Tôn Sách vươn tay lấy cuốn sách trên án thư lại xem, hóa ra là "Diêm Thiết Luận Khảo Thích". Cẩn thận nhìn kỹ, trên thiên đầu địa cước của sách viết không ít chữ chu sa, hẳn là lời phê bình của Hoàng Uyển khi đọc sách. Thư pháp của Hoàng Uyển rất khoáng đạt, vuông vức, tự mang khí thế kỳ quật, có vài phần hương vị của Lễ Khí Bi, không tròn trịa như thư pháp của Thái Ung.

"Hoàng công giỏi thư pháp thật." Tôn Sách rất tự nhiên tán thưởng một câu: "Ngài ủng hộ Ngự sử đại phu, hay là ủng hộ Hiền Lương Văn Học? Với thân phận của ngài, hẳn là Hiền Lương Văn Học nhỉ? Không tranh lợi với dân, tàng phú nơi dân, đúng không?"

Ánh mắt Hoàng Uyển lóe lên, rủ mắt xuống, đặt lại cuốn sách mà Tôn Sách đã để lệch cho ngay ngắn. Tôn Sách nhìn ra được tâm tình của Hoàng Uyển có chút mâu thuẫn, không cách nào trả lời câu hỏi của hắn. Xét theo thân phận danh sĩ thế gia của Hoàng Uyển, đương nhiên ông ta ủng hộ Hiền Lương Văn Học, phản đối tranh lợi với dân. Thế nhưng xét theo kinh nghiệm làm quan nhiều năm của ông ta, ông ta lại rất rõ ràng, kết quả của việc phản đối tranh lợi với dân chính là sự tọa đại của thế gia, hào cường, mà đây chính là căn bệnh nan y trăm năm nay của bổn triều không cách nào giải quyết được.

Tôn Sách cũng không vội, lặng lẽ nhìn Hoàng Uyển. Quách Gia nói Hoàng Uyển tốt như vậy, thực ra hắn có chút hoài nghi. Quách Gia dù thông minh đến đâu thì cuối cùng cũng là người, ông không thoát khỏi sự hạn chế của thời đại này. Hành vi của ông phi chủ lưu, không có nghĩa là ông không hướng về chủ lưu. Đối với loại danh sĩ cao quan thiếu niên đắc ý, đức tài vẹn toàn như Hoàng Uyển, ông không có sức chống cự nào cả. Lý Ưng, người tương tự với Hoàng Uyển, chính là một trong những thần tượng của Quách Gia.

Thế nhưng trong mắt hắn, người đọc sách thời đại này dù có tài đến đâu, đều không tránh khỏi bị ảnh hưởng bởi học thuyết Nho gia. Thế giới quan của họ đều bắt đầu từ việc tiếp nhận giáo dục Nho học, sau đó mới có cơ hội tiếp xúc với thực tế. Tiêu chuẩn nhìn nhận thế giới của họ chính là Nho gia, phàm là những gì khác biệt với học thuyết Nho gia đều là sai, đều là cần phải cải tạo.

Đây chính là một trong những nguồn gốc khiến phần lớn họ trở nên cố chấp. Rất nhiều người có lẽ đã nhận thức được sự sai lệch giữa lý luận Nho gia và thực tế, nhưng họ cùng lắm chỉ là "minh triết bảo thân", làm một ẩn sĩ, hoặc là "dương phụng âm vi", làm một ngụy quân tử, chứ không ai dám nghi ngờ tính đúng đắn của thế gia quan Nho gia.

Không tranh lợi với dân, chính là một phần trong quan niệm nhân chính của Nho gia.

Về mặt bản chất mà nói, sơ tâm của việc không tranh lợi với dân không hề sai. Không một ai hy vọng hoàng đế vắt kiệt sức dân không tiết chế, đem tài phú của toàn thiên hạ dùng cho sự xa xỉ vô độ của một người. Tôn Sách cũng không tán đồng. Nhưng nguyện vọng tốt đẹp "không tranh lợi với dân" này trong quá trình thực thi không tránh khỏi đi tới kết quả sự việc trái ngược với mong muốn, nhất là khi Nho học độc tôn, trở thành trụ cột luân lý chính trị của cả vương triều. Thế gia hào cường dùng lý do này danh chính ngôn thuận từ chối nộp thuế, kết quả là hộ khẩu tăng lên, triều đình lại rơi vào khó khăn tài chính, chỉ có thể nhìn thế gia hào cường bành trướng không tiết chế.

Tư tưởng chính trị của Nho gia đa phần đều như thế, lý tưởng thì phong mãn, thực tế thì cốt cảm, sơ tâm rất hoàn mỹ, kết quả lại rất tồi tệ.

Đương nhiên, đây cũng không phải là thói xấu chỉ riêng Nho gia mới có, Hoàng Lão, Pháp gia cũng đều có những điểm yếu không cách nào khắc phục. So sánh mà nói thì Nho gia vẫn tốt hơn một chút, duy trì sự ổn định được lâu dài hơn. Hai ngàn năm thay đổi vương triều, các nhà luân phiên lên sân khấu, cuối cùng vẫn là Nho gia kiên trì được lâu nhất, chính là vì nguyên nhân này. Nho gia không phải là tốt nhất, nhưng lại là ít xấu nhất. So sánh mà nói, Hoàng Lão Đạo gia, Pháp gia đều không thể kiên trì quá lâu. Tần dùng Pháp gia, nhị thế mà vong. Hán sơ dùng Hoàng Lão, năm sáu mươi năm đã khó lòng duy trì, cuối cùng chỉ có thể nhìn Nho gia rạng rỡ lên sân khấu.

Không có một lý luận chính trị nào là hoàn mỹ, hà khắc với Nho gia cũng không giải quyết được vấn đề gì. Dùng ánh mắt biện chứng mà nhìn, theo lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất cũng tất nhiên phải thay đổi theo, nếu không sẽ trở thành yếu tố cản trở sự phát triển của lực lượng sản xuất. Thế nhưng Nho gia có một điểm rất chí mạng: phục cổ, cái gì cũng là quá khứ tốt nhất, cái gì cũng là lời thánh nhân nói có lý, cho dù là biến pháp cũng phải thác cổ cải chế.

Như vậy, Nho gia tự nhiên có thuộc tính tự mâu thuẫn, ngôn hành quái ly, không thể tự viên thuyết, bị sự thật vả mặt cũng không có gì lạ. Phần lớn vấn đề của Nho gia đều bắt nguồn từ đây, tranh luận về đức giáo, lễ giáo xuất phát từ đây, tranh luận kim cổ văn cũng xuất phát từ đây. Trừ những đại nho chỉ biết đọc sách chết – trong lòng họ chỉ có chế độ trên giấy tờ, không có thế giới thực tế, ngược lại không có mâu thuẫn – nhưng phàm là người có kinh nghiệm hành chính thực tế đều biết, thực sự muốn làm việc hoàn toàn theo lời thánh nhân, mười phần thì tám chín là không thông.

Hoàng Uyển kinh nghiệm hành chính phong phú, từng làm Thái thú, Thứ sử, Châu mục ở địa phương, từng làm Tam công Cửu khanh ở triều đình, ông thấu hiểu sâu sắc loại mâu thuẫn này. Đối mặt với Tôn Sách, ông lại không thể cường từ đoạt lý, nếu không bị Tôn Sách nắm thóp càng mất mặt hơn. Thân là tù binh, ông cũng không thể lấy thân phận tiền bối để áp người. Tôn Sách phản vấn một câu, ông đã biết chủ đề này không thể tiếp tục, chỉ có thể im lặng đối đãi.

Thấy Hoàng Uyển không nói lời nào, Tôn Sách thầm cười, chủ động mở miệng, đổi một chủ đề. "Hoàng công, vừa rồi ngài nói sau khi đánh bại ta, muốn dùng lực lượng của ta để tấn công Viên Thiệu, là lời che đậy, hay là lời tâm huyết?"

Khóe mắt Hoàng Uyển run rẩy. "Bây giờ còn có khác biệt sao?"

"Đương nhiên có khác biệt. Nếu là lời che đậy, vậy đương nhiên không có gì để nói. Ngài an tâm làm tù nhân, nhìn xem ta đánh bại Viên Thiệu như thế nào, sau đó chờ triều đình hạ chiếu, hoặc hạm xa chinh nghệ Đình úy, hoặc là tại chỗ tru sát, tru tam tộc cửu tộc, toàn bộ đều xem ý triều đình. Giang Hạ Hoàng thị cứ như vậy xóa tên, tên của ngài và Viên Thiệu lại sẽ lưu lại trong sử sách, di xú vạn niên."

Hoàng Uyển nheo mắt lại, đầu lông mày không tự chủ được mà run rẩy.

Tôn Sách dừng một chút, lại nói: "Giang Hạ Hoàng gia cũng là đại tộc, đại phụ của ngài quan tới Thái úy, ngài cũng quan tới Thái úy, môn sinh cố lại vô số, không tránh khỏi có người sẽ che chở các ngài, để lại một hai hậu nhân. Tuy nhiên họ sẽ không lấy danh nghĩa hậu nhân Giang Hạ Hoàng thị nữa, hẳn là sẽ đổi họ gì đó. Hoàng có thể đổi thành gì nhỉ, trảm đầu bỏ đuôi, họ Do, hay là họ Điền cũng được?" Nói đến đây, hắn không nhịn được bật cười thành tiếng.

Sắc mặt Hoàng Uyển liên tục thay đổi, không nhịn được cười lạnh: "Sớm nghe nói Tôn tướng quân thích nói đùa, quả nhiên danh bất hư truyền."

"Nói đùa?" Tôn Sách bĩu môi. "Ta lại thấy ngài có thể coi như sấm ngôn, chuẩn hơn cái thứ 'chiêm ô viên chỉ, vu thùy chi ốc' kia nhiều, nhanh thì ba năm, chậm thì bảy tám năm, chắc chắn thấy hiệu quả. Hoàng công nếu có thể bảo trọng thân thể, chắc chắn có thể tận mắt nhìn thấy."

Sắc mặt Hoàng Uyển lúc đỏ lúc trắng, ông nâng tay lên, ấn vào ngực, thở dốc hai hơi. "Nếu ta nói là lời tâm huyết thì sao?"

Tôn Sách cười, lùi lại một bước, ngồi lên lan can, khoanh tay trước ngực, vắt chéo chân. "Nếu là lời tâm huyết, Hoàng công có lẽ có cơ hội lập công chuộc tội, chỉ xem ngài có dũng khí như vậy hay không."

"Ồ?" Hoàng Uyển kéo dài giọng, không tỏ thái độ, nhưng trong thần tình lại có chút khinh thường.

"Hoàng công chắc từng xem văn chương của Lý Nho rồi chứ?"

Hoàng Uyển rủ mắt xuống, một tiếng cũng không phát ra. Đương nhiên ông đã xem văn chương của Lý Nho, ông cũng đã biết ý đồ của Tôn Sách. Lý Nho lấy thân phận cựu bộ hạ của Đổng Trác viết văn chương vạch trần hành vi của đảng nhân, vì để tránh bị người ta nắm thóp, có vài việc không thể nói, bởi vì ông ta không lấy ra được chứng cứ xác thực. Hoàng Uyển khác biệt, ông là thành viên quan trọng của đảng nhân, việc đảng nhân làm, ông tham gia quá bán, nếu ông viết văn chương giống như Lý Nho viết "Kỷ Tị Chi Loạn Thân Lịch Ký", hiệu quả tuyệt đối không phải Lý Nho có thể so sánh. Đảng nhân không tin Lý Nho, nhưng sẽ không không tin ông, Viên Thiệu muốn chối cũng khó.

Văn chương này thực sự viết ra, Viên Thiệu cũng vậy, ông và Vương Doãn cũng thế, đều sẽ bị thiên hạ chỉ trích, vô tật mà chung.

"Sao thế, dám làm không dám nhận?" Tôn Sách u u nói khích. "Hóa ra sự cương trực chính nghĩa của Hoàng công chỉ dành cho người khác, đối với bản thân lại khoan dung đến thế."