[2] Protée: một thần biển dưới trướng của thần Đại dương Neptune (Poséidon).

[3] Autolycus: con trai của Mercure (Hermès) và Chione, và là ông ngoại của Ulysse (Anticlea, mẹ của Ulysse, là con gái ông này). Nổi tiếng là một tên trộm tài giỏi.

[4] Dryade: tên thường gọi của các tiểu nữ thần Cây và Rừng.