Dẫu sao, khi đã thành một Dervish thực thụ, mấy thanh niên thường tụ tập

Để nhặt nhạnh từng lời thầy dạy, dưới một tán đá

Hay bóng một hàng dừa, bên chốn Nishapur tươi đẹp.

Một người lên tiếng, khi Ferishtah chợt ngừng đọc,

Đang dở một đoạn trong cuộn giấy biên chép

Về cuộc đời của Lãnh tụ Ali:

"Thưa Thầy, xin hãy giải thích điều nghịch lý này!

Khi con dám thắc mắc rằng 'Điều đó thật đẹp,

Nhưng liệu có thật không?' — câu trả lời của Thầy là 'Thực chất

Chính là cái đẹp.' Con vẫn gặng hỏi — 'Cái đẹp — vâng,

Nằm trong tâm trí Thầy và tâm trí con, ở mọi tâm trí

Biết cảm nhận: nhưng còn bên ngoài — có thể nói thế —

Liệu cái đẹp có hiện hữu trong hành động cũng như lời nói,

Liệu cuộc đời ấy có thực sự sống, cái chết ấy có thực sự trải qua — chứ không phải mơ?'

'Nhiều người đã chứng thực đó là sự thật,' Thầy đã bảo vậy.

'Nhiều người!' nhưng xin hãy nghĩ, thưa Thầy! Nửa khoảng thời gian trước

Kể từ lúc những chuyện như thế xảy ra, — giả sử chúng thực sự xảy ra, —

Đại đế Shah Abbas từng trị vì: ngài cũng từng sống và chết

— Người ta kể thế nào nhỉ? Chà, cánh tay lực lưỡng biết bao, đôi chân

Lăng lẹ nhường nào, ngài chặn đứng một con sư tử đang chồm

Lên mông một con hươu đực, — một tay giữ chặt con hươu,

Một tay hạ gục con sư tử: thế mà, dẫu vậy,

Cũng chính vào ngày hôm ấy, khi đang yến tiệc sau buổi săn,

Ngài thấy một con nhện rơi vào ly rượu của mình,

Lập tức đánh rơi bầu rượu, và chết vì nỗi sợ đơn thuần.

Mọi người đều nói thế — cả Thầy cũng nói thế sao?"

"Sao lại không chứ?"

Ferishtah mỉm cười: "Dẫu kỳ lạ, câu chuyện vẫn rành mạch

Được ghi chép rõ ràng: chẳng ai kể khác đi cả:

Hơn nữa, nhân chứng sống tận mắt thấy sự việc chính là kẻ dâng rượu."

"Và Thầy lại tin câu chuyện của một kẻ dâng rượu,

Rất có thể là bị đặt, và chắc chắn là vô bổ,

Thế mà lại ngần ngại tin điều mà biết bao miệng lưỡi

Cùng hùa nhau chứng rằng nó rất đẹp

Cả trong hành động lẫn lời nói ư? Đó đâu phải lời bịa của kẻ ngốc,

Về sư tử, hươu và nhện, mà là điều vô cùng

Hàm chứa ý nghĩa cho nhân loại, cho dòng giống của Thầy, và cho chính Thầy?"

Đáp lại, vị Dervish bảo: "Trước hết hãy sửa lại đi, con trai,

Cái cách gọi tên sai lầm của con, hãy gọi niềm tin

Đích thực là niềm tin, chứ đừng ban cái tên ấy

Cho sự dễ dãi hùa theo của nhân loại

Trong những chuyện vốn chẳng đáng tranh cãi, khi mà đời người

Chỉ kéo dài vỏn vẹn trong khoảnh khắc được định sẵn. Kìa —

Câu chuyện về sư tử, hươu và nhện ấy chỉ lưu lại

Cho chúng ta sự thật rằng thuở nào Abbas từng trị vì,

Đã chết, bằng cách nào đó bị giết — một ghi chép hữu ích, —

Thứ mà vì thế chúng ta — 'tin tưởng'? Hãy bước lên đây nào,

Hỡi Yakub con của Yusuf, con của Zal của ta!

Ta thông báo cho ngươi hay rằng bậc quân vương của chúng ta, vị Shah

Đang trị vì trong hoan hỉ, vừa được xác tín

Nhờ sự phát hiện đúng lúc, rằng tổ tiên của ngươi,

Nối tiếp đời cha truyền con nối, lần theo huyết thống

Đến tận — ai vào đây ngoài chính kẻ dâng rượu nọ,

Hành vi sơ suất của hắn đã gây ra

Hậu quả nhãn tiền là nỗi kinh tởm và cái chết

Đến với Abbas Shah, vị quân vương quá đỗi mẫn cảm?

Từ đó ngài ban cho ngươi — ấy là lòng nhân ái của ngài —

Không phải cái chết vốn là hình phạt xứng đáng, mà chỉ là khoản thuế kép

Phải đóng trên chính đám sậy ven đầm của ngươi,

Thứ đơm hoa thành chùm lông làm nên cây chổi

Thích hợp để quét sạch sâu bọ trên trần nhà. Chắc chắn,

Ngươi phải tin câu chuyện này chứ và không hề tranh cãi

Rằng hình phạt phải là minh chứng cho sự thật của nó chứ?

Thế thì hãy nộp ngay mười hai đồng dinar xuống đây đi! Sao lại giật mình,

— Như dáng con hươu khi con sư tử bám sát ngay phía sau thế kia?

'Tin câu chuyện ấy chứ?' — sao lời ngươi tuôn ra nhanh thế! —

'Ai đã thấy điều này, nghe điều này, nói điều này, viết lại điều này,

Cùng tình tiết này với tình tiết khác để chứng minh

Rằng một kỳ quan vĩ đại nhường ấy đã khiến thế gian kinh ngạc?

Ngươi bắt buộc phải chứng minh cho ta thấy chuyện hoang đường có thể thành sự thật

Trước khi ngươi dụ được một xu từ cái túi của ta ra đấy!'"

"Chỗ đó thì chúng ta đồng ý, thưa Thầy: chẳng ai trong chúng ta biết,

Chẳng ai chấp nhận câu chuyện ấy dựa trên bằng chứng

Xứng đáng để bảo đảm cho một từ lớn lao — niềm tin.

Giờ thì con đã hiểu ý Thầy! Tại sao Thầy lại chợt ngừng đọc,

Bị cảm xúc làm cho tê liệt trước một câu chuyện

Mà — xin hãy cứ thành thật — về độ đáng tin thì có thể sánh ngang

Với sản phẩm tưởng tượng về con nhện và chiếc ly?

— Nghĩa là, cuộn giấy của Thầy viết về cuộc đời Ali,

Hoàn toàn không có bằng chứng — chính miệng Thầy nói đấy! Chẳng ích gì

Khi chúng ta đồng cảm với hư cấu! Khi con đọc

Những trang sử ký và suy ngẫm về Tahmasp

Cùng mối tình ngọt ngào vượt muôn vàn vì sao của ngài,

Con khóc như một nhành nho bị cắt đứt, dẫu thừa biết rằng

Số phận bi thảm của Zurah chỉ là hư cấu, vì con rắn

Mà ngài thấy nuốt chửng nàng — sao có thể tồn tại được,

Khi có tới tận chín cái đầu? Chẳng con rắn nào có quá ba đầu cả!

Con khóc, rồi lại cười — cả hai hành động đều đúng đắn như nhau.

Nhưng còn Thầy, bậc trí huệ đã được công nhận,

Khi vào Ngày Phán Xét Chúa hỏi rằng

'Ngươi đã tin chứ?' — Thầy sẽ biện hộ thế nào? Bằng những giọt nước mắt của Thầy chăng?

(Không, chúng đã tuôn rơi xối xả và vẫn làm ố cả trang giấy da kìa).

Nhỡ những giọt nước mắt ấy có nghĩa là tình yêu thì sao? Tình yêu thiếu đi nền tảng

— Là niềm tin, — thì cũng vô dụng đối với Thầy hệt như

Yêu sách được sủng ái của chính con đây, vì chưng,

Con đã yêu nàng công chúa — con kẻ buộc phải phì cười

Khi nghe nói có con rắn chín đầu: chúng chỉ có ba thôi!"

"Cảm ơn sự trợ giúp đúng lúc đã sinh ra, kìa,

Chính từ những lời của con, hỡi con trai — niềm tin và tình yêu!

Ngươi đã từng nghe về Ishak con trai của Absal chưa? À,

Chính là người mà chúng ta từng nghe tới, mười năm trước,

Đã tử trận trong các cuộc chiến: anh ta trở về bình an vô sự, —

Mặc dù có tới hai mươi người lính tận mắt thấy anh ta chết ở Yezdt, —

Đúng như lời một chú bé dắt la mang hành lý đơn độc

Đã tuyên bố rằng có ngày anh ta sẽ thế; vì sao ư?

Vì hai mươi người lính nọ đã nói dối, cậu ta thấy anh ta vẫn tráng kiện,

Đã được chữa khỏi mọi vết thương tức khắc nhờ bôi thứ cao thuốc

Do một vị Mubid bào chế: câu chuyện là thế đấy.

Giờ đây, khi đôi con trai của anh ta được thông báo như vậy

Thì hiệu ứng tạo ra nơi họ lại chia làm hai ngả. 'Muôn năm!' người này reo lên:

'Tin tức này còn quý giá hơn ánh bình minh sau đêm dài!

Cậu nhóc mang tin lành đảm bảo với ta rằng

Cha chúng ta sẽ lại làm vui lòng mắt chúng ta một lần nữa,

Và vì ngài, nếu sinh mệnh đã cạn kiệt của con mà đủ sức

Đưa ngài trở về, thì mọi mạch máu trong người con sẵn sàng tuôn chảy hết!'

'Biến đi, hỡi kẻ bịa chuyện lừa dối, thứ tin tức

Tàn nhẫn chẳng khác nào sao băng đánh lừa ánh bình minh!'

Kẻ kia rên rỉ: 'Ai tin lời cậu nhóc này,

Ắt kẻ đó phải hoài nghi hai mươi vị cao niên kia: không, dứt khoát

Cha chúng ta sẽ không về đâu! Ước gì cái chết của con

Có thể chuộc lấy sự sống của người, thì phần đời tàn lụi ấy

Đã được dâng nộp trọn vẹn như món nợ phải trả!' Chà, mười năm trôi qua, — à há,

Ishak đang tiến bước về nhà, — những hoài nghi, chứ không phải anh ta,

Đã chết và chấm dứt hoàn toàn! Thế là, đám dân làng chúng ta liền

Phải đứng ra ra ơn khuyên nhủ. 'Hãy bước đi trong hân hoan,

Chào đón cha ngươi đi, hỡi kẻ có lòng tin sẵn có!

Trái lại, hãy trốn đi, hỡi kẻ vô tín ngưỡng kia,

Hãy chờ đón cái cau mày, lời quở trách và những đòn roi từ cha!'

Dân làng chúng ta khuyên nhủ thế đấy: ngươi có phản đối gì không?"

"Ferishtah lại giống những kẻ khờ khạo ấy ư — lúng túng

Trước điều rõ mười mươi như cái sào chài? Chà! Giả sử

Người con trai đầy lòng tin ấy đã thở dài 'Càng tệ hơn!

Trở về nghĩa là — tước đoạt lại gia sản

Đã được hưởng thụ suốt mười năm nay, thử hỏi ai dám cấm cản ta?'

Lòng tin như thế sẽ đem lại phần thưởng gì cho anh ta? Sự hoài nghi

— Trái lại — mới chính là thứ mang lại nhiều lời ca ngợi nhất

Cho kẻ nhận định rằng sự trở về là điều bất khả,

Dù vẫn căm ghét cái gia sản có được nhờ điều bất khả ấy.

Ishak hẳn là một kẻ ngốc nếu hắn không biết quý trọng

Công sức của cái đầu ít hơn công sức của con tim: anh ta không phải kẻ ngốc!"

"Chúa có kém khôn ngoan hơn thế không? Hãy tiếp tục cuộn giấy đi!" Họ liền đọc tiếp.

Bạn đã dò dẫm tìm đường qua căn phòng tôi trong đêm sâu tối mịt mờ;

Mỗi bước đi tới lại một lần vấp ngã: thế nhưng, một khi ngọn đèn đã thắp mở,

Bạn bước đi thật êm ái và rành mạch biết bao; mọi điều sai trái phút chốc bỗng thành đúng chỗ!

Thứ gì nằm dưới sàn khiến chân bạn vấp phải? Này là từng vật dụng, lúc nãy còn lệch lạc,

Trông đều đặn làm sao, chẳng còn gây vướng víu cho những bước chân thong thả — vì sao nhỉ?

Ngọn đèn đã soi tỏ tất cả, dẫu vừa rồi còn ngổn ngang, nay đã hóa thành sự đối xứng giản đơn.

Hãy để tình yêu làm ánh sáng và lòng tin làm chỉ nam, dùng những điều ấy để khám phá tâm hồn tôi!

Khi ấy sẽ chẳng còn chướng ngại nào khiến bạn vấp ngã, hay làm đôi tay và tâm hồn rời xa nhau mãi!

Vì những căn phòng và cõi lòng đều được bày biện nhường ấy — ánh sáng soi tỏ cho bạn — há tình yêu lại phải ngại ngùng bắt đầu ư?