Điều gì đã khiến tôi khiếp hãi đến vậy?

Chính điều này, Publius ạ: lại gần đây! Trong lúc chờ đến lượt

Ta sẽ kể cho anh nghe. Nước hãy còn ấm (họ đang ra hiệu ở bên trong)

Vào giờ thứ tám, trước giờ đó thì tắm táp gì.

Ngay tại tiền sảnh nơi chúng ta đang ngồi đây,

Hôm qua khó mà đứng nổi, đám đông đông đúc làm sao

Những kẻ xu nịnh cứ há hốc miệng, dân chúng dỏng tai trợn mắt

Trong lúc Lucius Varius Rufus đứng giữa bọn họ

Và ngâm lên khúc ca được ấp ủ đã lâu, nay mới hoàn thành,

Bài Tán tụng Hoàng đế của ông.

"Chẳng ai sánh được với ngài," Flaccus nhỏ con cười phá lên,

"Trong việc dắt dẫn một sử thi với trọn vẹn vẻ uy nghi!

Chỉ là, khi vị César tựa thần linh làm chủ đề dâng trào,

Hàm hồ những kẻ phàm trần sao dám mong ca ngợi cho đành?

Hãy nói cho ta hay, hỡi dòng dõi các vị vua xứ Etruria!"

Nghe vậy, Mæcenas mỉm cười thở dài ngầm tán thưởng.

Tôi trả đồng quadrans của mình, rời khỏi chốn Thermæ ngập tràn

Tiếng reo hò cuồng nhiệt khi nhà thơ cất lời hỏi, "Chốn nào

Giữa những bậc thần linh mà Jove, vì nể vì César,

Sẽ buộc kẻ đang chiếm giữ phải nhường chỗ của mình

Để dâng cho vị thần mới cất nhắc kia?"

Và nhận được câu trả lời mong đợi, "Hãy nhường ngai của ngươi!"—

Jove cứ thế bị phế ngôi, chẳng hiểu sao tôi thấy ngột ngạt,

Rồi thấy mình bước đi lang thang hết con phố này đến con phố khác,

Để ánh hoàng hôn nhuộm hồng thành Rome

Làm dịu cái đầu đang quay cuồng vì những âm thanh hỗn độn—thú thật,

Tựa như điệu nhảy của tư duy trong đó đã quậy tung bụi mù

Bằng cách giẫm đạp lên vạn vật: thế gian nằm phủ phục,

Khi mà—được nhà thơ nâng đỡ, qua những dòng thơ lục hành dũng mãnh—

Chủ thể của họ đã vươn lên từ cõi người thành cõi Phật.

Caius Octavius Cæsar vị Hoàng đế Augustus—

Nơi nào để trốn chạy khỏi uy quyền tuyệt đối của ngài?

Tôi ngẫm mình hẳn đã đi qua—biết bao là công trình

Được thả xuống như những ơn huệ từ bàn tay hào phóng của ngài

Khắp mọi nơi trên đất Rome? Chà, nhìn sang cả trái lẫn phải,

Cho đền đài, bạn có thần Jupiter Sấm Sét,

Thần Mars Báo Thù, thần Apollo trên đồi Palatine:

Làm sao đếm hết Quảng trường, Chợ lớn—kia là cái thứ ba

Gần như đã hoàn thành. Bạn có Nhà hát

Mang tên Marcellus—toàn là công trình của ngài, những công trình tuyệt mĩ!—

Một ý nghĩ vẫn đeo bám, thống trị tất cả—

Với sự chuẩn mực mà Varius đã cất lời, "Hãy coi César là thần linh!"

Bằng thứ sức mạnh nào ngài chặn đứng bánh xe Nữ thần Vận mệnh,

Thu phục và gìn giữ cả thiên đường lẫn mặt đất

Thông qua Vận mệnh, nếu anh thích thế, nhưng ân huệ thì—không!

Bởi vì những chiến công vĩ đại vụt qua trước mắt tôi, dồn dập và dày đặc

Như những vì sao ào ạt bầu trời vào những đêm thu—

Những cuộc chinh phạt ấy! nhưng hòa bình đã vương miện cho chúng,—thế nên, về hòa bình

Hãy cứ đếm những danh hiệu của ngài thôi—tóm lại thế này—

Mười năm làm Tạp tam đầu, Mười ba lần làm Chấp chính quan,

Hoàng đế, phải—vinh quang tột đỉnh—được tung hô

Cha của Đất nước, danh hiệu cuối cùng và cao quý nhất,

Chính ngài đã hoan hỉ đón nhận lấy:

Và sao lại không? Hãy nhìn những kỳ tích đã đạt được ở Rome—

Chưa nói đến Ý—ngài đã lập ở đó

Khoảng ba mươi thuộc địa—nhưng chính Rome

Đều được xây mới, "giờ toàn cẩm thạch, xưa bằng gạch," ngài khoe khoang:

Hàng hiên này, đấu trường kia. Anh muốn đi thuyền ư?

Ngài đã nạo vét sông Tiber cho anh: anh muốn đi dạo chứ?

Ngài đã uốn thẳng con đường Flaminian dài dằng dặc.

Nghèo khó ư? Hãy hưởng lợi từ hai mươi khoản tiền ban phát của ngài!

Giàu có—nghĩa là vui vẻ ư? Nửa trăm trò chơi

Thách thức sự lựa chọn của anh! Kia là Rome—dành cho anh và tôi

Thôi ư? Hơn thế nữa, là trung tâm của thế giới!

Bởi vì, hãy nhìn khắp thế giới rộng lớn, Rome kết thúc ở đâu?

Về phía mặt trời mọc ư? Có sông Euphrates—và mọi thứ ở giữa!

Về phía mặt trời lặn ư? Đại dương và cõi mênh mông vô tận:

Phương Bắc, hãy ngước nhìn cho đến khi sông Danube chặn lại: Phương Nam, hãy ngắm sông Nile,

Sa mạc và Ngọn núi nâng đỡ trái đất.

Thảo nào cộng đồng thơ ca người người đua tranh

Trong lời ca tụng ngài, đàn thiên nga của chúng ta,

Virgil và Horace, những thi sĩ—theo cách của họ—

Gần như hay chẳng kém gì Varius, dẫu ít danh tiếng hơn:

Thảo nào họ có thể cất tiếng kêu, "Chẳng phải phàm nhân, rõ ràng là thần linh!"

Lòng tự bảo lòng như thế, trong lúc tôi bước đi:

Hoặc giả đã nói thế, nếu tư duy có thể cất thành lời,

Đã hoàn toàn chịu trận trước sự vĩ đại khôn cùng của hạnh phúc

Trong lúc tôi gắng gượng trèo lên những đỉnh cao và dò thấu

Những tầng sâu thẳm của nó—quyền thống trị khắp toàn cầu này

Của một kẻ sinh ra—cũng giống như anh, như tôi,

Như tất cả mọi người trên thế giới mà ngài sở hữu—bằng da bằng thịt.

Nhưng ngài—làm sao nắm bắt, làm sao đo đếm được cảm nhận của chính ngài

Về thứ hạnh phúc đối với tôi gần như không thể tưởng tượng nổi?

Hoặc, vì những chuyến bay cao quá mức ấy khiến đầu óc xoay mòng mòng,

Hãy hạ xuống—và qua đó tìm lấy chốn nương thân, tựa như,

Khỏi cái độ cao quá đỗi ngột ngạt của cuộc đời—để đến với

Nơi trú ẩn ven đường dễ thở dưới chân nó!

Nếu vị César này hiện lên thật vĩ đại trong tâm trí tôi

—Một kẻ thuộc hàng nguyên lão và có vai vế—

Thì ngài phải gây ấn tượng thế nào với đám đông vô danh phàm tục,

Bầy đàn vô số kể chẳng là cái thá gì?

Chà,—lấy một ví dụ,—cũng tựa như hình hài bằng vàng kia

Được đội vương miện, tay cầm quyền trượng, trên ngôi đền đối diện—

Vị thần Jupiter chói lọi—hẳn phải làm lóa mắt

Của—giả sử,—kẻ ăn mày đang khất thực nơi bậc thềm kia!

"Sao thế, hỡi Phản-César, vị vua chốn bùn nhơ,

Trong khi ngài được đặt trên đỉnh cao chót vót phía trên cái đầu ngươi?

Ừ, cứ đi mà khất thực đi! Số phận của ngươi thật tương phản làm sao

Với kẻ mà lòng hảo tâm đã ban cho ngươi chỗ dựa này—

Đấng Thiêng liêng và Bất khả xâm phạm của chúng ta,

César, kẻ có lòng tốt đã xây nên ngôi đền bên trên kia!

Ngươi có đọc được suy nghĩ của ta không? Thôi nào, bộ y phục của ngươi đang phơi bày

Sự tơi tả đáng thương trong từng mảnh vá và vết bẩn—

Thật đáng tởm! Dù có tắm ở Suburra đi chăng nữa! Hãy cẩn thận lũ chó

Những kẻ có lẽ sẽ chẳng chê một bữa ăn dọn sẵn là ngươi đâu!

Sao thế, ngươi đang chìa lòng bàn tay ra để nhận bố thí của ta à?

À thì, ừm: ta chắc phải hiện ra—ai mà biết được?—

Ta, trong chiếc áo toga của mình, trước những giẻ rách và trước cả ngươi—

Quan Tài chính—thưa rằng, Quan Xây dựng, Quan Giám sát—Chúa ơi! có lẽ

Chính là vị Quan tòa Thành phố cao quý!

Đối với ta, ngươi là César; thì đối với ngươi, ta là ai nào?

Tốt lắm: và cuộc tìm kiếm của ngươi sẽ chẳng hoài công đâu, tên khốn khổ kia!

Lại đây—chìa tay ra—nhận lấy đồng xu một tư này!"

Và ai là kẻ đã nhận nó? Khi hắn ngẩng đầu lên,

Vừa lúc cử chỉ của tôi hơi có phần—chà—đột ngột,

Cái vành rộng của chiếc mũ nhà quê bỗng sụp xuống,

Chiếc áo vải thô che khuất một nửa gò má hắn

Hơi tụt xuống, và tôi thoáng thấy—chỉ một cái nhìn duy nhất!

Một cái nhìn là đủ. Gương mặt ấy là của ai—của ai cơ chứ?

Mái tóc bù xù bất cần ấy—màu nâu, ngả vàng—

Đôi mắt sáng rực ẩn dưới cặp lông mày giao nhau

Trực diện chạm nhau, và chiếc mũi diều hâu ngự trị ở giữa

—Chỉ thế là đủ, chẳng cần phải liếc thêm cái nào nữa!

Và nỗi khiếp hãi chợt ùa vào tâm trí tôi

Chính là lời đồn đại từng bị vội vã nén tiếng râm ran bên tai,

Người ta đồn rằng, mỗi năm một lần trong bộ dạng tồi tàn

Hắn đóng vai kẻ hành khất, ngồi suốt cả ngày trời,

Xin và nhận của bố thí từ bất cứ kẻ nào qua lại,

Và nhờ thế mà né tránh được, nếu sự nhún nhường có ích,

Sự đố kỵ của số phận, những biến chuyển kinh hoàng của vạn vật

Khi Vận mệnh—chỉ vì một lời nói, một ánh nhìn, một điều vụn vặt—

Trở nên cay nghiệt và—như con sư tử cái được cưng chiều—

Vung cái vuốt bất thình lình, và ngã lăn quay ra đất

Bất cứ kẻ nào khi nãy còn vỗ về chiếc cổ nó với vẻ bề trên,

Hoặc đùa nghịch với những đầu móng vuốt được giấu trong lớp nhung mềm."

"Ngài là Thần!" Lucius Varius Rufus thét lên: "Chỉ là con người

"Và món mồi cho giòi bọ bất cứ lúc nào!" một thế lực nào đó thầm thì,

Cảnh cáo những kẻ sinh ra mang kiếp phàm trần.

Ừ, anh có nhớ không? Có ẩn ý sâu xa trong sự thật rằng

Bất cứ kẻ nào chinh khải, khải hoàn, tiến vào Rome,

Trèo lên đỉnh Capitoline, vút bay như thế

Đến đỉnh cao vinh quang,—Publius này, anh có nhận ra không—

Luôn luôn có cùng một kẻ hầu cận đứng phía sau,

Phía trên đầu Kẻ Trinh Phạt để nâng chiếc vương miện

Quá đỗi phô trương đối với tầm vóc con người,

—Một tay bận rộn việc đó—trong khi tay còn lại

Được quặt ra phía sau, để chỉ cho thấy, đang treo lủng lẳng sát bên

Chiếc xe chiến thắng, ngay dưới chân

Của Kẻ Khải Hoàn đang kiêu hãnh ngẩng cao đầu,

Hiện lên lờ mờ—những công cụ của sự hổ thẹn,

Món nợ dành cho kẻ phạm tội. Vương miện lúc này—còn Thập giá, khi nào?

Ai là kẻ đứng vững được mãi? Liệu ngay cả các vị thần có thực sự an toàn?

Vị thần Jupiter đang thống trị kia—

Chẳng phải có những câu chuyện cổ tích ảm đạm kể rằng thuở xưa

Đã từng có một vị tiền nhiệm cai trị trước khi thần Saturn đến sao,

Và ai dám chắc Jupiter sẽ là vị cuối cùng?

Phải chăng bà đồng xám xịt đã viết điều đó không phải vì mục đích gì đâu

"Khi César Augustus trị vì, sẽ cất tiếng khóc chào đời

Nơi xứ Judea mù lòa"—một kẻ đến để khuất phục ngài,

Khuất phục cả ngài lẫn toàn vũ trụ? Câu chuyện nhảm nhí của bà già ư?

Tên nô lệ tắm rửa kia! Lại đây! Đừng có gian lận! Đến lượt chúng ta rồi đấy.

Không được la cà, nếu không cứ chuẩn bị mà nếm roi vọt nhé!

Mang ra hai cái bàn chải, hai bình đựng dầu, mỗi thứ một miếng bọt biển!