"Tướng quân, ta vừa từ phủ Hứa Thiệu trở về, nghe tin tướng quân đã về thành, nên đặc biệt tới bái kiến."

"Tin tức của ngươi thật linh thông." Tôn Sách cười một tiếng. "Ta tối qua vừa mới về, sáng nay ngươi đã biết rồi."

Lưu Bị khôi phục trấn tĩnh, cười làm lành: "Tướng quân anh vũ, sĩ dân Bình Dư kính ngưỡng, một truyền mười, mười truyền trăm, chỉ cần không bưng tai bịt mắt, muốn không biết cũng khó."

"Ha ha, Lưu tòng sự, ngươi thật biết ăn nói, khó trách gia phụ có ấn tượng tốt với ngươi, khen ta tiến cử cho ông ấy một nhân tài. Thế nào, Hứa Thiệu bình phẩm ngươi ra sao, cho lời bình như thế nào?"

Lưu Bị cười khổ lắc đầu. "Ông ấy không chịu nói một lời nào, chỉ khuyên ta đọc nhiều sách, giao du nhiều với sĩ nhân Nhữ Dĩnh, ta không hiểu ý ông ấy là gì, đang định thỉnh giáo tướng quân đây."

Tôn Sách cũng không thấy bất ngờ. Nguyệt Đán Bình của Hứa Thiệu nổi danh thiên hạ, tuy nói tỉ lệ chính xác không cao, nhưng có thể lăn lộn lâu như vậy, tin tức linh thông vẫn hơn người bình thường. Lưu Bị mấy tháng nay làm nhiều chuyện như vậy, chỉ tính chiến công thôi đã thêm cho hắn hai nét bút, Hứa Thiệu không thể nào không biết gì về hắn, có lẽ cũng coi thường gã võ phu này, lười nói chuyện với hắn. Chỉ là như vậy, kế hoạch muốn giải phóng thiện ý thông qua Lưu Bị đã thất bại, đành phải dựa vào phu nhân ngoại giao của Viên Quyền.

"Một tên thư sinh hủ lậu, đừng để tâm đến hắn. Ngươi nghỉ ngơi ở Bình Dư hai ngày đi, dù sao Vũ Chu bọn họ đang bận, vũ lực của nhà họ Thái cũng đã bị giải trừ, chắc sẽ không có vấn đề gì đâu."

"Đa tạ tướng quân quan tâm, ta nghĩ vẫn nên tới huyện Hạng, sớm ngày nhậm chức. Lệnh tôn Tôn Dự Châu cũng có ý này."

Tôn Sách cũng không miễn cưỡng, lại tán gẫu với Lưu Bị vài câu, rồi phân tay cáo biệt. Lưu Bị dẫn Quan Vũ ba người vội vã rời thành, đi về hướng huyện Hạng. Tôn Sách tới Thái thú phủ bên cạnh, gặp mặt Trương Chiêu. Phiền phức của Dự Châu chủ yếu là phiền phức của Nhữ Nam, Trương Chiêu, vị Nhữ Nam thái thú này vô cùng quan trọng. Hắn cần phải tiến hành trao đổi sâu sắc với Trương Chiêu, hơn nữa phải đích thân đi làm.

Trương Chiêu đang bận rộn trong Thái thú phủ, biết tin Tôn Sách tới, liền buông công vụ trong tay, đích thân nghênh đón Tôn Sách vào đường thượng. Sau khi Tôn Sách an tọa, hắn trước tiên giới thiệu chiến sự ở Tuấn Nghi, tình thế ở Lạc Dương, lại nói rõ mục đích mình ra tay với nhà họ Thái, nhà họ Tào. Những chuyện này Trương Chiêu đều biết, nhưng để chính hắn tự giới thiệu một chút, có thể biểu đạt đầy đủ sự tôn trọng của hắn dành cho Trương Chiêu. Đặc biệt là việc điều Hạng trưởng Lưu Thành tới Châu mục phủ, hắn cần phải giải thích với Trương Chiêu một chút.

Quả nhiên, Trương Chiêu vuốt râu, gật đầu liên tục, ánh mắt vui mừng. "Tướng quân không gấp không từ, rất có chương pháp, thế gia Dự Châu làm việc thực sự quá đáng, nếu không chỉnh đốn, sớm muộn gì bọn họ cũng sẽ xâu xé toàn bộ Dự Châu, bình dân càng nhiều người không thành phụ dung của bọn họ, thì cũng thành lưu dân, thậm chí thành lưu khấu, thì còn đâu là thái bình để nói nữa."

"Có được sự gật đầu của Phủ quân, việc này của ta coi như đã thành công một nửa." Tôn Sách thở phào nhẹ nhõm. Tuy nói điểm xuất phát của hắn và Trương Chiêu chưa chắc đã hoàn toàn nhất trí, nhưng Trương Chiêu không phản đối đã là chuyện tốt. Trương Chiêu là nho sinh tiêu chuẩn, ông ta còn thủ cựu hơn cả Trương Hoành, nghiêng về phía thế gia hơn, nếu ông ta lên tiếng phản đối, Tôn Sách cũng không chút bất ngờ, nhưng việc này thì không thể để ông ta nhúng tay vào, chỉ có thể do Châu mục phủ thực thi.

Nói xong công vụ, Tôn Sách lại nói: "Nghe danh Phủ quân tinh nghiên điển tịch đã lâu, ta có thể thỉnh giáo Phủ quân một vấn đề không?"

"Tướng quân vậy mà lại có hứng thú với học thuật?" Trương Chiêu cười nói: "Với sự thông tuệ của tướng quân, nếu có thể chiết tiết hiếu học, tương lai thành tựu tất nhiên không tầm thường, e là sĩ tử bình thường đều không thể đối kháng với tướng quân. Phủ quân có vấn đề gì, cứ hỏi không sao cả."

Tôn Sách cười cười, không mắc mưu Trương Chiêu. Ta cũng không muốn làm học giả. "Phủ quân, ngài vì sao phải đọc sách?"

"Cái gì?"

"Ta muốn biết Phủ quân vì sao phải đọc sách. Là vì lợi lộc, hay là vì cái gì khác? Ngài thân là người đọc sách, hy vọng học vấn của mình có thể phát huy tác dụng như thế nào?"

Trương Chiêu rất ngạc nhiên, nhìn chằm chằm Tôn Sách một hồi lâu, chậm rãi nói: "Tướng quân hỏi không phải là học thuật, mà là chí hướng của người đọc sách, có thể thấy đoạn thời gian này lại có tiến bộ, đã nhập môn trị đạo. Chiêu tuy học thuật không rõ, dám giải nói cho tướng quân một hai. Không ít người đọc sách là vì nhập sĩ, nhưng người đọc sách chân chính lại sẽ không coi lợi lộc là mục tiêu toàn bộ. Phu tử năm xưa chu du thiên hạ, biết rõ đạo đức nhân nghĩa không thể hành, lại không chịu khuất phục a thế, là vì sao? Ngài nói rất rõ ràng, bất nghĩa mà phú quý, đối với ta như phù vân. Người đọc sách chân chính vì là nhân, là nghĩa, là đạo, nhập sĩ không phải vì phú quý của bản thân, mà là muốn tạo phúc cho người, có lợi cho thiên hạ, không phụ học vấn cả đời. Vì mục tiêu này, mới có nhiều người tiền bộc hậu kế như vậy, thậm chí khẳng khái phó tử. Nếu chỉ vì phú quý, bọn họ sao tới mức này? Bọn họ am hiểu sự việc lịch sử, học vấn uyên bác, không ít người tài kiêm văn võ, ở triều có thể phụ chính, ở biên có thể ngự địch, nếu chịu xu thời phụ thế, lẽ nào lại thua kém đám trọc lưu kia?"

Tôn Sách trầm ngâm, khẽ gật đầu. Cái gọi là thanh lưu trong đó xác thực có không ít thư sinh mắt cao tay thấp, ví dụ như hạng người Khổng Dung, nhưng người có tài cán văn võ song toàn cũng không ít, ví dụ như Lý Ưng, ví dụ như Trương Hoán, nếu chỉ vì phú quý, bọn họ còn mạnh hơn bất cứ ai. Nhưng Lý Ưng đấu tranh không khuất không nao với hoạn quan, Trương Hoán bị hoạn quan lừa gạt, không tiếc từ bỏ phong hầu để biểu thị phản kháng. Cách làm việc của bọn họ có lẽ quá thiên khích, nhưng bọn họ đích xác có khí tiết.

Sĩ nhân Đông Hán có khí tiết, đây là việc hậu nhân công nhận, nhưng rất đáng tiếc, những khí tiết này giống như đồ sứ vậy, tinh mỹ mà dễ vỡ, sau khi bị Tào thị, Tư Mã thị — đặc biệt là Tư Mã thị — liên phiên tồi chiết, những ảo ảnh tốt đẹp này tan vỡ, lý tưởng của người đọc sách sụp đổ, chuyển sang hướng tới một cực đoan khác, hoặc là giả cuồng lánh đời, hoặc là giả điên giả ngốc, hình thành cái gọi là Ngụy Tấn phong độ.

Ngụy Tấn phong độ nghe thì rất phong quang, thực ra phía sau toàn là máu và nước mắt.

Tôn Sách không phải người đọc sách, cũng không mấy thích những người đọc sách ngây thơ này, nhưng hắn cũng rõ ràng, sự tiến bộ của xã hội quy căn kết cục vẫn là phải dựa vào người có văn hóa, hắn muốn xoay chuyển phương hướng phát triển của văn minh Hoa Hạ, hoặc muốn thiên hạ của nhà họ Tôn trường trị cửu an, tranh bá thiên hạ chỉ là bước đầu tiên, cải tạo tư tưởng của người đọc sách mới là trọng trung chi trọng, nếu không cho dù hắn xây dựng được vương triều nhà họ Tôn cũng chẳng qua là một bá chủ, không có gì khác biệt với Tào Ngụy trong lịch sử, cuối cùng vẫn sẽ bị thế gia lật ngược thế cờ.

"Phủ quân, nếu ta nói ta có ý kiến khác về đạo của Phu tử, ngài có cảm thấy ta quá cuồng vọng không?"

Trương Chiêu mỉm cười. "Phu tử nói, ba người cùng đi, tất có thầy ta. Lời tướng quân nói chỉ cần có lý, Phu tử cũng sẽ không thấy ngươi cuồng vọng, huống chi là ta? Tướng quân có ý kiến khác gì về đạo của Phu tử?"

"Ta thấy Phu tử không đủ coi trọng kỹ thuật, động một chút là nói cái gì mà kỳ kỹ dâm xảo, điểm này không bằng Mặc môn."

Trương Chiêu cười. "Lời tướng quân nói có hai sơ suất: Thứ nhất, kỳ kỹ dâm xảo mà Nho môn phản đối, chứ không phải tất cả kỹ thuật. Tuần lại khuyến khích nông tang không phải văn pháp lại, cũng không phải Mặc môn du hiệp nhậm tính sử khí, mà chính là người đọc sách phục ứng Nho học. Thứ hai, Nho môn chỉ phản đối quá coi trọng kỹ thuật mà bỏ qua đạo bản, Đạo môn lại là phản đối tất cả cơ tâm, thậm chí ngay cả thứ như cơ giảo cũng không chịu dùng. Học vấn thiên hạ, tuy nói bách gia tranh minh, nhưng trước kia không phải Nho thì là Mặc, sau đó không phải Nho thì là Đạo, nay Mặc môn sa sút, Đạo môn thoái ẩn, há là ngẫu nhiên?"

Tôn Sách nhướng mày. "Không sai, Mặc môn sa sút, Đạo môn thoái ẩn, nay chỉ có Nho môn hưng thịnh, nhưng điều này chỉ có thể nói rõ Nho môn mạnh hơn Mặc, Đạo, không thể nói rõ Nho môn đã hoàn mỹ không tì vết. Nếu ôm giữ tàn khuyết, Nho môn sớm muộn cũng sẽ đi theo vết xe đổ của Mặc môn, Đạo môn, trở thành công cụ phấn sức thái bình cho đế vương, còn như nhân nghĩa và thái bình mà Nho môn cấp cấp cầu tìm, e là vĩnh viễn sẽ không có khả năng thực hiện."

Nụ cười trên mặt Trương Chiêu nhạt đi, ông vuốt râu, ánh mắt hơi co lại, không nói một lời. Qua một hồi lâu, ông chậm rãi nói: "Tướng quân có cao kiến gì?"

Tôn Sách khẽ cười nói: "Theo ý ta, Nho môn cũng giống như Đại Hán vậy, cũng đã đến lúc cách cố đỉnh tân, hoặc là dục hỏa trùng sinh, hoặc là quy về bụi đất."