Đến tận vành bờ của một vách cao,

Bao quanh bởi những hòn đá lởm chởm,

Nơi những nỗi thống khổ còn tàn độc hơn đang giam giấu;

Và để tránh cái mùi nồng nặc kinh hoàng

Của làn hơi tanh tưởi bốc lên từ vực sâu thẳm,

Chúng tôi dừng lại ẩn mình đằng sau nắp

Của một tấm bia mộ lớn,

Trên đó tôi đọc thấy dòng chữ này: “Ta đang giam giữ

Giáo hoàng Anastasius, kẻ mà Photinus đã kéo ra khỏi con đường chính đạo.”

— “Trước khi xuống, chúng ta cần phải dừng lại một chút,

Để khứu giác, sau khi đã quen với làn khí độc hại,

Sẽ không còn bận tâm đến nó nữa.”

Bậc thầy của tôi cất lời; và đáp lại ngài, tôi thưa rằng:

“Hãy tìm cách bù đắp phần nào

Để thời gian trôi qua không hoài phí.” Rồi ngài bảo:

“Kìa! Suy nghĩ của ta vốn đã hướng theo mong muốn của con!

Hỡi con ta!” ngài bắt đầu,

“Bên trong những vách đá này có ba vòng tròn khép kín được xếp theo cấp bậc,

Giống như những vòng mà con vừa rời khỏi.

Mỗi vòng đều đầy ắp những linh hồn bị nguyền rủa;

Nhưng để chỉ cần nhìn qua cũng đủ cho con hiểu rõ về sau,

Hãy lắng nghe xem họ chịu ngục tù vì lý do gì và ra sao.

“Mọi hành vi ác độc khiến trời cao căm phẫn

Đều nhắm đến việc gây tổn hại; và mọi sự tổn hại ấy

Hoặc dùng vũ lực, hoặc dùng mưu mô để mang lại bất hạnh cho kẻ khác.

Nhưng mưu mô, vì là tội lỗi riêng của con người,

Lại càng khiến Chúa phật ý hơn; thế nên những kẻ xảo trá

Bị kết án phải chịu đựng hình phạt nặng nề nhất.

Kẻ bạo lực chiếm toàn bộ vòng tròn thứ nhất;

Và bởi vì bạo lực có thể hướng đến ba đối tượng,

Nên vòng này được chia thành ba tầng riêng biệt, tầng này lồng trong tầng kia.

Con người có thể dùng vũ lực đối với Chúa, với tha nhân, và với chính mình;

Đối với chính mình và tài sản của mình, ta muốn nói vậy,

Như con sẽ sớm được nghe tường tận.

Hắn giáng cái chết, cái chết bạo tàn và những vết thương đau đớn

Lên người tha nhân, và tàn phá tài sản của họ

Bằng sự tàn diệt, cướp bóc và lửa đỏ.

Những kẻ sát nhân, những kẻ đánh đập vì căm hận,

Những kẻ cướp của và mọi tên trộm cắp,

Do đó đều phải chịu hình phạt ở vòng tròn thứ nhất

Chia thành các bầy đàn khác nhau.

Con người cũng có thể dùng bạo lực đối với chính mình và phúc lộc của mình:

Và vì thế, trong vòng tròn thứ hai,

Hắn mãi mãi phải than khóc tội ác của mình với nỗi ăn năn vô ích,

Bất cứ kẻ nào tước đoạt sinh mạng và ánh sáng của chính mình,

Phung phí tài năng của mình trong sự liều lĩnh,

Và đau khổ ở nơi đáng lẽ phải sống trong niềm vui.

Vũ lực cũng có thể chống lại Chúa, khi lòng dạ chối bỏ

Và lăng mạ quyền năng cao cả của Ngài, coi thường tự nhiên cùng luật lệân ân cần của Người.

Và vì thế, vòng tròn trong cùng khắc lên dấu ấn của mình

Đối với Sodom và Cahors, cùng tất cả những ai

Dùng lời lẽ khinh mờm đối với Thần Linh trong tâm can.

“Xảo trá, thứ để lại vết nương trong mọi lương tâm,

Có thể bị con người áp dụng lên kẻ đặt lòng tin vào hắn,

Hoặc lên kẻ chẳng dành cho hắn sự tin cậy nào.

Dường như cách thứ hai chỉ phá vỡ mối dây tình ái mà Tự nhiên tạo ra.

Vì thế, trong vòng tròn thứ hai,

Nơi trú ngụ của sự giả hình, phù phép, nịnh hót,

Trộm cắp, lừa dối, mua bán chức tước, mọi kẻ dụ dỗ vào trụ lạc,

Hay kẻ đem phẩm giá ra cầm cố, cùng với những cặn bã đê tiện ấy.

Cách thứ nhất quên đi cả tình yêu chung của Tự nhiên

Lẫn thứ tình cảm được bồi đắp thêm sau đó để sinh ra lòng tin riêng biệt.

Do đó, ở vòng tròn nhỏ hơn,

Tâm điểm của vũ trụ, nơi ngự trị đáng sợ của Dis,

Kẻ phản bội bị thiêu đốt đời đời kiếp kiếp.”

Tôi bèn thưa: “Thưa bậc thầy, lời giảng của ngài vô cùng rành mạch,

Phân định rõ ràng cái hố gớm ghiếc

Cùng cư dân ở đó bằng sự am tường chuẩn xác.

Nhưng xin hãy nói cho con hay: những kẻ ở đầm lầy nhơ nhớp u tối,

Kẻ bị mưa quất, kẻ bị bão táp vùi dập,

Hay kẻ gặp nhau với những chiếc lưỡi đầy căm phẫn dữ dội,

Vì sao họ lại không chịu hình phạt bên trong thành phố rực lửa này,

Nếu cơn thịnh nộ của Chúa đang giáng xuống họ?

Và nếu không phải thế, thì vì cớ gì mà họ lại bị kết án như vậy?”

Ngài đáp lời tôi rằng:

“Sao tâm trí con cứ mãi u mê lầm lạc thế,

Chẳng phải con đã quen rồi sao? Hay có điều gì khác đang chiếm giữ nó?

Chẳng lẽ những lời trong trang sách đạo đức học của con đã quên rồi sao,

Nơi mô tả ba khuynh hướng chống lại ý trời,

Sự không kềm chế, lòng hiểm ác và sự ngu muội điên cuồng,

Và việc sự không kềm chế ít làm Chúa phật lòng nhất,

Cũng như gánh ít tội lỗi nhất?

Nếu con nắm vững phán quyết này và nhớ rõ họ là ai,

Những kẻ bị kết án phải chịu sự ăn năn vô ích bên ngoài những bức tường kia,

Con sẽ hiểu vì sao họ bị đặt tách biệt khỏi những linh hồn hung ác này,

Và tại sao công lý thiêng liêng lại trút cơn cuồng nộ ít dữ dội hơn lên họ.”

“Hỡi vầng thái dương chữa lành mọi thị lực kém cỏi,

Ngài khiến con mãn nguyện biết bao khi giải tỏa mối hoài nghi,

Đến mức sự vô minh cũng quyến rũ chẳng kém gì tri thức.

Tuy nhiên, xin hãy quay lại đôi chút,” tôi tiếp lời,

“Nơi ngài vừa nói rằng cho vay nặng lãi

Xúc phạm đến Sự Thiện tối cao; và xin hãy tháo gỡ nút thắt rắc rối này.”

Ngài đáp lại rằng:

“Triết học, đối với một đôi tai chăm chú,

Đã chỉ ra rõ ràng, không chỉ ở một chỗ duy nhất,

Rằng thiên nhiên mô phỏng đi theo con đường nào

Từ tâm trí thiên thượng và từ nghệ thuật của nó:

Và nếu con đọc kỹ không mấy trang

Khi nhà Stagyrite bàn về các định luật của tự nhiên,

Con sẽ khám phá ra rằng nghệ thuật của con người

Tuân phục tự nhiên một cách ngoan ngoãn, y như học trò bước theo bước chân thầy,

Dẫn đến việc nghệ thuật của các người

Xứng đáng mang danh là kẻ thừa kế đời thứ hai từ Chúa.

Nếu con nhớ lại cuốn sách thánh về sự sáng thế,

Hai yếu tố này, từ thuở ban đầu,

Chính là cội nguồn chân chính của sự sống và phẩm giá đối với nhân loại.

Nhưng kẻ cho vay nặng lãi lại bước đi trên một con đường khác;

Và hắn khinh miệt Tự nhiên trong chính bản thể nó lẫn trong kẻ đi theo nó,

Khi đặt hy vọng của mình vào nơi khác.

Nhưng giờ hãy theo chân ta tiếp tục hành trình phía trước,

Bởi vì chòm Song Ngư đang vẫy vùng với ánh nhìn gợn sóng

Dọc theo đường chân trời, và chiếc Xe Trụ đang nằm trọn

Phía trên hướng tây bắc; và đằng kia, một đoạn đường nữa

Chính là lối đi dốc đứng của chúng ta xuống vách đá.”