Điều cốt lõi trong việc duy trì một thói quen là phải cảm thấy thành công - ngay cả chỉ trong một khía cạnh nhỏ thôi. Cảm giác thành công là dấu hiệu cho thấy thói quen mang lại thành quả có ích và đáng bỏ công.
Trong thế giới hoàn hảo, phần thưởng cho một thói quen tốt là chính thói quen đó. Trong thế giới thực tiễn, thói quen tốt thường tạo ra cảm giác đáng thực hiện chỉ khi nó tạo ra cho bạn cái gì đó. Lúc mới đầu, chúng ta buộc phải hy sinh. Bạn tới phòng tập thể hình vài lần, nhưng bạn không khỏe hơn, đô hơn hay nhanh hơn - chí ít là khó nhận ra ngay. Chỉ sau đó vài tháng, khi bạn giảm được vài cân hay tay chân có cơ có bắp, thì bấy giờ mới dễ để thói quen tự vào nếp. Lúc ban đầu, bạn cần một lý do để tiếp tục bước trên đường. Đó là lý do vì sao phần thưởng tức thời là cần thiết. Các phần thưởng tức thời giữ cho bạn hưng phấn khi những phần thưởng trì hoãn bắt đầu tích lũy sau hậu trường.
Cái chúng ta đang bàn ở đây - khi chúng ta đang thảo luận về phần thưởng tức thời - là điểm kết của một hành vi. Điểm kết của bất kỳ trải nghiệm nào cũng đều quan trọng cả bởi vì ta thường khắc ghi nó sâu hơn những giai đoạn khác. Bạn cần điểm kết của thói quen phải khiến bạn thỏa mãn. Cách tiếp cận tốt nhất chính là củng cố, tức là quá trình dùng phần thưởng tức thời để gia tăng tỷ lệ xảy ra của một hành vi. Chồng lớp thói quen, như đã được giải thích ở Chương 5, gắn một thói quen với một tín hiệu tức thời, khiến cho nó rõ ràng hơn khi bắt đầu. Củng cố gắn thói quen của bạn với một phần thưởng tức thời, khiến nó tạo ra cảm giác thỏa mãn khi bạn hoàn thành.
Sự củng cố tức thời có thể sẽ rất có ích khi đối mặt với những thói quen tránh né, là những hành vi mà bạn muốn ngừng làm. Sẽ rất thách thức nếu phải giữ những thói quen như “không mua sắm vô tội vạ” hay “tháng này không uống rượu” bởi vì chẳng có gì xảy ra nếu bạn bỏ qua thời gian vui vẻ chè chén hay không mua đôi giày đó cả. Sẽ khó cảm thấy thỏa mãn khi từ đầu không thực hiện hành động gì. Tất cả những gì bạn đang thực sự làm là chống lại sự cám dỗ, và làm vậy chẳng có gì vui cả.
Có một giải pháp là đảo ngược tình huống. Bạn cần làm cho sự né tránh dễ thấy hơn. Mở một tài khoản tiết kiệm và - đặt tên thứ gì đó bạn muốn - “Áo Da” chẳng hạn. Mỗi khi bạn không mua một món hàng nào đó, hãy nạp vào tài khoản trên một món tiền tương ứng. Bỏ qua cà phê sáng? Chuyển khoản 5 đô. Không xem Netflix thêm một tháng nữa? Chuyển liền 10 đô. Nó giống như là tạo ra một chương trình khách hàng trung thành cho chính mình. Phần thưởng tức thời khi thấy bạn tiết kiệm được tiền để mua chiếc áo da khiến bạn vui sướng hơn nhiều so với bị tước đoạt quyền lợi. Bạn khiến việc không làm gì hết tạo được cảm giác thỏa mãn.
Một trong những độc giả của tôi và vợ anh dùng thủ pháp tương tự. Họ muốn cùng nhau nấu ăn thay vì đi ăn ngoài quá nhiều. Họ đặt tên cho tài khoản tiết kiệm là “Du Lịch Châu Âu”. Mỗi khi họ không đi ra ngoài ăn, họ chuyển khoản 50 đô vào đó. Đến cuối năm, họ dùng tiền để đi du lịch.
Đáng chú ý là việc chọn phần thưởng ngắn hạn để củng cố thay vì xung đột với căn tính của mình rất quan trọng. Mua một cái áo khoác mới chỉ thích hợp khi bạn đang cố giảm cân hay đọc nhiều sách hơn, nhưng sẽ vô nghĩa nếu bạn đang cố để dành tiền. Thay vì vậy, thưởng cho bản thân một lần tắm bồn nhiều bọt xà phòng hay đi dạo nhàn nhã là các ví dụ tốt, vì nó phù hợp với mục tiêu cuối cùng của bạn là được tự do và độc lập tài chính. Tương tự, nếu phần thưởng cho chuyện tập thể dục là được ăn một tô kem, thì bạn đang bỏ phiếu cho các căn tính mâu thuẫn nhau, cuối cùng cũng như không. Thay vì vậy, có thể phần thưởng của bạn là một buổi xoa bóp, vừa xa hoa vừa bỏ phiếu cho sự chăm sóc bản thân. Bây giờ thì phần thưởng ngắn hạn đã tương hợp với hình dung lâu dài của bạn về một người khỏe mạnh.
Và sau cùng, phần thưởng nội tại như tâm tình tốt, tràn đầy năng lượng, giảm căng thẳng bắt đầu xuất hiện, bạn sẽ ít quan tâm tới việc theo đuổi phần thưởng thứ yếu. Bản thân căn tính trở thành vật củng cố. Bạn làm điều đó bởi vì đó là chính bạn và bạn cảm thấy hài lòng vì được là chính mình. Khi một thói quen dần trở thành một phần trong cuộc sống của bạn, bạn sẽ không cần nhiều khích lệ từ bên ngoài để tiếp tục. Động cơ có thể bắt đầu một thói quen. Nhưng căn tính duy trì thói quen đó.
Cho nên, việc tích lũy bằng chứng cho căn tính mới trỗi dậy sẽ cần nhiều thời gian. Củng cố tức thời giúp cho việc duy trì động lực trong thời gian ngắn trong khi bạn đang chờ phần thưởng dài hạn.
Tóm lại, một thói quen cần phải tạo ra cảm giác dễ chịu để có thể tồn tại lâu dài. Chỉ cần những sự củng cố nhỏ - như xà bông có mùi thơm hay kem đánh răng có vị the mát hoặc nhìn thấy có 50 đô chuyển vào tài khoản tiết kiệm - có thể tạo ra sự vui sướng tức thời để bạn thích thú một thói quen. Thay đổi sẽ dễ dàng hơn khi nó dễ chịu.
