Cung điện của Mặt trời trông sừng sững trên các cột trụ cao ngất, rực rỡ với ánh lấp lánh của vàng và đồng thiếc tỏa sáng như lửa. Ánh lập lòe của ngà bao quanh những đầu hồi phía trên, và cửa ra vào có hai cánh bằng bạc đã đánh bóng thì sáng chói. Và sự khéo léo của tài nghệ thực hiện thì còn đẹp hơn các vật liệu được sử dụng. Vì Mulciber[1], trên các cánh cửa, đã chạm nổi các dòng nước bao quanh vùng đất trung tâm, quả đất hình cầu và bầu trời mở rộng bên trên mặt đất. Biển là nơi trú ngụ của các thần có nước da sậm màu biển: Triton với vỏ sò có giai điệu du dương, Protée với hình dạng thay đổi bất thường, và Égéon với hai cánh tay lực lưỡng đặt ngang lưng một cặp cá voi kếch xù; rồi Doris và các con gái, đứa thì thấy đang bơi dưới nước, đứa thì ngồi phơi tóc có màu lục trên các phiến đá, đứa khác thì cưỡi cá. Bọn họ thì không phải tất cả giống nhau, cũng không phải tất cả khác nhau, chị em thì phải như thế rồi. Trên đất liền thì có người, thành phố, rừng cây và thú vật, sông suối, tiểu nữ thần và các thần miền quê khác. Phía trên các hoạt cảnh này là một hình ảnh tượng trưng cho bầu trời sáng chói, sáu cung của hoàng đạo[2] trên các cửa bên tay mặt và sáu cung trên các cửa bên tay trái.

Lúc bấy giờ, khi đứa con trai của Clymène đã leo lên con đường dốc nhỏ dẫn đến đó, và đã vào dưới mái nhà của người cha mà nó không chắc lắm về mối quan hệ ruột thịt này, nó liền quay người để nhìn cho rõ mặt ông nhưng nó đành dừng lại cách đó vài bước chân vì không thể chịu nổi ánh sáng chói lòa khi nhìn gần hơn. Khoác một cái áo ngoài đỏ tía, Phébus ngồi trên một cái ngai lóng lánh ngọc lục bảo rực rỡ. Bên phải và bên trái đứng thẳng người là Ngày, Tháng, Năm và Thế kỷ, và những Giờ được đặt ở từng khoảng cách bằng nhau. Mùa Xuân trẻ cũng có mặt, đầu đội một vòng hoa tươi; mùa Hạ lõa lồ đeo một chuỗi những hạt ngũ cốc đã chín; mùa Thu đứng đó, người lấm lem vì những chùm nho bị giẫm đạp; và mùa Đông băng giá thì tua tủa những lọn tóc trắng.

Ngồi ngay giữa đám người này, và với cặp mắt thấy mọi thứ, Mặt trời nhìn đứa bé đang tỏ ra sợ sệt trước cảnh tượng lạ lùng và mới mẻ này, lên tiếng:

“Tại sao con đến đây? Con muốn tìm gì ở những tầng cao này, Phaéthon, đứa con trai mà không người cha nào cảm thấy cần phải chối từ?”

Cậu bé trả lời:

“Ôi ánh sáng chung cho cả vũ trụ bao la này, ôi Phébus, cha của con, nếu cha cho phép con được dùng cái tên đó, nếu mẹ Clymène không giấu giếm sự xấu hổ[3] của mình bằng một sự bịa đặt dối trá, thì cha hãy cho con một bằng chứng để mọi người biết con thực sự là con trai của cha, và để xóa bỏ cái chuyện nửa tin, nửa ngờ trong tâm trí con.”

Chờ nó nói xong, Phébus đưa tay gỡ cái vương miện ánh sáng chói lọi ra khỏi đầu mình, và ra lệnh cho đứa bé đến gần hơn. Ôm hôn nó, ông nói:

“Con xứng đáng được gọi là con của ta, và Clymène đã thố lộ với con về nguồn gốc thực sự của con. Và để con khỏi phải nghi ngờ lời nói của ta, hãy lên tiếng yêu cầu bất cứ ân huệ nào mà con muốn và con sẽ nhận nó từ tay ta. Mong cho cái vực sâu của con sông Styx mà các thần linh thường thề thốt trước nó, nhưng mắt ta chưa từng thấy nó, làm chứng cho lời hứa của ta.”

Ông vừa mới dứt lời thì Phaéthon đã đòi cái cỗ xe ngựa của ông và cái quyền cưỡi trong một ngày những con ngựa có cánh của ông.

Phébus cảm thấy hối tiếc về lời thề của mình. Ba lần, rồi thêm một lần nữa, ông lắc cái đầu đầy các tia sáng và nói:

“Những lời con vừa nói ra chứng tỏ ta đã phát ngôn quá hấp tấp. Giá mà ta có thể rút lại lời hứa! Vì con ơi, ta thú nhận, đó là một điều duy nhất mà ta sẽ từ chối cho con. Nhưng ít ra ta có thể ra sức khuyên can con. Điều mà con muốn làm thì không an toàn. Con yêu cầu một ân huệ lớn quá đi, Phaéthon à, nó không thích hợp với sức con cũng như với tuổi còn nhỏ của con. Số phận con là của một người phàm trong khi tham vọng con là của một thần linh. Chỉ đơn giản là không biết nên con đòi hỏi còn nhiều hơn những gì mà bản thân các vị thần có thể được ban cho. Dù rằng mỗi thần trong bọn họ có thể làm theo ý mình, nhưng không một ai, trừ ta ra, có quyền hạn lấy một chỗ trên cỗ xe ánh lửa của ta. Không đâu con, ngay cả Jupiter, vị chúa tể của núi Olympe hùng vĩ, mà bàn tay uy nghi tung ra các cơn sấm sét kinh hoàng, cũng không thể điều khiển cỗ xe ngựa này, và chúng ta có ai là vĩ đại hơn Jupiter đâu?

Đoạn đường đầu thì dốc đứng, các con ngựa của ta buổi sáng còn sung sức mà phải cực nhọc lắm mới có thể leo lên được. Ở lưng trời thì đường đã lên cao quá chừng, từ đó mà nhìn xuống biển và mặt đất thì nhiều khi ngay cả ta cũng phải run rẩy và tim ta đập loạn lên vì sợ. Đoạn đường cuối thì xuống dốc đứng nguy hiểm, cần phải điều khiển xe một cách đảm bảo. Lúc đó, ngay cả Téthys[4], nữ thần thường tiếp ta bên dưới mặt nước, cũng hay tỏ ra lo ngại không biết ta có bị ngã đâm đầu xuống trước không. Hơn nữa, vòm trời cứ xoay tròn trong sự chuyển động liên tục, kéo theo những ngôi sao xa tít và làm chúng quay với tốc độ chóng mặt. Ta mở lối đi ngược với sự chuyển động này, dù rằng đà quay của nó mau lẹ đến mấy cũng không khuất phục được ta, trong khi tất cả những kẻ khác thì không thể cưỡng lại được nó; và ta điều khiển cỗ xe rõ ràng là ngược với hướng đi vòng quanh nhanh chóng của vũ trụ. Giả dụ là con được ta giao cỗ xe đó thì con sẽ làm gì? Con có đủ sức đi ngược với vòng xoáy của các cực để mà cái trục quay nhanh của chúng không cuốn con đi mất không?

Cũng có lẽ là con tưởng tượng ở trên kia thì có những vườn cây, những thành phố có thần linh cư ngụ, và những đền thờ đầy những quà cúng quý giá? Không phải vậy đâu con. Đường đi thì lắm chông gai, nào là những hiểm nguy giấu mặt, nào là những con thú săn mồi hung dữ[5]. Và ngay cả khi con giữ được đúng hướng, không bị lạc ra khỏi đường đi, con còn phải tránh cho được mấy cái sừng của con Kim Ngưu đứng chắn ngay giữa đường, tên cung thủ Nhân Mã ở vùng Hémonie[6], tránh nanh vuốt của con Sư Tử hung dữ, con Hổ Cáp, tức Bọ Cạp, uốn cong hai cái càng độc ác thành một đường quét dài, và Cự Giải, tức con Cua, chìa càng ra để bò ngang.

Và đối với con, điều khiển các con ngựa của ta không phải dễ đâu. Chúng hay hăng tiết do các ngọn lửa hừng hực mà chúng mang trong ngực, mà chúng thở ra bằng miệng và lỗ mũi. Một khi nhiệt tình của chúng trở nên sôi sục thì chúng hầu như không chịu đựng nổi sự điều khiển của ta, và cổ chúng bắt đầu cưỡng lại các dây cương.

Con ơi, bây giờ con hãy tỏ ra thận trọng trong trường hợp ta là kẻ ban cho con một món quà ẩn chứa đầy tai họa, và trong khi còn thì giờ thì hãy sửa đổi lời thỉnh cầu của con đi. Có phải con thực sự tìm một bằng chứng chắc chắn con là con trai của ta không? Đây, chính nỗi sợ này là bằng chứng chắc chắn mà ta cho con đó; chính qua sự lo âu như một người cha mà ta tỏ ra ta là cha của con đó. Này, nhìn mặt ta đi. Ôi, giá mà con cũng có thể nhìn thấu trái tim ta và hiểu được nỗi lo lắng của một người cha ở trong đó! Rồi con hãy nhìn xung quanh đi, hãy thấy tất cả những gì mà thế giới đẹp đẽ này hiến dâng, và con hãy đòi hỏi bất cứ thứ gì từ kho của cải to lớn và vô hạn đó, từ biển, từ đất, từ trời. Ta sẽ không từ chối con thứ gì. Nhưng chỉ có một thứ mà ta xin con đừng đòi hỏi, nếu hiểu đúng nó thì nó là một tai họa thay vì một ân huệ. Phaéthon, con đang tìm một hình phạt như là một phần thưởng! Ô hay thằng ngốc này, sao lại đưa tay dịu dàng ôm cổ ta vậy? Đừng nghi ngờ gì nữa! Ta sẽ cho con bất cứ thứ gì con chọn, ta đã thề trước sông Styx rồi mà. Nhưng… nhưng con hãy chọn lựa một cách khôn ngoan hơn đi!”

Lời cảnh báo của người cha chấm dứt, nhưng Phaéthon vẫn quyết tâm chống lại những lời lẽ tha thiết của ông, vẫn đưa ra lời yêu cầu đầu tiên của mình vì sự ham muốn cầm cương cỗ xe ngựa cứ cháy bỏng trong lòng nó. Vậy là người cha, sau khi cố tình trì hoãn lâu chừng nào có thể được, đưa Phaéthon đến chiếc xe to cao, sản phẩm của Vulcain, thần của Lò rèn. Trục và càng xe thì bằng vàng, bánh xe thì có vành bằng vàng và các vòng nan hoa bằng bạc. Dọc theo cái ách, đá hoàng ngọc và các đá quý khác được nạm đều đặn hắt lại phía Phébus ánh phản chiếu từ các tia sáng của riêng ông.

Thế rồi, trong khi cậu bé Phaéthon nhiều khát vọng đang nhìn chằm chằm cỗ xe với vẻ thán phục trước tài nghệ khéo léo của Vulcain thì ta hãy nhìn Aurore[7], người canh gác trong buổi rạng đông ửng đỏ, mở toang những cánh cổng màu tía, và các sân nhà của nàng trở nên rực rỡ dưới ánh sáng có màu hoa hồng đỏ. Các vì sao, tất cả, biến mất, và Lucifer[8], ngôi sao buổi sáng tập hợp chúng lại theo đội hình và là kẻ cuối cùng rời khỏi tháp canh trên bầu trời của mình.

Khi Titan[9] thấy Lucifer lặn mất tăm, mặt đất và bầu trời đang ửng đỏ và hai đầu nhọn của mảnh trăng lưỡi liềm mờ dần, ông ra lệnh cho các Giờ[10] có tiếng là nhanh tay lẹ mắt đi thắng ngựa cho ông. Các nữ thần Giờ tuân lệnh không chút chậm trễ, và từ các dãy chuồng cao ngất dẫn ra các con ngựa bụng no nê với với thức ăn dành cho chư thần và miệng thở ra lửa, và họ đóng các yên cương kêu loảng xoảng lên ngựa. Rồi người cha xức lên mặt đứa con một thứ dầu thiêng có sức chống lại những ngọn lửa thiêu hủy; xong, ông đặt lên đầu nó một vòng ánh sáng, và linh cảm được tai ương sắp tới, ông thở dài sườn sượt một lát rồi nói:

“Con ít ra cũng nên nghe theo lời cảnh báo của cha, hãy bớt dùng roi, nên dùng dây cương chặt hơn! Ngựa tự ý nó sẽ chạy nhanh; việc khó là làm sao kiềm chế được sự hăng say của chúng. Và nhất là con đừng chọn con đường xuyên thẳng qua năm vùng trời mà nên chọn con đường đi chéo sang một bên theo một vòng cung rộng nhưng nó không ra khỏi ba vùng nên nó tránh được vùng trời Nam cực cũng như vùng trời Bắc cực. Đây là con đường của con đó. Con sẽ thấy rõ những dấu vết các bánh xe của ta để lại. Và, để chia đều sức nóng cho mặt đất và bầu trời, con đừng đi quá thấp cũng đừng đưa cỗ xe chạy trên đỉnh trời! Bởi vì nếu con lên quá cao thì con sẽ thiêu đốt cả bầu trời, nếu quá thấp thì mặt đất sẽ là nạn nhân. Con đường ở giữa là an toàn nhất đó con! Và cũng đừng đi chệch quá sang tay mặt, về phía chòm sao Xà Tinh uốn khúc như rắn, hay là chệch quá sang tay trái, về phía vùng trũng của chòm sao Tế Đàn[11], hãy cầm cương thật vững, lèo lái bánh xe không đi chệch, cứ thẳng ở giữa mà đi nghe con! Ta phó thác mọi sự còn lại cho nữ thần Số mệnh[12], cầu mong nàng giúp đỡ con, dẫn dắt con tốt hơn chính con dẫn dắt mình.

Trong khi ta đang nói đây thì đêm ướt sương đã tới được đích đến của nó ở bờ viễn Tây của Hespérie[13]. Chúng ta không thể chậm trễ được nữa. Người ta đã lên tiếng gọi chúng ta rồi đó. Nhìn kìa, rạng đông rực rỡ đang làm cho bóng tối trốn chạy hết. Đây, con hãy nắm lấy dây cương, hay là, nếu con thấy còn có thể thay đổi ý định thì hãy chấp nhận lời khuyên của ta, chứ đừng chấp nhận cỗ xe của ta, trong khi con còn có thể, trong khi con còn đứng trên chỗ đứng vững chắc này, trong khi con chưa bước lên chiếc xe mà vì không biết gì hết nên con đã dại dột ham muốn nó. Hãy để ta ban phát ánh sáng cho cả đất trời mà con có thể ngắm nhìn một cách an toàn.”

Nhưng cậu bé đã leo lên cỗ xe thường chạy nhanh này rồi, hãnh diện đứng trên nó, vui sướng đưa tay cầm lấy bộ dây cương, và tỏ lời cám ơn người cha đã trao cho mình một cách miễn cưỡng món quà này.

Trong khi đó những con ngựa thần tốc của Mặt trời, Pirois, Éoiis, Éthon và con thứ tư, Phlégon, hí vang cả vùng trời, miệng thở ra lửa, móng vuốt nôn nóng gõ lên các thanh chắn cổng. Khi Téthys, hoàn toàn không biết gì về số phận của Phaéthon, cháu ngoại mình, vừa đưa tay mở rộng cánh cổng[14], tức mở ra con đường tự do đi vào bầu trời bao la, là chúng liền lao tới trước, tung vó như bay xé toang các đám mây cản đường, và nhờ đôi cánh đưa lên cao, chúng vượt qua Eurus, ngọn gió Đông, nổi lên từ cùng một phía với chúng. Nhưng cỗ xe thì nhẹ hơn những con ngựa của Mặt trời có thể cảm thấy, và cái ách thì không có sức nặng quen thuộc. Tương tự như những chiếc tàu thủy với mạn tàu uốn cong lắc lư do không có đồ dằn thích hợp, và bấp bênh trên sóng vì quá nhẹ, bị đẩy ra khỏi hướng đi của chúng, cỗ xe cũng thế, không chở theo gánh nặng thường lệ, nhảy vọt trong không gian, bị hất tung lên cao như thể nó không có người cưỡi.

Khi các con ngựa cảm thấy điều này, cả bốn con đều chạy loạn lên, rời bỏ con đường quen thuộc và không còn theo cùng một hướng như trước. Phaéthon trở nên hốt hoảng. Nó không biết làm sao sử dụng dây cương mà nó được giao phó, cũng không biết con đường ở đâu, và ngay cả nó có biết đi nữa thì cũng sẽ không đủ sức điều khiển các con ngựa. Thế là lần đầu tiên các chòm sao Đại Hùng và Tiểu Hùng lạnh lẽo giờ đây nóng lên do các tia nắng mặt trời và tìm đủ cách lao đầu xuống biển nhưng hoàn toàn vô ích vì biển thì cấm tiệt đối với chúng[15]. Nằm gần Bắc cực băng giá nhất, chòm sao Cự Xà trước nay vô hại đối với bất cứ ai vì bị cái lạnh làm cho uể oải giờ cũng nóng lên, cảm thấy một nỗi điên cuồng phát sinh từ cái sức nóng như lửa đang xâm nhập vào mình. Mục Phu[16], mày cũng bỏ chạy vì khiếp sợ, theo lời người ta kể, dù mày thì chậm chạp và còn bị cái xe bò lóng ngóng làm vướng tay, vướng chân.

Nhưng khi cậu bé Phaéthon bất hạnh từ đỉnh trời nhìn xuống mặt đất nằm xa, xa tít mù phía dưới, thì mặt nó tái đi, hai đầu gối run rẩy vì nỗi sợ bất ngờ, đôi mắt tối sầm lại vì quá nhiều ánh sáng. Và giờ đây nó than thầm - ôi phải chi mình đừng bao giờ đụng đến các con ngựa của cha - và thấy hối tiếc là đã tìm ra dòng dõi thực sự của mình và lời yêu cầu đã được cha thỏa mãn. Bây giờ nó chỉ muốn được gọi là con của Myrops[17] trong khi nó bị kéo theo như một con tàu bị một luồng gió mạnh thổi bạt đi mà người lái tàu đã buông cái bánh lái vô dụng và phó mặc nó cho thần linh và lời cầu nguyện. Phaéthon sẽ làm gì đây? Nó đã bỏ lại sau lưng một không gian rộng lớn trong bầu trời, nhưng vẫn còn có một cái khác rộng lớn hơn nữa ở trước mặt. Nó ước tính cả hai trong đầu.

Và bây giờ nó nhìn về phía tây trước mắt, nơi mà số mệnh không cho phép nó đến bao giờ, và đôi lúc nó quay ra sau nhìn về phía đông. Choáng váng cả người, nó thấy không biết làm gì; nó không thể buông lỏng dây cương, cũng không thể nắm chặt nó, và ngay cả tên các con ngựa, nó cũng không biết. Rồi nỗi hoảng sợ càng tăng thêm khi nó thấy rải rác khắp nơi trong bầu trời các hình thù quái dị của những con thú hoang khổng lồ. Có một chỗ mà con Bọ Cạp đưa càng ra ngoài rồi cong lại thành hai cánh cung, và với đuôi và càng căng ra hai bên như thế, cả thân hình nó trùm lên khoảng không gian giữa hai cung hoàng đạo[18]. Khi cậu bé thấy con quái vật này toát ra mồ hôi chứa đầy chất độc đen thui, và đang hăm he chích mình bằng cái đuôi cong, nó thất kinh hồn vía và buông hẳn dây cương.

Khi các con ngựa cảm thấy dây cương nằm trên lưng, chúng liền tách ra khỏi đường đi, và vì không ai kiềm chế, chúng chạy rông xuyên qua những vùng xa lạ trong không trung. Bất cứ nơi nào mà sự tùy hứng dẫn dắt đến, chúng cứ lao tới đó mà chẳng có mục đích gì, va phải cả những vì sao nằm xa tít trong bầu trời và kéo cỗ xe chạy theo những lối đi chưa hề được biết đến. Khi thì chúng leo lên tận đỉnh trời, khi thì lao đầu theo dốc đứng xuống gần trái đất hơn. Mặt trăng ngạc nhiên thấy ngựa của anh mình[19] chạy bên dưới ngựa của mình và khói bốc ra từ các đám mây bị cháy sém. Rồi mặt đất cũng bùng cháy, bắt đầu từ những vùng cao nhất, và nứt ra, tạo thành những khe hở sâu hoắm, và không khí ẩm ướt thì khô quánh lại hết. Đồng cỏ bị đốt thành tro trắng, cây lá xanh tươi cháy rụi, và ngũ cốc đã chín biến thành nhiên liệu để thiêu hủy chính mình. Nhưng đó chỉ là những mất mát nhỏ nhoi mà tôi kêu than.

Các đô thị lớn sụp đổ cùng với các thành lũy của chúng; toàn bộ các lãnh thổ và dân chúng bị cuộc đại hỏa hoạn biến thành tro than. Núi, rừng bốc cháy theo; núi Athos rực lửa, cũng như các ngọn núi Taurus xứ Cilicie, Tmolus, Oeta, và núi Ida nay khô rang dù trước đó có nhiều dòng suối trong mát, và núi Hélicon, nơi cư ngụ của các nữ thần đồng trinh[20], núi Hémus, khi đó chưa mang tên của vua Oeagre[21]. Và ngọn núi lửa Etna phun trào bất tận, sức lửa giờ tăng gấp đôi vì có thêm lửa từ trên trời đổ xuống, rồi núi Parnasse với hai đỉnh cao, các ngọn Éryx, Cynth, Othrys, Rhodope chắc chắn sẽ mất hết tuyết, và Mimas, Dindyme, Mycale, và Cithéron, từng nổi tiếng về các lễ nghi thờ phụng thần linh. Ngay cả khí hậu giá lạnh cũng không cứu nổi Scythie; cả vùng Caucase bốc cháy cũng như ngọn Ossa với ngọn Pinde, và Olympe, cao hơn hai ngọn kia; và dãy núi Alpes cao chọc trời và ngọn Apennin có đỉnh phủ mây.

Lúc đó Phaéthon quả thực thấy khắp mặt đất bốc lửa ngùn ngụt; nó không thể chịu đựng sức nóng dữ dội, và không khí nó thở thì giống như luồng hơi nóng bỏng thoát ra từ một lò lửa lớn và sâu. Nó cảm thấy cỗ xe bị nung đến trắng ra dưới hai bàn chân. Nó cũng không còn chịu nổi tro than và tàn lửa bay loạn xạ, và khói dày đặc, nóng rát bao quanh mình. Nó đang ở đâu? Nó đi về đâu? Trong bóng tối đen như nhựa đường nó chẳng còn biết gì nữa, để mặc cho các con ngựa có cánh mặc sức cuốn đi.

Chính vào lúc đó, như người ta tin, mà màu da của các dân tộc xứ Éthiopie trở nên đen, bởi vì sức nóng đã kéo máu chạy lên bề mặt thân thể họ. Cũng vào lúc đó xứ Lybie trở thành sa mạc vì không khí, đất đai bị đám cháy làm mất hết hơi ẩm. Lúc đó các tiểu nữ thần, tóc tai rối bù, khóc than cho ao hồ, sông suối của mình: vùng Béotie thương tiếc sự biến mất của dòng suối Dircé; thành Argos nhớ nguồn nước Amymone; còn thành Corinthe thì nghĩ đến con suối Pirène[22]. Ngay cả những dòng sông mà số phận đã chia cách hai bờ cách nhau rất xa cũng vẫn không bình an. Sông Tanaïs bốc hơi ở giữa dòng nước, cũng như dòng sông Pénée xưa cũ; và sông Caïque của vùng Teuthranie, sông Isménus nước xiết, sông Érymanthe vùng Phégia, rồi sông Xanthe chắc chắn sẽ bốc cháy một lần nữa; sông Lycormas có nước màu vàng nâu, sông Méandre lượn lờ quanh co, sông Mélas của vùng Mygdonie, và sông Eurotas vùng Laconie.

Sông Euphrate chảy qua thành Babylone cũng bốc cháy; rồi sông Oronte, sông Thermodon nước xiết, sông Gange, sông Phase và sông Danube cũng không thoát khỏi đám cháy khổng lồ này; sông Alphée sôi sùng sục; hai bên bờ của sông Sperchius bốc lửa hừng hực; cát vàng của sông Tage cũng tan chảy dưới sức nóng dữ dội; và các con thiên nga[23] thường tụ tập ca hát bên các con sông nhỏ vùng Méonie thì bị thiêu sống ngay giữa sông Caÿstre.

Sông Nil, kinh hãi tột cùng, đã trốn chạy tận chân mây cuối trời, che giấu đầu nguồn của mình ở đó và giữ kín được tới bây giờ. Bảy cửa sông khô cạn của nó thì chỉ còn đất cát; bảy lòng sông rộng không có lấy một dòng nước chảy! Các con sông khác cũng chịu chung số phận không may đó, tất cả đều trơ đáy: Hèbre và Strymon ở xứ Ismarus cũng như các sông ở phía tây như Rhin, Rhône, Pô và Tibre (Tibre thì được hứa hẹn trước đó là sẽ thống trị thế giới).

Khắp nơi đất nứt toác ra, và ánh sáng luồn qua các vết nứt lớn, thâm nhập vào cõi âm[24] khiến cho ông vua và hoàng hậu của địa ngục giật mình kinh hãi. Ngay cả biển cũng thu hẹp lại và những dải cát khô khốc nhưng rất rộng thay chỗ cho cái mà trước đó là đại dương. Những ngọn núi, tới lúc đó vẫn chìm ngập dưới nước biển, nay vụt trồi lên, và làm tăng con số những hòn đảo nằm rải rác trong quần đảo Cyclades[25]. Cá thì lặn xuống tầng sâu nhất dưới đáy biển; những con cá heo không còn dám cong mình nhảy lên khỏi mặt nước, vào trong không trung, như theo thói quen trước đó. Xác chết nằm ngửa của những con chó biển thì trôi nổi lềnh bềnh trên nước. Người ta kể rằng chính Nérée[26] cùng Doris[27] và các cô con gái cũng thấy nóng rang cả người khi họ núp trốn trong hang động của mình. Và Neptune ba lần cố gắng giơ cao cánh tay và đưa bộ mặt uy nghi trồi lên khỏi mặt nước, nhưng cả ba lần ông đành bỏ dở vì không chịu đựng nổi không khí nóng như lửa cháy này.

Tuy nhiên, Mẹ Đất nuôi dưỡng[28], được đại dương bao quanh như bà đã từng, giữa những dòng nước biển, giữa các con suối đang nhanh chóng bị nhỏ hẹp lại vì đã chui rúc trong lòng đất tối đen và ẩn núp trong đó, và dù bị sức nóng nung cháy, bà vẫn nâng cao bộ mặt phủ đầy tro than. Đưa bàn tay che chắn lên ngang trán và làm rung lắc mọi thứ vì đang run lập cập, bà hạ mình xuống thấp hơn một chút so với mức thường lệ, rồi nói, giọng kinh hãi:

“Hỡi thần của mọi thần, nếu đây là ý định của ngài, và nếu ta đây hoàn toàn xứng đáng với sự trừng phạt này, thì ngài còn chờ đợi gì mà không tung ra sấm sét kinh hoàng? Nếu đúng là phải chết cháy, ôi, thì hãy để ta chết vì lửa của ngài và làm nhẹ bớt nỗi đau của mình bằng cách nghĩ rằng chính ngài đã ra tay chứ không phải kẻ nào khác. Ta hầu như không thể mở miệng để nói ra những lời này.” - khói nóng làm bà nghẹn họng - “Hãy nhìn mái tóc cháy xém và tất cả tro bụi trong mắt, và cả trên mặt ta nữa! Đây có phải là ngài đền đáp, đây có phải là ngài tưởng thưởng cho đất đai màu mỡ và ý thức làm đầy đủ bổn phận của ta không? Cho những thương tích do cày cuốc cong vênh hành hạ con người ta hết năm này sang năm nọ không? Cho việc ta rộng lượng cung cấp đồng cỏ xanh tươi cho các bầy súc vật, ngũ cốc cho loài người, nhang đèn cho bàn thờ thần linh không?

Nhưng cứ cho là ta xứng đáng bị tiêu diệt đi thì đại dương cũng như anh trai ngài, họ đã làm gì mà cũng bị trừng phạt như ta? Tại sao các vùng biển, mà số mệnh đã giao phó cho ông ấy, lại bị thu hẹp đến thế, xuống thấp, xa hơn cõi trời của ngài đến thế? Nếu ngài chẳng đếm xỉa gì đến anh trai ngài hay cả ta nữa thì ít ra ngài hãy động lòng trắc ẩn trước thiên giới của chính ngài chứ! Hãy nhìn quanh đi: nó đang bốc khói từ cực này sang cực kia đó. Nếu lửa làm suy yếu hai cực này thì các dinh thự, nhà cửa của các thần linh sẽ không tránh khỏi sụp đổ. Ngài hãy nhìn này, chính thần Atlas[29] cũng đang quằn quại đau đớn và hầu như không thể mang vòm trời sáng rực trên vai. Nếu biển, nếu đất, nếu vương quốc trên thượng giới, cả thảy đều diệt vong, vậy thì chúng ta hẳn sẽ bị ném trả về lại tình trạng hỗn mang nguyên thủy! Ngài hãy ra tay cứu vớt bất cứ thứ gì còn sót lại từ lửa và hãy quan tâm đến sự an toàn của vũ trụ này!”

Vậy là Mẹ Đất dứt lời, không thể chịu đựng sức nóng nổi nữa; và bà vùi đầu vào sâu trong lòng của chính mình, gần với chốn âm ty hơn. Nhưng Cha Trời trèo lên ngọn đỉnh trời, nơi mà ngài thường giăng ra các đám mây bên trên mặt đất bao la, nơi mà ngài thường làm chuyển động tiếng sấm và tung ra tiếng sét rít lên ầm ầm, kêu gọi các thần linh, đặc biệt là vị thần đã cho mượn cỗ xe mặt trời đó, đến làm chứng rằng, trừ phi ngài ra tay giúp đỡ, cả thế giới sẽ tiêu tan, nạn nhân của cái tai ương trầm trọng này.

Nhưng, bây giờ đứng ở đây, ngài không có mây để phủ khắp mặt đất, không có mưa để trút xuống từ trời cao. Ngài nổi sấm ầm vang, và giữ thăng bằng một lưỡi sét trong bàn tay phải, giơ ngang tai rồi tung nó thẳng đến tên lái cỗ xe, làm hắn văng ra khỏi xe cũng như ra khỏi đời sống nữa, vì thế mà lửa bị dập tắt bằng lửa nổ vang. Các con ngựa cuống cuồng nhảy tách ra, giật mạnh cổ ra khỏi ách và thoát khỏi bộ dây cương đứt rời. Rải rác chỗ này là cái trục bị văng ra từ càng xe, chỗ kia là những sợi dây cương, chỗ khác nữa là các nan hoa của hai bánh xe gãy đổ, và các mảnh vỡ của cỗ xe bị hủy hoại thì vung vãi khắp nơi.

Nhưng Phaéthon, mái tóc đỏ hoe bị lửa đốt cháy xém, bị đánh văng, đầu đâm xuống trước, bỏ lại đàng sau một vệt dài xuyên qua không trung, như một vì sao đôi khi tạo ra một vệt tương tự giữa bầu trời trong, khi nó thực sự không rơi nhưng trông có vẻ rơi. Rất xa quê hương mình[30], ở một khu vực khác của quả đất, Phaéthon được thần Sông Éridan[31] tiếp nhận và rửa sạch khuôn mặt ám khói của nó. Những nàng “Naïade”[32] của vùng đất phương Tây đó đặt cái xác của Phaéthon, còn bốc khói vì các tia lửa phát ra từ sấm sét bắn phải, xuống mộ và khắc trên bia đá câu thơ này:

NƠI ĐÂY AN NGHỈ PHAÉTHON,

NGƯỜI ĐIỀU KHIỂN CỖ XE MẶT TRỜI

DÙ THẢM BẠI, VẪN LÀ SỰ ĐƯƠNG ĐẦU CAO CẢ

Người cha bất hạnh, lòng nặng trĩu tiếc thương, đành giấu mặt, và nếu chúng ta tin được lời kể của người xưa, thì trọn một ngày trôi qua mà không thấy mặt trời đâu cả. Nhưng thế giới đang bốc cháy cũng tạo ra ánh sáng, và vậy là cũng có chút ích lợi ngay giữa tai họa này.

❀ ❀ ❀

[1] Mulciber: một tên khác của Vulcain, thần của Lò rèn. Chú thích của bản dịch tiếngAnh, trang 23.

[2] Mười hai cung của hoàng đạo (“đường đi của mặt trời”, the zodiac) là mười hai chòm sao trên bầu trời mà mặt trời được tin là đi qua trong vòng một năm, tức một tháng qua một cung; thường được dùng trong chiêm tinh học: đoán số mệnh con người dựa theo chu kỳ quay của mặt trời và mười hai chòm sao đó.

[3] “Sự xấu hổ” nói ở đây, có nghĩa là Clymène, vợ của Mérops, vua xứ Éthiopie, được cho là ngoại tình với một người đàn ông khác nhưng khi có thai Phaéthon thì gán cho Phébus, thần Mặt trời, để có tiếng tăm tốt hơn. Clymène đã nói sự thật: Phaéthon đúng là con của Phébus.

[4] Téthys: nữ thần Biển, vợ của Océan, mẹ của Clymène, tức là bà ngoại của Phaéthon. Bà tiếp đón thần Mặt trời Phébus (Apollon) mỗi buổi tối sau khi Mặt trời đi hết một vòng ban ngày của mình và lặn xuống biển.

[5] Đó là những cung (biểu tượng) của hoàng đạo.

[6] Nguyên văn: “the Haemonian Archer”, trang 25. Tức là Sagittarius (Nhân Mã). Hémonie (tiếng Anh: Haemonia) là tên cũ của vùng Thessalie (Hy Lạp).

[7] Aurore: nữ thần của Rạng đông hay Buổi sáng, vợ của Tithonus.

[8] Lucifer: sao buổi sáng, biến mất khi mặt trời mọc và xuất hiện trở lại khi mặt trời lặn (trong trường hợp này, nó có tên là Vesper, sao buổi tối). Tức là sao Mai và sao Hôm. Trong thực tế, chỉ là một sao, gọi là sao Kim (hành tinh Vénus). Ở đây, Lucifer biến mất khi Phaéthon bắt đầu cưỡi cỗ xe ngựa của Apollon.

[9] Chỉ Apollon hay thần Mặt trời.

[10] Giờ (Horae, The Hours): các nữ thần theo hầu thần Mặt trời Apollon.

[11] Autel(Tế Đàn hay Thiên Đàn) là chòm sao ở bán cầu Nam, nằm dưới đuôi của chòm sao Thiên Hạt (Scorpion). Cự Xà (Serpent) là chòm sao ở bán cầu Bắc. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 524.

[12] Fortune: Nữ thần của Số mệnh, Cơ may…

[13] Hespérie, tức phương Tây, nơi đại dương bắt đầu và nơi mà đêm buông mình xuống nước ngay khi mặt trời vừa ló dạng ở phương Đông.

[14] Téthys là mẹ của Clymène, tức là bà ngoại của Phaéthon. Bà hẳn đã không mở cổng cho ngựa ra nếu như bà biết Phaéthon sắp chết. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 524.

[15] Chòm sao Đại Hùng tượng trưng cho nàng Callisto, một tiểu nữ thần bị Jupiter cưỡng bức và biến thành Gấu Mẹ (Ursa Major), và Arcas, con trai của nàng cũng bị Jupiter biến thành Gấu Con (Ursa Minor), tượng trưng bởi chòm sao Tiểu Hùng. Junon, vợ của Jupiter, vì ghen đã lệnh cho vợ chồng thần Biển là Téthys và Oceanus cấm hai chòm sao này đi xuống dưới đường chân trời, tức là vào trong vùng nước của họ.

[16] Mục Phu (Boötes): chòm sao ở phía Bắc cực, nằm gần cái đuôi của chòm sao Đại Hùng.

[17] Myrops: chồng của Clymène nhưng không phải cha thật của Phaéthon.

[18] Tức cung Thiên Bình (Libra) và cung Nhân Mã (Sagittarius).

[19] Mặt trăng tức nữ thần Diane là em gái của Apollon, thần Mặt trời.

[20] Muse là chín cô con gái còn trinh của Jupiter. Họ là người bảo trợ cho nghệ thuật, như Thalia (hài kịch), Calliope (sử thi), Enterpe (thơ trữ tình), Terpsichore (múa)…

[21] Oeagre: vua xứ Thrace, nơi có núi Hémus và là cha của Orphée, xem Thiên 10.

[22] Dircé, Amymone, Pirène: tên các con suối nổi tiếng ở Hy Lạp cổ đại, và cũng là tên của các tiểu nữ thần (nymph). Ví dụ như Dircé là vợ của Lycus, vua xứ Thèbes, bị biến thể thành dòng suối ở vùng Béotie.

[23] Các con thiên nga được cho là có giọng êm ái, và khi sắp chết thì cất tiếng hót vui sướng vì sẽ tái hợp với thần Mặt trời Apollon, theo sự diễn giải của triết gia Platon. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 524.

[24] Nguyên văn: “the lower world”, trang 29. Theo thần thoại, đó là cõi người chết, nằm dưới mặt đất, do Pluton (anh trai của Jupiter) thống trị; còn có tên riêng là Tartarus hay Tartare, chỉ địa ngục, thế giới bóng tối, hay cõi âm.

[25] Cyclades: tên gọi chung cho khoảng 220 đảo nhỏ nằm rải rác ở phía Nam biển Égée (Hy Lạp) tạo thành một vòng tròn không liền nhau, trong đó có nhiều đảo nổi tiếng trong thần thoại Hy Lạp như Délos, Naxos,Myconos, Milos…

[26] Nérée: một trong những thần Biển, chồng của Doris; họ là cha mẹ của năm mươi cô “Néréide”.

[27] Doris: nữ thần Biển, con của Oceanus và Téthys, và là vợ của Nérée

[28] Tellus (hay The Earth Mother, the Goddess of the Earth): Mẹ Đất hay Nữ thần Đất.

[29] Atlas là một Titan cai quản mặt trăng cùng với Phébé (Diane, Artémis). Ra sức chống đỡ bầu trời khi Phaéthon không còn điều khiển được cỗ xe mặt trời.

[30] Quê hương của Phaéthon là xứ Éthiopie, nơi chồng của mẹ nó tên là Merops làm vua.

[31] Éridan: thần sông Pô hay chính sông Pô (ở miền Bắc nước Ý ngày nay). Phaéthon từ trên trời rớt xuống sông này. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 525.

[32] Naĭade: các tiểu nữ thần; ở đây chỉ các tiểu nữ thần ở sông Pô.