Lúc bấy giờ mặt trời đang đứng ở vị trí như khi những tia nắng đầu tiên của ngài rung rinh trên đỉnh núi, nơi dòng máu Đấng Tạo Hóa tuôn rơi, trong khi chòm Thiên Xứng lơ lửng phía trên dòng Ebro xứ Hesperia, và những ánh lửa ngọ trưa mới mẻ lóe lên trên dòng nước ngăm đen của sông Hằng.

Ngày tàn như thế, khi thiên sứ của Chúa hiện ra trước mắt chúng tôi. Nét mặt ngài ngập tràn niềm vui. Ngài đứng bên bờ mép lửa, cất tiếng vang lừng vượt xa giọng nói con người: “Phúc thay ai có tâm hồn trong trắng,” ngài ca vang; rồi khi chúng tôi đến gần, ngài cất tiếng gọi: “Hỡi các linh hồn thánh thiện, chớ tiến xa hơn trước khi ngọn lửa thiêu đốt các ngươi: hãy bước vào, và lắng tai nghe cho kỹ khúc ca từ nơi đó vọng lại.”

Nghe lời ngài, tôi như kẻ bị chôn vùi trong mồ. Hai tay đan chặt vào nhau, vươn thấu lên trời, tôi nhìn vào ngọn lửa, và trí tưởng tượng bận rộn bỗng hình dung ra những bóng người từng chứng kiến thuở sinh thời nay đang bị thiêu rụi trong ngọn lửa.

Các linh hồn dẫn đường quay lại nhìn tôi với ánh mắt dịu dàng, và bậc hiền triết người Mantua lên tiếng: “Con ơi, ở đây con có thể cảm thấy sự ray rứt chứ không thể nếm mùi tử thần. Hãy nhớ lấy, hãy nhớ lấy, liệu ta có đưa con vượt qua Geryon được bình an hay không: giờ đây khi ta tiến lại gần Chúa hơn, lẽ nào con không chịu tin ta sao? Hãy chắc điều này: dẫu trong lòng ngọn lửa ấy có giam giữ con suốt ngàn năm, thì dù một sợi tóc trên đầu con cũng chẳng hề suy suyển. Nếu con còn hoài nghi lời ta, hãy bước lại gần, đưa tay chạm vào vạt áo của mình và tự mình kiểm chứng xem. Giờ hãy gạt bỏ mọi sợ hãi, ôi, hãy gạt bỏ mọi nỗi sợ hãi đi. Hãy quay lại đây và dũng cảm tiến bước.”

Dẫu lương tâm hối thúc, tôi vẫn đứng im chẳng bước lên một bước nào. Khi thấy tôi vẫn sững sờ và bướng bỉnh, ngài hơi bực dọc cất tiếng: “Giờ đây hãy nhớ rằng, hỡi con ta, bức tường này ngăn cách con với Beatrice.” Tựa như khi nghe đến tên Thisbe, đôi mắt của Pyramus liền mở lớn (khi sự sống đang tháo lui nhanh chóng khỏi huyết quản), và thoáng liếc nhìn lần cuối trong lúc sắc đỏ thắm nhuộm đẫm quả dâu tảng; cứ thế, khi nghe cái tên vẫn luôn trào dâng trong lồng ngực mình, tôi liền mềm lòng quay lại với người dẫn đường thông thái.

Ngài lắc đầu, và bảo: “Chúng ta còn chần chừ đến bao giờ?” rồi mỉm cười như người ta cười với một đứa trẻ đang ngắm nhìn trái cây rồi xuôi lòng. Ngài bước vào ngọn lửa trước mặt tôi; và Statius, người cách đó không lâu từng đi cách chúng tôi một quãng ngắn, được ngài mời đi theo sau.

Lúc mới bước vào, tôi ước gì mình được lao vào tấm kính tan chảy để làm dịu đi cái nóng; sức nóng của khối lửa bừng cháy ấy thật mãnh liệt. Để an ủi tôi, vị cha hiền vừa đi vừa không ngớt nhắc đến Beatrice. “Hình như ta vẫn đang ngắm nhìn đôi mắt nàng,” ngài nói. Từ bên kia, một giọng ca dẫn đường cho chúng tôi, và dò theo tiếng hát ấy với đôi tai chú ý, chúng tôi bước ra nơi con đường dẫn ngược lên cao. “Hãy đến,” chúng tôi nghe tiếng gọi, “Hỡi những kẻ được Cha ta ban phúc.” Âm thanh ấy chào đón chúng tôi từ trong một vầng sáng rực rỡ đến mức tôi không tài nào ngắm nhìn nổi.

“Mặt trời đang vội vã,” giọng nói tiếp lời, “và buổi chiều đang buông xuống. Chớ chần chừ: trước khi bầu trời phương Tây nhuốm màu đen tối, hãy mau tranh thủ vượt qua lối đi.” Con đường của chúng tôi dựng đứng giữa vách đá, đối diện với một góc trời đến mức những tia nắng của mặt trời lặn đã bị che khuất khỏi bước chân tôi.

Chúng tôi chưa vượt qua bao nhiêu bậc thang thì bóng tối phai dần, và qua đó chúng tôi nhận ra mặt trời đã lặn khuất sau lưng; và trước khi một mảng bóng tối bao trùm lấy không gian vô tận và màn đêm giữ trọn phần việc của mình, mỗi người chúng tôi đã chọn một bậc đá làm chiếc giường nằm: chẳng phải ý chí, mà chính sức lực đã cạn kiệt, bị giới hạn bởi bản chất của ngọn núi ấy không cho phép đi tiếp.

Tựa như những chú dê, sau khi nhảy nhót và nô đùa thoăn thoắt trên những mỏm đá gồ ghề trước lúc thưởng thức bữa cỏ chiều, giờ đây nằm im lặng nhai lại dưới bóng râm ngả màu nâu trong lúc cái oi ả của ngọ trưa hoành hành; và bác mục đồng tựa lưng vào cây gậy, vừa chống gậy vừa dõi theo bầy gia súc: hay như người chăn cừu thâu đêm suốt sáng yên vị bên bầy đàn của mình để phòng thú dữ làm chúng tán loạn; cả ba chúng tôi cũng ở trong cảnh ấy, tôi như chú dê còn họ như những người chăn cừu, bị kẹp chặt ở hai bên bởi vách đá thoai thoải.

Một khoảng trời nhỏ xíu hiện lên phía trên; thế nhưng qua khoảng trời nhỏ bé ấy, tôi thấy những vì sao tỏa sáng rực rỡ với vẻ huy hoàng lạ thường cả về kích thước lẫn ánh lấp lánh. Khi tôi đang nằm ngắm nhìn chúng và chìm trong cơn trầm mặc ấy, giấc ngủ đã tràn ngập lấy tôi – giấc ngủ thường mang đến những điềm báo về vận mệnh tương lai.

Vào khoảng khắc, theo tôi tin là lúc sao Kim từ phương đông lần đầu ló dạng trên ngọn núi, hành tinh mà vành đai luôn rực cháy ngọn lửa tình yêu, tôi mơ thấy một thiếu nữ trẻ trung và xinh đẹp đang bước đi trên đồng cỏ; và khi nàng tiến lại gần, tôi ngỡ như thấy nàng chốc chốc lại cúi xuống hái những đóa hoa; và nàng cất tiếng hát:

“Hỡi ai muốn tìm hiểu danh tính của ta, hãy biết rằng ta là Leah: cho vương miện trên trán mình thêm rực rỡ, đôi bàn tay xinh đẹp này vẫn miệt mài dệt nên vòng hoa.

Để làm đẹp lòng mình trước chiếc gương bằng thủy tinh, ta trang hoàng cho bản thân tại đây.

Nhưng Rachel, người chị của ta, nàng cứ ngồi bên chiếc gương suốt cả ngày dài,

chiêm ngưỡng đôi mắt sáng ngời của nàng, cũng say mê chẳng kém gì ta với công việc thú vị này.

Niềm vui của nàng nằm ở sự chiêm nghiệm, còn niềm vui của ta nằm ở chốn lao nhọc.”

Và giờ đây, khi ánh bình minh mờ ảo xuất hiện – thứ ánh sáng càng khiến người lữ hành cảm thấy dễ chịu hơn khi chặng đường hồi hương ngày một ngắn lại –, bóng tối từ mọi ngả bay biến, và giấc ngủ của tôi cũng tan biến theo; nhờ thế tôi đứng dậy và thấy người dẫn đường của mình đã thức giấc từ lúc nào.

“Thứ trái cây thơm ngon ấy, thứ mà sự chăm sóc tận tụy của bao người phải bôn ba khắp chốn muôn nẻo mới tìm kiếm được, ngày hôm nay sẽ làm dịu đi cơn đói của con.” Đó là lời cất lên từ đôi môi của Virgil; và chưa bao giờ tôi được nghe một lời chào mừng nào dễ chịu đến thế. Ngay lập tức, khao khát được leo lên cứ thế bùng cháy dâng trào trong lòng, khiến từ khoảnh khắc đó trở đi, với mỗi bước chân, tôi lại cảm thấy đôi cánh chắp nối cho chuyến bay của mình thêm vững chãi.

Khi chúng tôi đã đi qua toàn bộ chiếc thang lên đến bậc cao nhất, lúc đứng lại đó, vị người Mantua đăm đăm nhìn tôi và lên tiếng: “Con ơi, con đã được tận mắt chứng kiến cả hai ngọn lửa, ngọn lửa trần thế lẫn ngọn lửa vĩnh hằng, và đã đến nơi mà tầm mắt của chính ta không thể vươn xa hơn nữa.

Bằng tất cả kỹ năng và nghệ thuật, ta đã dẫn dắt con đến chặng đường này. Giờ đây, hãy tự do lấy ý thích làm người dẫn đường cho con. Con đã vượt qua đoạn đường dốc đá hiểm trở, vượt qua cả những lối đi hẹp ngặt. Kìa! Mặt trời đang rọi những tia nắng lên vương trán con! Kìa! Những thảm cỏ xanh tươi, những lùm cây và muôn loài hoa cỏ mà mảnh đất này tự thân đơm bông kết trái vô vàn!

Cho đến khi đôi mắt rạng ngời ngập tràn niềm vui – đôi mắt từng đẫm lệ khiến ta phải vội vã đến cứu giúp con – xuất hiện, con có thể ngồi nghỉ chân hoặc lang thang đến bất cứ nơi nào con muốn. Đừng mong đợi thêm sự chuẩn y nào từ giọng nói hay dấu hiệu cảnh báo nào từ ta nữa; con đã được tự do định đoạt theo ý muốn của chính mình, một cách khôn ngoan và minh triết. Từ nay về sau, việc hoài nghi phán đoán của bản thân sẽ là một sai lầm.

Vậy nên, ta trao cho con chiếc vương miện cùng chiếc mũ giáo chủ, ban cho con quyền tể trị chính bản thân mình.”