Kẻ hỏi chuyện liền cất lời: "Hãy ca ngợi Đấng Từ Bi!

Cái ngón tay cái hôm qua bị bọ cạp chích của tôi—

(Nó đã sưng vù và thâm đen)—nhìn kìa, nay đã lành hẳn!

Nhờ đắp một thứ rễ cây lành tính,

Cảm giác nhức buốt đã dịu đi: thật là may mắn.

Nhưng giờ đây ngẫm lại, tôi chợt muốn hỏi một điều,—

[935]

Vì rủi ro này xảy ra khi tôi hái thuốc

Mà nào có ý hại ai,—tại sao lại phải sinh ra loài bọ cạp trên đời?

Phải, từ lúc ngón tay tôi ngừng nhói buốt,

Những câu hỏi cứ thế tuôn ra, cho đến khi tôi tự hỏi

Vì sao con người lại phải gánh chịu bất kỳ tai ương nào—

Từ nỗi đau thể xác cho đến đớn đau tâm hồn—

Khi mà lòng từ bi vô lượng của Thượng Đế sánh ngang cùng quyền năng vô hạn?

Hay nói đúng hơn, sao Ngài lại dung túng cho chính sự dữ—

Chính là tội lỗi của con người, vẫn được gọi là như thế? Giả sử có một thế giới

Đã được gột sạch mọi nỗi đau, với những cư dân xứng đáng—

Con người hoàn toàn thanh sạch trong ý nghĩ, lời nói và việc làm—

Chẳng phải thế sẽ tốt hơn sao? Vậy thì, tại sao lại phải khác đi?

Vì kết quả quá tốt đẹp chăng? Nhưng Ngài vốn hoàn toàn tốt lành cơ mà!

Vì khó thực hiện chăng? Ồ, trừ phi Ngài là kẻ bất lực!

Xin hãy dạy bảo tôi, hỡi Ferishtah!"

Đạo sĩ đáp: "Này bạn,

Tai họa suýt giáng xuống tôi hôm nay còn tồi tệ hơn của bạn:

Tôi đây, khi thức dậy vào sáng nay, liền ngẩng đầu lên,

Cái đầu vốn chẳng bao giờ rơi rụng mà vẫn gắn chặt trên cổ.

Chẳng phải tôi nên mừng rỡ và biết ơn lắm sao!"

"Làm thế nào mà đầu lại có thể

Rơi khỏi cổ, khi chưa bị chặt đứt—hãy giảng giải cho tôi trước đã!

Trừ khi chúng ta coi câu chuyện của Firdausi là sự thật,

Chứ ai từng nghe chuyện hoang đường ấy bao giờ?"

"Chuyện tương tự hoàn toàn có thể xảy ra

Theo quy luật tự nhiên: Tôi buông gậy rơi xuống thế này—

Nó rớt xuống đất, tôi chẳng rõ vì sao. Giả sử rằng,

Mỗi khi tay tôi buông lỏng, cây gậy lại bay vút lên trời

Một cách chắc chắn như thế, và mọi kinh nghiệm đều chứng minh

Rằng, cũng giống như gậy không được đỡ thì chìm xuống,

Thì khi không bị giữ lại, chúng sẽ bay vút lên?"

"Cứ cho đó là luật đi—

Thì chà kìa, một chương mới về những tai nạn đau thương

Sẽ chồng chất thêm vào vận hạn của nhân loại,

Điều đó là cái chắc, và giống như một bước chân hụt của con người

Giờ đây khiến anh ta ngã sấp mặt xuống đất, thì ngược lại,

Việc cởi bỏ gánh nặng trên vai anh ta

Có lẽ sẽ phóng anh ta bay thẳng lên cõi diệt vong. Phải!

Nhưng, vì thứ luật lệ ấy chỉ tồn tại trong đầu óc bạn,

Nên tôi sẽ chẳng ngần ngại gì mà cởi mũ ra

Vì sợ cái đầu của mình bay bổng mất."

"Cũng chẳng cảm thấy nhẹ nhõm gì hơn

Khi thấy nó vẫn vững vàng trên đôi vai. Giờ thì hãy nói cho tôi nghe!

Theo anh phán đoán, mối dây liên kết giữa người với người sẽ ra sao,

Một khi nỗi đau đã bị xóa bỏ? Nào, hãy thành thật đi! Vua của chúng ta—

Ngài đứng ở vị trí nào trong lòng anh? Tại sao lại nhún vai thế kia?

Chẳng phải ngài là chúa tể và là người cai trị đó sao?"

"Dễ ẹc! Y sinh ra là con của người mẹ, người vợ đầu tiên trong số bốn người vợ

Được cha y cưới về, vận may của y là thế:

Kể từ đó, việc duy nhất của y chỉ là thở

Và nhận lấy bổng lộc mới mỗi ngày. Y cứ đứng lù lù ra đó—

Nếu sao chiếu mệnh của y là của tôi, thì tôi đã đứng ở chỗ nào khác chứ?

Không, để tôn trọng quyền lực của một con người, tôi buộc phải thấy

Đôi bàn tay trần của người đó tự tìm kiếm, phát hiện, nắm bắt và vung vẩy thanh gươm

Mà không ai khác có thể tuốt ra nổi! Phước cho tim y,

Người ta đồn rằng, y còn chẳng đếm đúng các ngón tay của mình nữa là!"

"Chà, thế còn—những khoản ban phát vương giả của y! từ mọi buổi yến tiệc

Những kẻ được thết đãi đều ra về mang theo cả chiếc đĩa họ dùng ăn

Và chiếc cốc họ dùng uống,—thậm chí, còn được thay cả

Y phục nữa chứ" ...

"Thưa ngài, xin đặt giả thiết rằng, vì đã làm tròn bổn phận,—

Hoặc tốt hơn hết, vì tình nghĩa,—một tên nô lệ nào đó

Đã đem bán phần cháo đậu lăng ít ỏi được cấp phát của mình

Để cốt mua cho tôi một cái tẩu thuốc,—thậm chí,

Nếu y, dẫu chỉ bớt ngủ đi một tiếng,

Để vá chiếc giày cho tôi—thì đó mới là một sự hy sinh đáng kể!"

"Ai ai cũng ca ngợi phong thái ân huệ của ngài."

"Tất cả đều ca ngợi lòng ân huệ của tôi—

Hoặc sẽ ca ngợi nếu họ chẳng bao giờ đến gần

Mà không bò bằng cả tứ chi, lê lết cho đến khi tôi cất lệnh:

'Bởi vì mi đã dùng mi mắt chạm xuống mặt đất rồi,

Hãy lại đây và đừng sợ hãi gì nữa, hỡi một cõi hư vô đáng thương!'

Có gì đáng ngạc nhiên khi đóa hồng đài các mà ta tán tỉnh

Và rào giậu kỹ càng trước mọi cơn gió,

Lại tỏ ra kiêu kỳ đến vậy? Còn như đóa hoa dại ngoài kia,

Bị gió lốc vò nhàu theo ý muốn của nó,

Vẫn ngẩng cao đầu với một nụ cười thoáng hiện

Cho nỗ lực nở hoa đến tội nghiệp của mình" ...

"Một đời sống vô tội,

Nơi điều ác có thể hoành hành mà chẳng sợ bị trừng phạt—

Hãy nhớ lấy điều đó!"

"Con chim ưng trên cổ tay ngài—

Đã được thuần hóa, huấn luyện, đeo chuông và làm cho xinh đẹp

Cho đến khi nó tự cho mình sánh ngang với thần điểu Simorgh—

Nó chỉ thèm hạ sát linh dương,

Và chẳng buồn cúi đầu trước một con quạ ăn thây: anh ngạc nhiên lắm phải không?"

"Cứ cho là vậy đi! Ngài chẳng khơi gợi chút tình cảm nào trong anh

Dù là vì bất kỳ phẩm chất nào trong số vô vàn phẩm chất

Vẫn thường được coi là đáng yêu. Dù sao đi nữa,

Tôi vẫn tiếc là ngài không phải đang lụi tàn, dẫu chậm mà chắc,

Bởi căn bệnh lở loét trong buồng gan ruột ấy" ...

"Anh nói sao cơ?

Làm sao tôi có thể đoán được chứ? Than ôi, tội nghiệp cho linh hồn ấy! Nhưng chờ đã—

Chắc chắn trong tầm tay của y học hẳn phải có phương thuốc nào đó

Để chữa trị: hoặc giả nếu nó có ẩn giấu—thì vị lương y nổi danh ở Tebriz kia,

Sao không thử cầu cứu sự giúp đỡ của ông ta? Bản thân anh, hỡi Đạo sĩ,

Chẳng lẽ không thể đưa ra lời khuyên nào trong vụ này sao?"

"Lời khuyên của tôi có lẽ sẽ là—xá gì một cơn đau

Thêm hay bớt, thứ sẽ đặt dấu chấm hết cho một kẻ

Đáng ghét cay đắng dẫu có đủ mọi phẩm chất

Vẫn thường được coi là đáng yêu?"

"Phẩm chất ư?

Phỉ phui cái miệng!—thôi nào, Ferishtah,—đó là một vết lở loét đấy, hãy nghĩ mà xem!

[936]

Phẩm chất quái gì chứ? Đây là da thịt phàm trần tội nghiệp,

Cũng như của anh, của tôi và của mọi người, đang trở thành mồi ngon

Cho ngọn lửa địa ngục! Anh mất trí hẳn rồi sao?"

Đạo sĩ đáp: "Này bạn, chúng đây rồi, cứ tìm lấy mà hưởng lợi từ chúng!

Hãy quét sạch mọi nỗi đau khỏi thế gian này xem, thì chỗ nào còn lại

Cho lòng biết ơn Thượng Đế, cho tình yêu đối với Con Người? Tại sao lại phải biết ơn,—

Nếu không phải vì sự thoát nạn nào đó, dù dưới hình thức gì đi nữa,

Khỏi nỗi đau đáng lẽ phải chịu, cứ gọi tên nó theo bất kỳ cách nào anh muốn?

Tại sao lại phải yêu thương,—khi mà toàn bộ đồng loại của anh, trừ tôi ra, giả sử thế,

Cả cha anh, con trai anh, và... thôi được, cả con chó nhà anh nữa,

Cho đủ mặt con số tươm tất ấy đi—chúng ta, nhúm người ít ỏi

Tình cờ—giống như một vốc những vì sao may mắn

Giữa muôn vàn tinh tú vô tận—tỏa sáng trên đỉnh đầu

Và ban cho anh thứ ánh sáng leo lét,—ánh chớp nhoé ấy là tất cả những gì anh có,—

Chỉ có chúng tôi mới đón nhận tình yêu của anh mà thôi! Loài người ư, thực tình mà nói?

Ai lại đi đồng cảm với niềm vui chung của họ

Vừa ngớ ngẩn lại vừa chẳng bõ công xứng đáng? Thế nhưng đau đớn—hãy nhìn sự khôn ngoan của Thượng Đế

Đang hiển hiện kìa!—trái tim con người được tạo ra để phán xét

Rằng nỗi đau chẳng đáng phải chịu ở bất cứ đâu đối với thể xác phàm trần

Vốn là quyền thừa hưởng bẩm sinh của chúng ta,—cả kẻ xấu lẫn người tốt đều chẳng đáng

Phải chịu chút đau đớn nào, theo nhận thức của con người! Sự dâm ô, tham lam,

Tàn ác, bất công luôn đòi hỏi (chúng ta tin là thế)

Một sự trừng phạt thích đáng từ ai đó, điều đó là chắc chắn:

Nhưng vết lở trong lồng ngực! thứ đó lại đưa phần xác thịt

Hiên ngang bước ra từ vành móng ngựa nơi tâm hồn

Phải run rẩy trong sự lý giải hợp lẽ thường. Trong mắt của Thượng Đế

Nỗi đau có thể mang mục đích riêng và được biện minh:

Nhưng giác quan của con người chỉ có thể nhìn thấy ở nỗi đau,

Một tai họa đáng ghét mà không một ai là không muốn ngăn chặn

Hoặc nếu không thể, thì buộc lòng phải xót thương. Lòng biết ơn Thượng Đế

Và tình yêu đối với con người,—nếu tước bỏ những điều đó khỏi con người,

Thì con người còn đáng giá gì? Cho nên, hỡi Mihrab Shah,

Cứ đánh thuế bánh mì và muối của tôi gấp đôi đi, cứ đòi cướp lấy

Laila con gái tôi để làm trò vui cho ngài đi,—cứ tiếp tục đi!

Cứ giết chết đứa con trai của tôi, cứ khăng khăng cho rằng thơ ca của ngài

Hay hơn thơ của tôi,—ngài đáng bị xử tử tới cả chục lần!

Thế nhưng—cái chứng lở loét ở dạ dày ấy, chà, tội nghiệp cho linh hồn ngài,

Hãy thử đắp thuốc cao vị vả xem sao: may ra nó làm dịu được cơn đau quằn quại của ngài!"

Thế là đầu đau nhức, chân tay rã rời!

Thể xác là gánh nặng—ngay cả với anh!

Tôi có thể gượng cười với một ý nghĩ kỳ quái thôi?

Sao bệnh tật của tôi lại không có hoặc rất ít quanh mình?

Ngự trị trong tâm hồn tôi là sự trì trệ;

Thân thể thì cường tráng mà ý chí lại quá mong manh:

Kẻ nô lệ thì sẵn sàng cho công việc lao nhọc—phải,

Nhưng mệnh lệnh của người chủ thì vẫn biệt tăm.

Còn anh đấy—nếu lớp đất bọc ngoài kia

Giúp ích chứ không cản trở ngọn lửa bên trong thì sao?

Ngày mai mờ mịt của tôi—ngày hôm nay rõ mồn một của anh,

Anh là người đạt thành, còn tôi kẻ ôm ấp hoài bão?

Lẽ ra phải thế, và rồi sẽ thế thôi!

Chỉ là, trong lúc chúng ta cùng bước đi trên mặt đất này

Vì mục đích đã được định đoạt cho cả anh và tôi,

Chúng ta càng bước sát nhau hơn nhờ một sợi dây ràng buộc chung.

Anh hẳn sẽ thở dài, "Hãy chờ đợi cái tâm hồn trì trệ ấy!

Thật hổ thẹn khi hắn cứ lê lết chậm chạp, dẫu có bị tàn tật như tôi đâu!"

Nào tôi có thể mỉm cười, "Mục tiêu nàng chưa đạt tới:

Rồi có ngày—thân xác cũng sẽ chạm đến đích mà thôi"?