Đạo luật về thắt dây an toàn được thông qua vào ngày 1 tháng 12 năm 1984 ở New York. Vào lúc đó, chỉ 14% người Mỹ thường xuyên thắt dây an toàn - nhưng điều ấy sắp thay đổi hoàn toàn.

Trong vòng năm năm, hơn phân nửa nước Mỹ đã có điều luật thắt dây an toàn. Ngày nay, thắt dây an toàn là bắt buộc theo luật ở bốn mươi chín trong năm mươi bang Mỹ. Và không chỉ về mặt lập pháp, số người thắt dây an toàn cũng thay đổi ngoạn mục. Vào năm 2016, hơn 88% người Mỹ cài dây mỗi lần họ bước vào trong xe. Chỉ trong hơn ba mươi năm, đã có một sự đảo ngược tình hình hoàn toàn trong thói quen của hàng triệu người.

Luật và quy định là ví dụ về việc chính phủ có thể thay đổi thói quen bằng cách tạo ra hợp đồng xã hội. Trong tư cách một xã hội, chúng ta đồng thuận với nhau tuân theo những luật lệ nhất định và thực thi chúng như một nhóm. Bất cứ khi nào một khoản luật tác động lên hành vi - như luật thắt dây an toàn, luật cấm hút thuốc trong nhà hàng, luật tái chế rác bắt buộc - thì nó chính là ví dụ về cái cách hợp đồng xã hội định hình thói quen của chúng ta. Cả nhóm đồng ý sẽ hành động theo một cách thức nhất định, và nếu bạn không tuân theo, bạn sẽ bị phạt.

Cũng giống như chính phủ dùng luật để giữ cho công dân hành xử có trách nhiệm, bạn cũng có thể tạo ra một Hợp đồng Thói quen để giữ cho bản thân có trách nhiệm. Hợp đồng Thói quen là một thỏa thuận miệng hay bằng văn bản trong đó bạn nêu lên cam kết của mình đối với một thói quen nhất định và hình phạt đi kèm nếu bạn không tuân theo. Sau đó bạn sẽ tìm một hoặc hai người thực hiện vai trò như người mà mình có trách nhiệm giải trình[1] và cùng ký vào hợp đồng với bạn.

Bryan Harris, một doanh nhân từ Nashville, Tennessee, là người đầu tiên tôi biết đã thực thi chiến lược này trong thực tế. Không bao lâu sau sinh nhật của con trai mình, Harris nhận ra mình cần phải giảm vài kí-lô. Anh thảo một bản hợp đồng giữa mình, vợ, và huấn luyện viên cá nhân của mình. Bản đầu tiên viết như sau, “Mục tiêu #1 của Bryan trong Quý 1 năm 2017 là bắt đầu ăn uống điều độ trở lại để cảm thấy khoan khoái hơn, trông mạnh khỏe hơn, và có thể đạt được mục tiêu dài hạn của mình là số cân 100 kí-lô với 10% mỡ cơ thể.”

Bên dưới tuyên bố, Harris vẽ ra lộ trình đạt tới kết quả lý tưởng:

Pha #1: Trở lại chế độ ăn kiêng “ít-năng-lượng” nghiêm ngặt trong Quý 1. Pha #2: Khởi động chương trình theo dõi dinh dưỡng vĩ mô trong Quý 2. Pha #3: Tinh chỉnh và duy trì cụ thể chế độ ăn kiêng cũng như luyện tập trong Quý 3.

Cuối cùng, anh viết ra các thói quen hằng ngày có thể giúp anh vươn tới mục tiêu. Ví dụ, “Ghi lại tất cả thực phẩm đã nạp vào người mỗi ngày, và cân mỗi ngày.”

Sau đó anh liệt kê các hình phạt nếu thất bại: “Nếu Bryan không thực hiện hai điều này thì hậu quả sau sẽ áp xuống: Anh ấy sẽ phải ăn mặc trang trọng vào mỗi ngày đi làm và mỗi sáng Chủ nhật trong suốt quý đó. Ăn mặc trang trọng được định nghĩa là không mặc quần jean, áo thun, áo hoodie, hay quần đùi. Anh ấy cũng phải đưa cho Joey (huấn luyện viên) 200 đô-la khi Joey phát hiện vi phạm nếu anh ấy bỏ lỡ một ngày ghi nhật ký ăn uống.”

Vào cuối trang, Harris, vợ anh và huấn luyện viên cùng ký hợp đồng.

Phản ứng đầu tiên của tôi khi thấy hợp đồng này là dường như nó hơi quá nghiêm trọng và không cần thiết, đặc biệt là phần ký tên. Nhưng Harris thuyết phục tôi rằng ký tên trên hợp đồng là dấu chỉ của sự nghiêm túc. “Hễ mà tôi bỏ phần này”, anh bảo, “là y như rằng tôi lười ngay”.

Ba tháng sau đó, sau khi đạt được mục tiêu của Quý 1, Harris nâng cấp mục tiêu của mình. Hậu quả cũng tăng theo. Nếu anh bỏ lỡ mục tiêu về carbohydrate và chất đạm, anh ấy sẽ phải đưa cho huấn luyện viên 100 đô-la. Và nếu anh không cân, anh phải đưa vợ 500 đô-la nếu chị phát hiện vi phạm. Và có lẽ hình phạt đau nhất chính là, nếu anh quên không chạy bộ, anh phải mặc trang trọng đi làm mỗi ngày và đội một chiếc mũ Alabama trong hết quý đó - một sự phản bội cay đắng đối với đội Auburn yêu quý của anh.

Chiến lược này có hiệu quả. Với vợ và huấn luyện viên trong vai trò người làm chứng và với bản hợp đồng nêu rõ chính xác những gì cần làm mỗi ngày, Harris thật đã giảm cân.[2]

Để làm cho thói quen xấu không còn tạo thỏa mãn, lựa chọn tốt nhất của bạn là làm cho nó gây ra đau đớn tại khoảnh khắc ấy. Tạo ra một Hợp đồng Thói quen là cách trực tiếp làm được việc đó.

Ngay cả khi bạn không muốn viết một bản hợp đồng đáng nể như vậy, thì chỉ cần có một người làm chứng mà bạn có trách nhiệm giải trình thôi cũng đủ hiệu quả. Diễn viên hài Margaret Cho mỗi ngày sẽ viết một bài hát hay một truyện cười. Cô thực hiện thử thách “mỗi ngày một bài hát” với một người bạn, giúp cả hai làm chứng cho nhau. Biết rằng có ai đó đang quan sát có thể là một động lực khá mạnh. Bạn ít có khả năng trì hoãn hay bỏ cuộc bởi cái giá phải trả ngay lúc đó. Nếu bạn không tuân theo, họ có lẽ sẽ nghĩ bạn không đáng tin cậy hoặc lười biếng. Thế là đột nhiên, bạn không những thất bại trong việc giữ vững lời hứa với bản thân, mà còn không giữ được lời hứa với người khác.

Bạn còn có thể tự động hóa quá trình này. Thomas Frank, một doanh nhân từ Boulder, Colorado, thức dậy mỗi sáng vào lúc 5:55. Và nếu anh không làm thế, anh có một dòng tweet được lên lịch đăng tự động có nội dung như sau: “Bây giờ là 6:10 và tôi chưa dậy vì tôi lười! Hãy trả lời bên dưới để được nhận 5 đô-la qua PayPal (giới hạn 5 người), trừ trường hợp báo thức của tôi bị hư.”

Chúng ta luôn cố gắng thể hiện cái tôi đẹp nhất của mình ra với thế giới. Ta chải đầu và đánh răng, ăn mặc cẩn thận vì ta biết các thói quen này dễ nhận được phản ứng tích cực. Chúng ta muốn có điểm cao và tốt nghiệp từ các trường hàng đầu để gây ấn tượng với các người chủ tiềm năng, người phối ngẫu, bạn bè và gia đình. Chúng ta quan tâm đến cách nghĩ của người xung quanh vì nó cho biết liệu người khác có thích mình không. Đây chính xác là lý do vì sao có một người chứng giải trình hoặc ký một bản Hợp đồng Thói quen lại hiệu quả như vậy.

❀ ❀ ❀

[1] Accountability partner.

[2] Bạn có thể xem bản Hợp đồng Thói quen của chính Bryan Harris và tải một mẫu trống ở trang atomichabits.com/contract. (TG)