Kinh hoàng, ta quay lại tìm người dẫn lối,

Tựa đứa trẻ thơ chạy đến nương nhờ,

Nơi nó vẫn tin tưởng và gửi gắm;

Và nàng như người mẹ hiền an ủi

Khi thấy con xanh xao, thở gấp ngập ngừng,

Bằng giọng nói dịu dàng làm con phấn chấn;

Nàng cất lời vỗ về ta: “Há ngươi chẳng biết

Rằng ngươi đang ở thiên đường? Và chẳng rõ

Mọi chốn nơi đây đều thánh thiện xiết bao,

Và chẳng có việc gì không được thực hiện

Một cách chí công và hoàn mỹ hay sao?

Giờ hãy ngẫm xem, tiếng ca và nụ cười của ta

Đã lay động ngươi dường nào, khi tiếng hô vang kia

Đã có sức mạnh khiến ngươi rung động đến thế.

Giá như ngươi hiểu được những lời cầu nguyện ấy,

Thì sự báo thù mà ngươi tất phải chứng kiến

Trước khi giờ phút trần thế khép lại

Đã sớm được tỏ tường với ngươi rồi.

Gươm thiên đình chẳng vội vã ra tay,

Nhưng cũng chẳng hề trì hoãn, ngoại trừ trong mắt

Kẻ đang mỏi mòn trông ngóng với niềm mong hoặc nỗi sợ.

Song giờ đây, ta bảo ngươi hãy hướng nhìn đi chỗ khác,

Như vậy ngươi sẽ chiêm ngưỡng vô số tâm hồn hiển hách.”

Theo ý nàng, ta hướng mắt nhìn, và thấy

Trăm quả cầu nhỏ đang rực rỡ hơn lên

Nhờ ánh hào quang hòa quyện lẫn nhau. Ta đứng lặng,

Tựa như kẻ vì sợ hãi tội mạo muôn phần

Mà kìm nén niềm khao khát cháy bỏng trong lòng,

Chẳng dám mở lời cất câu hỏi đáp,

Thì giữa muôn vàn ngọc châu ấy, một khối lớn nhất

Và sáng chói nhất liền tiến về phía trước,

Ngõ hầu làm thỏa mãn ước nguyện trong ta;

Và từ sâu thẳm bên trong, những âm thanh này vang lên:

“Nếu ngươi, cũng như ta, được chiêm ngưỡng lòng bác ái

Đang bùng cháy giữa chúng ta, thì điều tâm trí ngươi ấp ủ

Đã được thốt lên rồi. Nhưng để trước khi đạt tới

Cõi cao vời, sự đợi chờ không làm ngươi mỏi mệt,

Ta sẽ đáp lời ngay cả điều suy tưởng

Mà ngươi đang vô cùng kính cẩn đinh ninh. Ngày xưa,

Ngọn núi mà sườn dốc có tu viện Cassino tọa lạc

Từng bị quấy nhiễu trên đỉnh cao bởi một giống người

Đã lầm đường lạc lối và bản tính bất lương;

Và chính ta là kẻ đầu tiên mang đến nơi ấy

Danh tính của Đấng đã ban truyền chân lý

Nâng cánh tâm hồn nhân loại.

Và ân điển xiết bao mãnh liệt đã chiếu rọi xuống ta,

Khiến ta cảm hóa được những kẻ quanh vùng

Từng chìm đắm trong ảo vọng của trần gian,

Thoát khỏi lối thờ phụng ngụy thiện gian tà.

Những ngọn lửa khác đây, vốn là tâm hồn của các bậc chiêm niệm,

Đều được sưởi ấm bởi ngọn lửa ân tình ấy,

Thứ sức ấm dịu dàng sinh hoa kết trái cho sự thánh thiện.

Kìa là Macarius, đây là Romoaldo,

Và đây là những huynh đệ của ta, những người đã khép nép bước chân

Nơi tu viện thâm nghiêm và giữ vững tấm lòng kiên định.”

Ta đáp lời: “Những lời dịu dàng và nhân ái của cha,

Cùng nét mặt tươi vui mà con đang thấy

Đang tỏa chiếu rạng ngời từ tất cả mọi người,

Đã khơi dậy niềm tin nơi con, làm nó nở hoa

Tràn ngập trong lồng ngực, tựa đóa hồng trước ánh thái dương

Khi cánh hoa mãn khai đã xòe rộng hết cỡ.

Vì thế, lạy cha, con khẩn khoản nài xin

Nếu con được ban ân huệ ngước nhìn

Tôn nhan của cha mà không còn màn che khuất.”

Ngài liền đáp: “Hỡi người anh em! Ở thiên thể cuối cùng

Ngươi hãy mong chờ sự viên mãn cho mục tiêu cao cả,

Bởi nơi ấy mọi khát vọng đều được thỏa lòng,

Và khát vọng của ta cũng vậy: nơi mọi mục đích

Đều hoàn hảo, vẹn toàn và chín muồi để đơm hoa.

Nơi ấy vạn vật vẫn nguyên tuyền như thuở nào;

Chẳng có không gian giới hạn, chẳng có trục nào phân chia,

Cái thang của chúng ta vươn tới tận cõi trời ấy,

Nên từ khoảng cách chóng mặt kia đã thách thức tầm mắt ngươi.

Tổ phụ Gia-cóp từng thấy bậc thang ấy vươn tận đỉnh trời,

Khi ngài nhìn thấy nó ngập tràn thiên thần hiển hiện.

Nhưng nay chẳng còn ai nhấc chân khỏi mặt đất để leo lên,

Và vì thế luật lệ của ta đành bỏ ngỏ,

Tựa vết nhơ vô tích sự trên những trang sách úa tàn;

Những bức tường dựng lên làm tu viện nay hóa thành hang ổ,

Những chiếc áo trùm đầu nay thành bao tải nhồi đầy bột mốc.

Tội cho vay nặng lãi hèn hạ chẳng thèm vươn lên

Chống lại ý Chúa nhiều hơn thứ quả ngọt làm hư hỏng

Tấm lòng của những kẻ tu hành: bởi mọi thứ

Thuộc quyền bảo quản của Giáo hội đều thuộc về

Những ai cầu xin vì tình yêu thánh thiện của thiên đường,

Chứ không dành cho kẻ đòi quyền lợi họ hàng

Hay thứ bổng lộc đê tiện nào khác.

Xác phàm giờ đã trở nên quá đỗi kiêu kỳ,

Những khởi đầu tốt đẹp chẳng thể kéo dài

Từ lúc cây sồi sinh ra cho đến khi hạt dẻ rụng xuống.

Thánh Phê-rô lập dòng chẳng cần vàng hay bạc;

Ta lập dòng bằng lời kinh nguyện và sự chay tịnh;

Còn thánh Phan-xi-cô lập dòng trong sự khiêm nhường sâu thẳm.

Và nếu ngươi để ý điểm xuất phát của từng người,

Rồi nhìn xem họ đã lầm lạc đến đâu, ngươi sẽ thấy

Sắc trắng nay đã ngả màu nhơ nhớp.

Dòng Giô-đanh từng chảy ngược dòng;

Và một phép lạ nhỏ hơn thế, kém cả biển khơi hồi lưu,

Cũng có thể theo ý Chúa mà vãn hồi trật tự nơi đây.”

Nói đoạn, ngài lùi về với hội chúng của mình,

Và họ quây quần lại thành một khối,

Rồi tất cả vút bay lên cao như một cơn lốc xoáy.

Nữ chúa dịu dàng ra hiệu bảo ta hãy theo họ;

Và chỉ nhờ uy lực ấy, nàng đã vượt thắng bản tính ta,

Khiến cho chẳng một chuyển động tự nhiên nào,

Dù hướng lên hay đi xuống dưới trần thế này,

Có thể sánh kịp tốc độ bay lượn của ta khi cất bước.

Hỡi bạn đọc, nguyện cho ta được trở về

Khải hoàn môn thánh thiện, nơi vì đó

Ta hằng rứt ruột khóc than tội lỗi và đấm ngực ăn năn,

Chắc ngươi rút ngón tay ra khỏi lửa còn lâu hơn thời gian

Ta vút qua chòm sao liền sau Kim Ngưu

Và đặt chân vào cõi giới của nó.

Hỡi những vì sao vinh quang! Hỡi ánh sáng ngập tràn đức hạnh siêu việt!

Nơi ta mang ơn sâu sắc vì mọi thiên bẩm

Đã giúp ta vượt lên trên đám đông phàm tục;

Chính nơi các ngươi mà nguồn cội của mọi sinh mệnh trần thế

Đã mọc lên và lặn xuống khi ta lần đầu hít thở

Bầu không khí xứ Tuscan; và sau đó, khi ân điển

Ban cho ta lối vào bánh xe cao cả

Đang thúc đẩy các ngươi quay cuồng trong quỹ đạo,

Số phận đã định đoạt bước chân ta ngang qua chòm sao của các ngươi.

Hồn ta thành kính thở than hướng về các ngươi,

Cầu xin đức hạnh ngay lúc này để đối mặt

Với thử thách gian lao đang lôi cuốn ta đi.

“Ngươi đã đến quá gần đỉnh cao của phúc lạc,”

Beatrice nói, “rằng ngươi buộc phải giữ cho tầm mắt

Thật tinh tường và sáng suốt. Và trước khi ngươi tiến xa hơn nữa,

Hãy nhìn xuống dưới này, và chiêm ngưỡng thế giới

Đã trải rộng bên dưới đôi chân chúng ta:

Để tâm hồn ngươi, trong tâm trạng hân hoan nhất,

Có thể sẵn sàng diện kiến đoàn người khải hoàn

Đang hân hoan tiến đến qua vòm trời thanh tao.”

Ta vâng lời ngay lập tức; và bằng đôi mắt mình, ta dõi qua

Cả bảy tầng trời, rồi nhìn thấy quả địa cầu này

Trông thật thảm hại đến nỗi buộc lòng

Ta phải mỉm cười: và ta thực sự coi kẻ nào

Biết xem thường nó là kẻ khôn ngoan nhất;

Còn ai hướng tâm trí mình về chốn khác,

Ta mới gọi là kẻ xứng đáng nhất và tốt đẹp nhất.

Ta thấy ái nữ của Latona rực sáng

Mà không hề có bóng đen, thứ mà lúc trước ta từng nghĩ

Là do vùng đặc và loãng gây nên. Nơi đây ta kiên cường đối diện

Tôn nhan mặt trời của ngươi, hỡi Hyperion;

Và nhận ra Maia cùng Dione di chuyển gần gũi thế nào

Vòng quanh quỹ đạo của ngài; ở đây ta phân định rõ

Sao Mộc ôn hòa đứng giữa cha và con mình; và từ chốn này

Ta tường tận quan sát mọi đổi thay cùng diện mạo khác nhau của chúng.

Ta chẳng bỏ sót việc nhận ra kích thước và tốc độ

Của cả bảy hành tinh ấy; cũng như nắm bắt tường tận

Khoảng cách giữa chúng với nhau.

Khoảnh đất nhỏ nhoi này (nơi chúng ta dạo bước

Đầy hung hăng dữ dội), khi ta uốn lượn hành trình

Dọc theo chòm Song Tử vĩnh hằng,

Đã hiện ra trước mắt ta trọn vẹn,

Trải dài từ những bến cảng cho đến tận chân đồi.

Rồi đôi mắt ta lại hướng về đôi mắt kiều diễm của nàng.