Tôi cảm giác như mình không cần phải ghi chép lại – dù bản thảo này chẳng dành cho ai ngoài tôi – rằng tôi đã làm việc chăm chỉ thế nào với bộ môn tốc ký gian nan kia, cùng tất cả những tiến bộ đi kèm, chính là vì ý thức trách nhiệm của tôi đối với Dora và các dì của cô ấy. Ngoài những điều đã viết về sự kiên trì trong giai đoạn này của cuộc đời, về nguồn năng lượng bền bỉ, kiên nhẫn đã bắt đầu chín muồi trong tôi lúc đó, cái mà tôi biết là điểm mạnh trong tính cách mình (nếu nó có bất kỳ điểm mạnh nào), tôi chỉ xin bổ sung rằng, khi nhìn lại, tôi thấy đó chính là cội nguồn thành công của mình. Tôi đã rất may mắn trong các vấn đề thế sự; nhiều người đã làm việc chăm chỉ hơn tôi gấp bội mà chẳng đạt được dù chỉ một nửa thành quả như tôi. Nhưng tôi sẽ không bao giờ làm được những gì đã làm nếu thiếu đi thói quen đúng giờ, ngăn nắp và cần mẫn; nếu không có quyết tâm tập trung vào một việc tại một thời điểm, bất kể việc tiếp theo có dồn dập đến ngay sau đó hay không – những đức tính mà tôi đã rèn giũa từ thời đó. Chúa biết là khi viết những dòng này, tôi không hề có ý tự cao tự đại. Một người nhìn lại cuộc đời mình, như tôi đang làm ở đây, từ trang này sang trang khác, hẳn phải là một người thực sự tốt nếu muốn tránh khỏi cảm giác đau nhói về bao tài năng bị bỏ phí, bao cơ hội bị phung phí, bao cảm xúc sai lệch và lệch lạc luôn tranh đấu trong lồng ngực và đánh bại chính mình. Tôi dám chắc mình chẳng có lấy một món quà thiên bẩm nào mà không từng lạm dụng. Ý tôi đơn giản là, bất cứ việc gì tôi cố gắng làm trong đời, tôi đều dốc hết tâm can để làm cho tốt; bất cứ điều gì tôi dành tâm trí vào, tôi đều dành trọn vẹn cho nó; dù mục tiêu lớn hay nhỏ, tôi đều luôn cực kỳ nghiêm túc. Tôi chưa bao giờ tin rằng bất cứ năng lực thiên bẩm hay đã qua rèn luyện nào có thể đòi hỏi được miễn trừ sự đồng hành của những phẩm chất vững vàng, giản dị, chăm chỉ mà hy vọng đạt được mục đích. Trên đời này không có chuyện đạt được thành tựu kiểu đó đâu. Một tài năng may mắn nào đó, một cơ hội thuận lợi nào đó, có thể tạo nên hai bên của chiếc thang mà một số người leo lên, nhưng các bậc thang đó phải được làm bằng chất liệu chịu được sự mài mòn; và không gì có thể thay thế được sự nghiêm túc triệt để, nồng nhiệt và chân thành. Không bao giờ bắt tay vào bất cứ việc gì nếu không thể dồn hết tâm trí vào đó; và không bao giờ tỏ ra hạ thấp công việc của mình, dù đó là việc gì; tôi nhận ra, đến tận bây giờ, đó chính là những quy tắc vàng của mình.

Tôi nợ Agnes bao nhiêu từ những thực hành mà tôi vừa đúc kết thành nguyên tắc này, tôi sẽ không nhắc lại ở đây. Câu chuyện của tôi tiếp tục hướng về Agnes, với lòng biết ơn và yêu mến.

Cô ấy đến thăm nhà Bác sĩ hai tuần. Ông Wickfield là bạn cũ của Bác sĩ, và Bác sĩ muốn trò chuyện, giúp đỡ ông ấy. Việc này đã từng được Agnes và Bác sĩ bàn tới khi cô ấy đến thành phố lần trước, và chuyến thăm này chính là kết quả. Cô ấy và cha cùng đến. Tôi không ngạc nhiên lắm khi nghe cô ấy nói rằng mình đã nhận lời tìm chỗ trọ trong khu vực cho bà Heep, người đang mắc bệnh thấp khớp cần thay đổi không khí, và bà ấy hẳn sẽ rất vui lòng nếu có được chỗ ở trong tình cảnh như thế. Tôi cũng chẳng ngạc nhiên khi ngay ngày hôm sau, Uriah, như một đứa con có hiếu, đã đưa người mẹ đáng kính của mình đến nhận phòng.

‘Anh thấy đấy, cậu Copperfield,’ hắn nói khi cố bám lấy tôi để đi dạo một vòng trong vườn nhà Bác sĩ, ‘nơi nào có tình yêu, nơi đó con người ta hơi ghen tuông một chút—ít nhất là cũng lo lắng muốn để mắt đến người mình yêu.’

‘Anh ghen với ai cơ?’ tôi hỏi.

‘Nhờ có cậu đấy, cậu Copperfield,’ hắn đáp, ‘hiện tại thì chẳng ghen với ai cụ thể cả—ít nhất là không phải người khác giới.’

‘Ý anh là anh ghen với một người cùng giới sao?’

Hắn liếc ngang tôi bằng đôi mắt đỏ đầy nham hiểm rồi cười.

‘Thật sự là, cậu Copperfield,’ hắn nói, ‘—đáng lẽ tôi phải gọi là Ngài, nhưng tôi biết cậu sẽ bỏ qua cái thói quen của tôi—cậu khéo léo quá, cứ khơi gợi tôi như cái nút bần ấy! Chà, tôi cũng chẳng ngại nói cho cậu biết đâu,’ hắn đặt bàn tay tựa như cá của mình lên tay tôi, ‘tôi không phải kiểu người đào hoa, thưa cậu, và với bà Strong thì chưa bao giờ là vậy.’

Đôi mắt hắn giờ ánh lên màu xanh lục khi quan sát mắt tôi bằng vẻ xảo quyệt của kẻ bất lương.

‘Anh có ý gì?’ tôi hỏi.

‘Chà, dù tôi là luật sư, cậu Copperfield,’ hắn trả lời, miệng cười nhếch mép khô khốc, ‘ý tôi, lúc này, chính là những gì tôi vừa nói.’

‘Và cái nhìn của anh có ý gì?’ tôi đáp lại, điềm tĩnh.

‘Cái nhìn của tôi? Ôi trời, Copperfield, cậu sắc sảo quá đấy! Cái nhìn của tôi thì có ý gì cơ chứ?’

‘Phải,’ tôi nói. ‘Cái nhìn của anh đó.’

Hắn có vẻ rất thích thú và cười sảng khoái hết mức có thể. Sau khi gãi cằm bằng tay một lúc, hắn tiếp tục nói, mắt cúi xuống—vẫn tiếp tục gãi, rất chậm rãi:

‘Khi tôi còn là một gã thư ký thấp hèn, bà ấy luôn coi thường tôi. Bà ấy cứ để cô Agnes của tôi đi lại suốt ở nhà bà ấy, và bà ấy cứ tỏ ra là bạn của cậu, cậu Copperfield; nhưng bản thân tôi thì lại quá thấp kém so với bà ấy để được để mắt tới.’

‘Thì sao?’ tôi nói; ‘giả sử đúng như vậy đi!’

‘—Và cũng thấp kém so với ông ta nữa,’ Uriah nói thêm, rất rõ ràng, giọng điệu suy tư khi hắn tiếp tục gãi cằm.

‘Anh không hiểu rõ Bác sĩ sao,’ tôi nói, ‘mà lại cho rằng ông ấy bận tâm đến sự tồn tại của anh khi anh không ở trước mặt ông ấy?’

Hắn lại liếc nhìn tôi bằng ánh mắt xéo xắt đó, và làm cho khuôn mặt mình trở nên hốc hác, để tiện cho việc gãi hơn, khi hắn trả lời:

‘Ôi trời, tôi đâu có nói đến Bác sĩ! Ôi không, người đàn ông tội nghiệp đó! Tôi muốn nói đến ông Maldon cơ!’

Trái tim tôi gần như ngừng đập. Tất cả những nghi ngờ và lo sợ cũ kỹ của tôi về vấn đề đó, tất cả hạnh phúc và sự bình yên của Bác sĩ, tất cả những khả năng đan xen giữa sự ngây thơ và thỏa hiệp mà tôi không thể gỡ rối được, tôi thấy tất cả, trong một khoảnh khắc, đều nằm dưới sự vặn vẹo của gã này.

‘Ông ta không bao giờ bước chân vào văn phòng mà không sai bảo, xô đẩy tôi,’ Uriah nói. ‘Một trong những quý ông hào hoa của cậu đấy! Tôi rất ngoan ngoãn và thấp hèn—và tôi vẫn vậy. Nhưng tôi không thích kiểu đó—và tôi vẫn không thích!’

Hắn ngừng gãi cằm, hóp má lại đến mức như thể chúng chạm vào nhau ở bên trong; trong khi vẫn giữ ánh nhìn xéo xắt đó về phía tôi.

‘Bà ấy là một trong những người phụ nữ xinh đẹp của các cậu đấy,’ hắn tiếp tục, khi đã chậm rãi khôi phục khuôn mặt về trạng thái tự nhiên; ‘và tôi biết bà ấy sẵn sàng chẳng coi tôi là bạn đâu. Bà ấy đúng là kiểu người sẽ xúi giục cô Agnes của tôi bày trò cao tay hơn. Này, tôi không phải kiểu người đào hoa đâu, cậu Copperfield; nhưng tôi đã có mắt trong đầu từ lâu rồi. Những kẻ thấp hèn chúng tôi thường có mắt cả—và chúng tôi nhìn ra từ đó.’

Tôi cố gắng tỏ ra không hay biết và không hề nao núng, nhưng tôi thấy trên mặt hắn, sự cố gắng đó chẳng đạt được kết quả gì.

‘Nào, tôi sẽ không để mình bị chèn ép đâu, Copperfield,’ hắn tiếp tục, nâng cái phần khuôn mặt nơi lẽ ra có lông mày đỏ nếu hắn có, với vẻ đắc thắng đầy ác ý, ‘và tôi sẽ làm những gì có thể để chấm dứt tình bạn này. Tôi không tán thành nó. Tôi cũng chẳng ngại thừa nhận với cậu rằng tôi có tính đố kỵ và muốn tránh xa mọi kẻ xâm nhập. Tôi sẽ không, nếu tôi biết, để mình gặp nguy cơ bị người ta mưu tính chống lại.’

‘Tôi nghĩ lúc nào anh cũng mưu tính, rồi tự huyễn hoặc bản thân rằng người khác cũng làm như vậy,’ tôi nói.

‘Có lẽ vậy, cậu Copperfield,’ hắn đáp. ‘Nhưng tôi có mục đích, như cộng sự của tôi thường nói; và tôi quyết tâm làm đến cùng. Tôi không được phép bị chèn ép, với tư cách là một người thấp hèn, quá mức. Tôi không thể để người ta ngáng đường mình. Thực sự họ phải tự bước ra khỏi đường đi của tôi thôi, cậu Copperfield!’

‘Tôi không hiểu anh,’ tôi nói.

‘Thế sao?’ hắn đáp lại, với một cái giật mình quen thuộc. ‘Tôi ngạc nhiên đấy, cậu Copperfield, cậu thường nhanh nhạy lắm mà! Để lần sau tôi nói rõ hơn vậy.—Có phải ông Maldon đang cưỡi ngựa, bấm chuông ở cổng kia không nhỉ, thưa cậu?’

‘Trông giống ông ấy đấy,’ tôi trả lời, cố tỏ ra thản nhiên nhất có thể.

Uriah dừng lại đột ngột, chắp tay vào giữa hai đầu gối xương xẩu, rồi gập người lại cười. Cười mà không hề phát ra một tiếng động nào. Hoàn toàn lặng thinh. Tôi bị hành vi ghê tởm của hắn, đặc biệt là cú kết thúc này, làm cho chán ghét đến mức quay lưng bỏ đi mà không cần lễ nghi gì cả; để mặc hắn gập người giữa vườn, như một con bù nhìn đang cần người đỡ.

Không phải tối hôm đó; mà tôi nhớ rõ, là tối hôm sau nữa, tức là Chủ nhật; tôi đưa Agnes đến thăm Dora. Tôi đã sắp xếp chuyến thăm trước đó với cô Lavinia; và Agnes được mời dùng trà.

Tôi xao xuyến trong niềm tự hào và lo lắng; tự hào về cô hôn thê bé nhỏ đáng yêu, và lo lắng không biết Agnes có thích cô ấy không. Suốt dọc đường đến Putney, Agnes ngồi trong xe ngựa, còn tôi ngồi bên ngoài, tôi hình dung ra Dora với tất cả những nét xinh đẹp mà tôi biết quá rõ; lúc thì quyết định rằng tôi muốn cô ấy trông y hệt như lúc cô ấy trông thế này, lúc lại nghi ngờ không biết mình có thích cô ấy trông như lúc thế kia hơn không; và gần như làm mình phát sốt vì chuyện đó.

Tôi chẳng mảy may nghi ngờ về vẻ xinh đẹp của cô ấy, dù trong bất kỳ trường hợp nào; nhưng rốt cuộc thì tôi chưa bao giờ thấy cô ấy trông đẹp đến thế. Cô ấy không có mặt trong phòng khách khi tôi giới thiệu Agnes với các dì của cô ấy, mà đang e thẹn tránh mặt đi. Giờ thì tôi biết phải tìm cô ấy ở đâu rồi; và quả nhiên tôi thấy cô ấy lại đang bịt tai sau cánh cửa cũ kỹ, buồn tẻ ấy.

Lúc đầu cô ấy nhất quyết không chịu ra; rồi cô ấy năn nỉ tôi cho thêm năm phút theo đồng hồ của tôi. Khi cuối cùng cô ấy khoác tay tôi để được dẫn vào phòng khách, khuôn mặt nhỏ nhắn quyến rũ của cô ấy đỏ bừng, và chưa bao giờ trông xinh đẹp đến thế. Nhưng khi chúng tôi bước vào phòng, và mặt cô ấy nhợt nhạt đi, thì cô ấy còn xinh đẹp hơn gấp mười ngàn lần.

Dora sợ Agnes. Cô ấy đã nói với tôi rằng cô ấy biết Agnes ‘quá thông minh’. Nhưng khi thấy Agnes nhìn mình vừa vui vẻ, vừa chân thành, vừa sâu sắc, lại vừa tốt bụng, cô ấy khẽ kêu lên một tiếng ngạc nhiên đầy thích thú, rồi quàng đôi tay trìu mến của mình qua cổ Agnes, và áp đôi má ngây thơ vào mặt cô ấy.

Tôi chưa bao giờ hạnh phúc đến thế. Tôi chưa bao giờ thấy hài lòng như khi nhìn hai người đó ngồi cùng nhau, sát bên cạnh nhau. Như khi tôi thấy cô bé cưng của tôi ngước nhìn đôi mắt ấm áp kia một cách tự nhiên. Như khi tôi thấy vẻ quan tâm dịu dàng, xinh đẹp mà Agnes dành cho cô ấy.

Cô Lavinia và cô Clarissa cũng chia sẻ niềm vui của tôi theo cách riêng của họ. Đó là bàn trà dễ chịu nhất trên đời. Cô Clarissa chủ trì. Tôi cắt và chuyền chiếc bánh ngọt có hạt – hai chị em có cái sở thích giống như loài chim, thích nhặt nhạnh mấy cái hạt và mổ vào đường; cô Lavinia nhìn vào với vẻ bảo bọc nhân từ, như thể tình yêu hạnh phúc của chúng tôi là công trình của chính bà vậy; và chúng tôi hoàn toàn hài lòng với bản thân và với nhau.

Sự vui vẻ, dịu dàng của Agnes đã chạm đến trái tim tất cả họ. Sự quan tâm thầm lặng của cô ấy vào mọi thứ mà Dora hứng thú; cách cô ấy làm quen với Jip (vốn phản ứng ngay lập tức); cách ứng xử dễ chịu khi Dora xấu hổ không dám lại ngồi vào chỗ thường lệ bên cạnh tôi; vẻ duyên dáng và thoải mái khiêm nhường của cô ấy, khơi gợi hàng loạt biểu hiện tin tưởng bẽn lẽn từ Dora; tất cả dường như làm cho vòng tròn của chúng tôi hoàn toàn trọn vẹn.

‘Mình vui lắm,’ Dora nói sau khi uống trà, ‘vì bạn thích mình. Mình đã không nghĩ là bạn sẽ thích; và giờ khi Julia Mills đã đi rồi, mình lại càng muốn được yêu quý hơn bao giờ hết.’

Nhân tiện, tôi đã quên chưa nhắc đến việc này. Cô Mills đã lên tàu, và Dora cùng tôi đã lên một con tàu viễn dương lớn ở Gravesend để tiễn cô ấy; chúng tôi đã có gừng ngâm, ổi, và những món ngon kiểu đó để ăn trưa; và chúng tôi đã để cô Mills đang sụt sùi trên một chiếc ghế xếp trên boong tàu, với cuốn nhật ký mới toanh dưới tay, nơi những suy ngẫm nguyên bản được khơi dậy từ việc chiêm ngưỡng Đại dương sắp được ghi lại dưới khóa và chìa.

Agnes nói cô ấy sợ rằng tôi hẳn đã khắc họa cô ấy không mấy hứa hẹn; nhưng Dora sửa lại ngay.

‘Ồ không!’ cô ấy vừa nói vừa lắc những lọn tóc về phía tôi; ‘toàn là khen thôi. Anh ấy coi trọng ý kiến của bạn đến mức mình khá là sợ nó đấy.’

‘Ý kiến tốt đẹp của tôi không thể củng cố thêm tình cảm của anh ấy với vài người mà anh ấy biết,’ Agnes nói với một nụ cười; ‘nó chẳng đáng để họ nhận đâu.’

‘Nhưng làm ơn hãy để mình nhận được nó đi,’ Dora nói bằng cái giọng nũng nịu, ‘nếu bạn có thể!’

Chúng tôi cười đùa về việc Dora muốn được yêu quý, và Dora bảo tôi là đồ ngốc, rằng dù thế nào thì cô ấy cũng không thích tôi đâu, và buổi tối ngắn ngủi trôi qua nhanh như đôi cánh chuồn chuồn. Đã đến lúc xe ngựa đến đón chúng tôi. Tôi đang đứng một mình trước lò sưởi, khi Dora lén lút bước vào, để trao cho tôi nụ hôn nhỏ quý giá thường lệ trước khi tôi đi.

‘Bạn có nghĩ là, nếu ngày trước mình có được bạn làm bạn thân, Doady,’ Dora nói, đôi mắt sáng ngời của cô ấy tỏa sáng rực rỡ, bàn tay phải nhỏ nhắn bận rộn một cách vô thức với một trong những chiếc khuy áo khoác của tôi, ‘thì có lẽ mình đã thông minh hơn không?’

‘Tình yêu của anh!’ tôi nói, ‘nói gì mà vô lý thế!’

‘Anh nghĩ là vô lý sao?’ Dora đáp mà không nhìn tôi. ‘Anh chắc chắn là thế không?’

‘Tất nhiên rồi!’ ‘Mình quên mất,’ Dora nói, vẫn xoay xoay cái khuy áo, ‘Agnes có quan hệ gì với anh vậy, đồ chàng trai xấu tính đáng yêu ạ.’

‘Không cùng huyết thống,’ tôi trả lời; ‘nhưng chúng tôi lớn lên cùng nhau, như anh em vậy.’

‘Mình tự hỏi sao anh lại yêu mình nhỉ?’ Dora nói, bắt đầu xoay chiếc khuy khác trên áo khoác của tôi.

‘Có lẽ vì anh không thể nhìn thấy em mà không yêu em, Dora à!’

‘Giả sử anh chưa bao giờ nhìn thấy mình thì sao,’ Dora nói, chuyển sang một chiếc khuy khác.

‘Giả sử chúng ta chưa bao giờ ra đời đi!’ tôi vui vẻ đáp.

Tôi tự hỏi cô ấy đang nghĩ gì, khi liếc nhìn trong im lặng đầy ngưỡng mộ bàn tay nhỏ nhắn mềm mại đang lần theo hàng khuy trên áo khoác tôi, và mái tóc chùm nằm trên ngực tôi, và hàng mi của đôi mắt đang cúi xuống, hơi nâng lên khi chúng dõi theo những ngón tay nhàn rỗi của cô ấy. Cuối cùng đôi mắt cô ấy ngước lên nhìn tôi, và cô ấy kiễng chân để trao cho tôi, một cách suy tư hơn thường lệ, nụ hôn nhỏ quý giá đó—một lần, hai lần, ba lần—rồi bước ra khỏi phòng.

Tất cả họ đều quay lại trong vòng năm phút sau đó, và vẻ suy tư khác thường của Dora lúc này đã hoàn toàn biến mất. Cô ấy cười đùa quyết tâm bắt Jip thực hiện toàn bộ các màn trình diễn của mình, trước khi xe ngựa đến. Chúng mất một lúc (không phải do sự đa dạng của chúng, mà là do sự miễn cưỡng của Jip), và vẫn chưa xong thì đã nghe thấy tiếng xe ở cửa. Có một cuộc chia tay vội vã nhưng đầy tình cảm giữa Agnes và cô ấy; và Dora sẽ viết thư cho Agnes (cô ấy dặn đừng để ý nếu thư của cô ấy ngớ ngẩn), và Agnes sẽ viết thư cho Dora; và họ chia tay lần thứ hai ở cửa xe, và lần thứ ba khi Dora, bất chấp những lời can ngăn của cô Lavinia, vẫn chạy ra một lần nữa để nhắc Agnes ở cửa sổ xe về việc viết thư, và lắc những lọn tóc về phía tôi đang ngồi trên nóc xe.

Xe ngựa thả chúng tôi gần Covent Garden, nơi chúng tôi phải bắt một chuyến xe khác đi Highgate. Tôi nóng lòng chờ đợi quãng đi bộ ngắn trong khoảng nghỉ này, để Agnes có thể khen Dora với tôi. À! Đó là lời khen ngợi gì chứ! Cô ấy đã ca ngợi sinh vật xinh đẹp mà tôi đã chinh phục được, với tất cả những nét duyên dáng ngây thơ được phô bày trọn vẹn, bằng sự ân cần trìu mến nhất dành cho sự chăm sóc của tôi biết bao! Cách cô ấy nhắc nhở đầy suy tư, mà không hề ra vẻ làm điều đó, về sự tin tưởng mà tôi dành cho đứa trẻ mồ côi này!

Chưa bao giờ, chưa bao giờ, tôi yêu Dora sâu sắc và chân thật như đêm đó. Khi chúng tôi đã xuống xe và đang đi bộ dưới ánh sao dọc theo con đường yên tĩnh dẫn đến nhà Bác sĩ, tôi nói với Agnes rằng đó là nhờ cô ấy.

‘Khi bạn ngồi bên cạnh cô ấy,’ tôi nói, ‘bạn dường như không chỉ là thiên thần hộ mệnh của cô ấy mà còn của cả tôi nữa; và bây giờ bạn vẫn có vẻ như vậy, Agnes à.’

‘Một thiên thần tồi,’ cô ấy đáp, ‘nhưng trung thành.’

Giọng nói trong trẻo của cô ấy, đi thẳng vào trái tim tôi, khiến tôi tự nhiên nói:

‘Sự vui vẻ vốn có ở bạn, Agnes (và ở bất kỳ ai khác mà tôi từng gặp), hôm nay tôi quan sát thấy đã được phục hồi, khiến tôi bắt đầu hy vọng rằng bạn đã hạnh phúc hơn ở nhà?’

‘Tôi hạnh phúc hơn trong chính bản thân mình,’ cô ấy nói; ‘tôi hoàn toàn vui vẻ và nhẹ lòng.’

Tôi liếc nhìn khuôn mặt thanh thản đang hướng lên trên, và nghĩ rằng chính những vì sao đã làm cho nó trông thật cao quý.

‘Ở nhà không có thay đổi gì cả,’ Agnes nói sau vài khoảnh khắc.

‘Không có đề cập mới nào,’ tôi nói, ‘về—tôi không muốn làm bạn đau lòng, Agnes, nhưng tôi không thể không hỏi—về điều chúng ta đã nói, khi chúng ta chia tay lần trước?’

‘Không, không có gì cả,’ cô ấy trả lời.

‘Tôi đã nghĩ về điều đó rất nhiều.’

‘Bạn phải nghĩ ít về nó thôi. Hãy nhớ rằng cuối cùng tôi vẫn tin vào tình yêu và sự thật giản đơn. Đừng lo lắng gì cho tôi, Trotwood,’ cô ấy nói thêm, sau một lúc; ‘bước đi mà bạn sợ tôi thực hiện, tôi sẽ không bao giờ thực hiện đâu.’

Mặc dù tôi nghĩ mình chưa bao giờ thực sự sợ điều đó, trong bất kỳ thời điểm suy nghĩ bình tâm nào, nhưng thật là một sự nhẹ nhõm khôn tả khi nhận được sự đảm bảo này từ chính đôi môi chân thật của cô ấy. Tôi đã nói với cô ấy như vậy, một cách nghiêm túc.

‘Và khi chuyến thăm này kết thúc,’ tôi nói,—‘vì có lẽ chúng ta sẽ không có dịp ở riêng lần nữa,—còn bao lâu nữa, Agnes thân mến, trước khi bạn đến London lần nữa?’

‘Có lẽ là lâu đấy,’ cô ấy trả lời; ‘tôi nghĩ tốt nhất là—vì cha tôi—nên ở nhà. Chúng ta có lẽ sẽ không gặp nhau thường xuyên trong thời gian tới; nhưng tôi sẽ là người trao đổi thư từ tốt của Dora, và chúng ta sẽ thường xuyên nghe tin về nhau qua cách đó.’

Lúc này chúng tôi đã vào trong sân nhỏ của nhà Bác sĩ. Trời đã muộn dần. Có ánh đèn trong cửa sổ phòng bà Strong, và Agnes, chỉ vào đó, chúc tôi ngủ ngon.

‘Đừng lo lắng,’ cô ấy nói, đưa tay cho tôi, ‘về những bất hạnh và lo âu của chúng tôi. Tôi không thể hạnh phúc hơn bằng bất cứ điều gì ngoài hạnh phúc của bạn. Nếu bạn có thể giúp tôi, hãy tin rằng tôi sẽ nhờ bạn. Chúa luôn ban phước cho bạn!’ Trong nụ cười rạng rỡ của cô ấy, và trong những âm hưởng cuối cùng của giọng nói vui vẻ đó, tôi dường như lại thấy và nghe thấy Dora bé nhỏ của tôi khi ở bên cô ấy. Tôi đứng một lúc, nhìn qua hiên nhà lên những vì sao, với trái tim tràn đầy tình yêu và lòng biết ơn, rồi chậm rãi bước ra ngoài. Tôi đã đặt một chiếc giường ở một quán rượu đàng hoàng gần đó, và đang đi ra cổng, thì tình cờ quay đầu lại, tôi thấy một ánh đèn trong phòng làm việc của Bác sĩ. Một ý nghĩ hơi tự trách nảy ra trong tâm trí tôi, rằng ông ấy đã làm việc với cuốn Từ điển mà không có sự giúp đỡ của tôi. Với ý định xem có đúng như vậy không, và dù sao thì cũng để chúc ông ngủ ngon, nếu ông vẫn đang ngồi giữa những cuốn sách của mình, tôi quay lại, và nhẹ nhàng băng qua sảnh, khẽ mở cửa, nhìn vào.

Người đầu tiên tôi nhìn thấy, trước sự ngạc nhiên của tôi, dưới ánh sáng trầm mặc của chiếc đèn chụp, là Uriah. Hắn đang đứng ngay cạnh đó, với một bàn tay xương xẩu đặt trên miệng, bàn tay kia đặt trên bàn của Bác sĩ. Bác sĩ ngồi trên ghế làm việc, lấy hai tay che mặt. Ông Wickfield, vô cùng phiền muộn và đau khổ, đang cúi người về phía trước, do dự chạm vào cánh tay Bác sĩ.

Trong một khoảnh khắc, tôi cho rằng Bác sĩ bị ốm. Tôi vội vã bước tới một bước dưới ấn tượng đó, thì chạm phải ánh mắt của Uriah, và hiểu ra vấn đề. Tôi định rút lui, nhưng Bác sĩ ra hiệu cho tôi ở lại, và tôi đứng đó.

‘Dù sao thì,’ Uriah nhận xét, với một cái vặn người thô kệch, ‘chúng ta cũng có thể đóng cửa lại. Chúng ta không cần phải làm cho CẢ thị trấn này biết đâu.’

Nói xong, hắn nhón chân đến chỗ cánh cửa, mà tôi đã để mở, và cẩn thận đóng lại. Sau đó hắn quay lại, và chiếm lấy vị trí cũ. Có một sự phô trương thái quá về lòng trắc ẩn trong giọng nói và cử chỉ của hắn, không thể chịu nổi—ít nhất là đối với tôi—hơn bất kỳ phong thái nào mà hắn có thể giả vờ.

‘Tôi cảm thấy mình có nghĩa vụ, cậu Copperfield,’ Uriah nói, ‘phải chỉ ra cho Bác sĩ Strong thấy điều mà tôi và cậu đã nói tới. Cậu đã không thực sự hiểu tôi, phải không?’

Tôi nhìn hắn, nhưng không trả lời; và đi đến chỗ người thầy cũ tốt bụng của mình, nói vài lời mà tôi hy vọng là lời an ủi và khích lệ. Ông đặt tay lên vai tôi, như thói quen khi tôi còn là một cậu bé, nhưng không ngẩng đầu bạc của mình lên.

‘Vì cậu đã không hiểu tôi, cậu Copperfield,’ Uriah tiếp tục với thái độ hách dịch tương tự, ‘tôi xin mạn phép nói nhỏ rằng, vì chúng ta đều là bạn bè cả, là tôi đã hướng sự chú ý của Bác sĩ Strong vào những hành động của bà Strong. Tôi xin đảm bảo với cậu, Copperfield, rằng tôi rất không muốn liên quan đến bất cứ điều gì khó chịu như vậy; nhưng thực sự, vì hiện tại là thế, tất cả chúng ta đều đang tự làm mình dính líu vào những chuyện không nên. Đó là ý của tôi, thưa cậu, khi cậu không hiểu tôi.’ Bây giờ khi nhớ lại cái nhìn đểu cáng của hắn, tôi tự hỏi sao mình lại không tóm cổ hắn, và cố gắng bóp nghẹt hơi thở ra khỏi cơ thể hắn.

‘Tôi dám chắc là tôi đã không nói rõ ràng lắm,’ hắn nói tiếp, ‘cũng như cậu vậy. Đương nhiên, cả hai chúng ta đều có xu hướng tránh xa một chủ đề như thế. Tuy nhiên, cuối cùng tôi cũng quyết định nói thẳng; và tôi đã đề cập với Bác sĩ Strong rằng—cậu có nói gì không, thưa ngài?’

Câu này là dành cho Bác sĩ, người vừa rên rỉ. Âm thanh đó lẽ ra có thể làm lay động bất kỳ trái tim nào, tôi nghĩ vậy, nhưng nó không có tác dụng gì với Uriah.

‘—đã đề cập với Bác sĩ Strong,’ hắn tiếp tục, ‘rằng bất cứ ai cũng có thể thấy ông Maldon, và người phụ nữ đáng yêu, dễ chịu là vợ của Bác sĩ Strong, quá thân thiết với nhau. Thật sự thời điểm đã đến (khi tất cả chúng ta hiện đang tự làm mình dính líu vào những chuyện không nên), khi Bác sĩ Strong phải được cho biết rằng điều này đã quá rõ ràng với tất cả mọi người như ánh mặt trời, trước khi ông Maldon đi Ấn Độ; rằng ông Maldon viện cớ quay lại, chẳng vì gì khác ngoài chuyện đó; và rằng ông ta luôn ở đây, chẳng vì gì khác ngoài chuyện đó. Khi cậu bước vào, thưa ngài, tôi vừa đặt vấn đề với cộng sự của mình,’ hắn quay về phía ông, ‘để nói với Bác sĩ Strong bằng lời danh dự của mình, liệu ông ấy có từng giữ quan điểm này từ lâu rồi hay không. Nào, ông Wickfield, thưa ông! Ông có vui lòng nói cho chúng tôi biết không? Có hay không, thưa ông? Nào, cộng sự!’

‘Vì Chúa, Bác sĩ thân mến,’ ông Wickfield lại đặt bàn tay do dự của mình lên cánh tay Bác sĩ, ‘đừng quá chú trọng đến bất kỳ nghi ngờ nào mà tôi có thể đã giữ trong lòng.’

‘Đấy!’ Uriah kêu lên, lắc đầu. ‘Thật là một sự xác nhận đáng buồn: phải không? Ông ấy! Một người bạn cũ như vậy! Lạy Chúa, khi tôi chẳng là gì ngoài một thư ký trong văn phòng của ông ấy, Copperfield, tôi đã thấy ông ấy hai mươi lần, nếu tôi đã thấy một lần, hoàn toàn lo lắng về điều đó—hoàn toàn bực bội, cậu biết đấy (và với tư cách là một người cha thì ông ấy làm thế là rất đúng; tôi chắc chắn không thể trách ông ấy), khi nghĩ rằng cô Agnes đang tự làm mình dính líu vào những chuyện không nên.’

‘Strong thân mến,’ ông Wickfield nói với giọng run rẩy, ‘người bạn tốt của tôi, tôi không cần phải nói với ông rằng tật xấu của tôi là luôn tìm kiếm một động cơ chủ đạo nào đó ở mọi người, và thử thách mọi hành động bằng một tiêu chuẩn hẹp hòi. Tôi có thể đã rơi vào những nghi ngờ như tôi từng có, thông qua sai lầm này.’

‘Ông đã có những nghi ngờ, Wickfield,’ Bác sĩ nói, mà không ngẩng đầu lên. ‘Ông đã có những nghi ngờ.’

‘Nói lên đi, cộng sự,’ Uriah thúc giục.

‘Tôi đã có, vào một thời điểm, chắc chắn là vậy,’ ông Wickfield nói. ‘Tôi—Chúa tha tội cho tôi—tôi nghĩ ÔNG đã có.’

‘Không, không, không!’ Bác sĩ trả lời, bằng giọng điệu đau buồn thảm thiết nhất. ‘Tôi đã nghĩ, vào một thời điểm,’ ông Wickfield nói, ‘rằng ông muốn gửi Maldon ra nước ngoài để thực hiện một cuộc chia ly mong muốn.’

‘Không, không, không!’ Bác sĩ trả lời. ‘Để làm Annie vui, bằng cách tạo điều kiện cho người bạn đồng hành thời thơ ấu của cô ấy. Không gì khác cả.’

‘Tôi đã nhận ra như vậy,’ ông Wickfield nói. ‘Tôi không thể nghi ngờ gì nữa, khi ông nói với tôi như thế. Nhưng tôi đã nghĩ—tôi cầu xin ông hãy nhớ đến cách diễn giải hạn hẹp vốn là tội lỗi của tôi—rằng, trong một trường hợp có quá nhiều sự chênh lệch về tuổi tác—’

‘Đó là cách nói đúng đấy, cậu thấy không, cậu Copperfield!’ Uriah nhận xét, với sự thương hại giả tạo và khó chịu.

‘—một người phụ nữ có tuổi trẻ như vậy, và sự quyến rũ như vậy, dù sự tôn trọng của cô ấy dành cho ông là có thật đến đâu, có thể đã bị ảnh hưởng khi kết hôn, chỉ bởi những cân nhắc về thế sự. Tôi không tính đến vô số cảm xúc và hoàn cảnh có thể đều hướng về điều tốt đẹp. Vì Chúa, hãy nhớ lấy điều đó!’

‘Ông ấy nói mới tử tế làm sao!’ Uriah nói, lắc đầu.

‘Luôn quan sát cô ấy từ một điểm nhìn,’ ông Wickfield nói; ‘nhưng vì tất cả những gì đáng quý đối với ông, người bạn cũ của tôi, tôi cầu xin ông hãy cân nhắc xem đó là gì; tôi buộc phải thú nhận bây giờ, không có lối thoát-’

‘Không! Không có lối thoát đâu, ông Wickfield, thưa ông,’ Uriah nhận xét, ‘khi nó đã đến mức này rồi.’

‘—rằng tôi đã,’ ông Wickfield nói, liếc nhìn cộng sự một cách bất lực và bối rối, ‘rằng tôi đã nghi ngờ cô ấy, và nghĩ cô ấy thiếu bổn phận với ông; và rằng tôi đôi khi, nếu phải nói hết, đã cảm thấy ác cảm với việc Agnes có mối quan hệ thân thiết với cô ấy đến mức nhìn thấy những gì tôi đã thấy, hoặc trong lý thuyết bệnh hoạn của tôi đã tưởng tượng rằng tôi thấy. Tôi chưa bao giờ đề cập điều này với ai. Tôi chưa bao giờ có ý định cho bất cứ ai biết. Và mặc dù nghe thật khủng khiếp đối với ông,’ ông Wickfield nói, hoàn toàn bị khuất phục, ‘nếu ông biết tôi phải nói ra điều đó khủng khiếp như thế nào, ông sẽ cảm thấy thương xót cho tôi!’

Bác sĩ, với bản chất hoàn toàn tốt bụng, đưa tay ra. Ông Wickfield giữ lấy nó trong một lúc, với cái đầu cúi xuống.

‘Tôi chắc chắn,’ Uriah nói, vặn vẹo mình vào sự im lặng như một con lươn biển, ‘rằng đây là một chủ đề đầy khó chịu đối với mọi người. Nhưng vì chúng ta đã đi xa đến mức này, tôi nên mạn phép đề cập rằng Copperfield cũng đã nhận thấy điều đó.’

Tôi quay lại phía hắn, và hỏi làm sao hắn dám lôi tôi vào!

‘Ồ! Cậu tốt bụng quá, Copperfield,’ Uriah đáp lại, toàn thân uốn lượn, ‘và tất cả chúng ta đều biết tính cách của cậu đáng mến như thế nào; nhưng cậu biết đấy, ngay khoảnh khắc tôi nói chuyện với cậu tối hôm nọ, cậu đã hiểu ý tôi. Cậu biết là cậu hiểu ý tôi mà, Copperfield. Đừng phủ nhận nó! Cậu phủ nhận nó với ý định tốt nhất; nhưng đừng làm thế, Copperfield.’

Tôi thấy ánh mắt dịu dàng của Bác sĩ già tốt bụng quay sang nhìn tôi một lúc, và tôi cảm thấy sự thú nhận về những nghi ngờ và ký ức cũ của mình đã hiện rõ trên khuôn mặt đến mức không thể bỏ qua. Nổi giận cũng chẳng ích gì. Tôi không thể thay đổi điều đó. Dù tôi có nói gì, tôi cũng không thể rút lại được.

Chúng tôi lại im lặng, và giữ nguyên như vậy, cho đến khi Bác sĩ đứng dậy và đi qua đi lại trong phòng hai ba lần. Lát sau, ông trở lại chỗ chiếc ghế của mình; và, tựa vào lưng ghế, thỉnh thoảng đưa khăn tay lên mắt, với một sự trung thực giản dị mà theo tôi, mang lại cho ông nhiều danh dự hơn bất kỳ sự giả vờ nào ông có thể thực hiện, nói:

‘Tôi đã quá sai lầm. Tôi tin rằng tôi đã rất sai lầm. Tôi đã đẩy một người mà tôi yêu quý trong tim, vào những thử thách và những lời gièm pha—tôi gọi chúng là những lời gièm pha, ngay cả khi chúng mới chỉ được hình thành trong tâm trí bất kỳ ai—mà nếu không có tôi, cô ấy sẽ không bao giờ có thể là đối tượng của chúng.’

Uriah Heep phát ra một tiếng sụt sịt. Tôi nghĩ là để bày tỏ sự thông cảm.

‘Mà Annie của tôi,’ Bác sĩ nói, ‘nếu không có tôi, sẽ không bao giờ có thể là đối tượng của chúng. Các quý ông, tôi đã già rồi, như các ông biết đấy; tôi không cảm thấy, tối nay, rằng mình còn nhiều điều để sống. Nhưng cuộc đời tôi—cuộc Đời tôi—xin đặt cược vào sự thật và danh dự của người phụ nữ thân yêu đã là chủ đề của cuộc trò chuyện này!’

Tôi không nghĩ rằng hiện thân tốt nhất của sự hiệp sĩ, hiện thực hóa về hình tượng đẹp trai và lãng mạn nhất từng được họa sĩ tưởng tượng, có thể đã nói điều này với một phẩm giá ấn tượng và cảm động hơn Bác sĩ già bình thường đã làm.

‘Nhưng tôi không chuẩn bị,’ ông nói tiếp, ‘để phủ nhận—có lẽ tôi đã, mà không biết, ở một mức độ nào đó chuẩn bị thừa nhận—rằng tôi có thể đã vô tình bẫy người phụ nữ đó vào một cuộc hôn nhân bất hạnh. Tôi là một người hoàn toàn không quen quan sát; và tôi không thể không tin rằng sự quan sát của nhiều người, ở các độ tuổi và vị trí khác nhau, tất cả đều hướng về một hướng (và hướng đó thật tự nhiên), thì tốt hơn của tôi.’

Tôi đã thường ngưỡng mộ, như tôi đã mô tả ở nơi khác, cách cư xử nhân từ của ông đối với người vợ trẻ tuổi; nhưng sự dịu dàng đầy tôn trọng mà ông thể hiện trong mỗi lần nhắc đến cô ấy trong dịp này, và thái độ gần như tôn kính mà ông gạt bỏ nghi ngờ nhỏ nhất về sự chính trực của cô ấy, đã tôn vinh ông, trong mắt tôi, không thể diễn tả bằng lời.

‘Tôi đã kết hôn với người phụ nữ đó,’ Bác sĩ nói, ‘khi cô ấy còn vô cùng trẻ. Tôi đã đón cô ấy về khi tính cách của cô ấy hầu như chưa được hình thành. Cho đến mức nó được phát triển, việc hình thành nó là hạnh phúc của tôi. Tôi biết rõ cha cô ấy. Tôi biết rõ cô ấy. Tôi đã dạy cô ấy những gì tôi có thể, vì tình yêu đối với tất cả những phẩm chất xinh đẹp và đức hạnh của cô ấy. Nếu tôi đã làm sai với cô ấy; như tôi sợ là tôi đã làm, khi tận dụng (nhưng tôi chưa bao giờ có ý đó) lòng biết ơn và tình cảm của cô ấy; tôi xin sự tha thứ của người phụ nữ đó, trong trái tim tôi!’

Ông đi ngang qua phòng, và quay lại cùng một chỗ; nắm lấy chiếc ghế bằng một cái nắm tay run rẩy, giống như giọng nói bị kìm nén của ông, đầy nghiêm túc.

‘Tôi coi mình là nơi trú ẩn, cho cô ấy, khỏi những nguy hiểm và thăng trầm của cuộc đời. Tôi đã tự thuyết phục mình rằng, dù chúng tôi không cân xứng về tuổi tác, cô ấy sẽ sống bình yên và mãn nguyện với tôi. Tôi đã không loại trừ khỏi sự cân nhắc của mình thời điểm tôi sẽ để cô ấy tự do, và vẫn còn trẻ và vẫn xinh đẹp, nhưng với sự phán đoán trưởng thành hơn—không, các quý ông—trên sự thật của tôi!’

Dáng vẻ bình dị của ông dường như được thắp sáng bởi lòng chung thủy và sự hào phóng của ông. Mỗi lời ông thốt ra đều có một sức mạnh mà không phẩm chất nào khác có thể mang lại cho nó.

‘Cuộc sống của tôi với người phụ nữ này rất hạnh phúc. Cho đến tối nay, tôi đã có cơ hội không gián đoạn để ban phước cho ngày mà tôi đã làm cô ấy bất công lớn.’

Giọng nói của ông, ngày càng ngập ngừng khi thốt ra những lời này, dừng lại trong vài khoảnh khắc; rồi ông nói tiếp:

‘Một khi đã thức tỉnh khỏi giấc mơ của mình—tôi là một kẻ mơ mộng tồi, theo cách này hay cách khác, suốt cả cuộc đời—tôi thấy thật tự nhiên khi cô ấy có chút cảm giác hối tiếc đối với người bạn đồng hành cũ và người ngang hàng của cô ấy. Rằng cô ấy có coi anh ta với chút hối tiếc ngây thơ, với vài suy nghĩ vô tội về những gì có thể đã xảy ra, nếu không vì tôi, tôi e là, là quá đúng. Nhiều điều tôi đã thấy, nhưng không chú ý, đã quay trở lại với tôi với ý nghĩa mới, trong giờ phút thử thách cuối cùng này. Nhưng, ngoài điều này, các quý ông, tên của người phụ nữ thân yêu không bao giờ được ghép với một từ, một hơi thở, của sự nghi ngờ.’

Trong một lúc, đôi mắt ông bừng sáng và giọng nói ông kiên định; trong một lúc ông lại im lặng. Lát sau, ông tiếp tục như trước:

‘Chỉ còn lại cho tôi, gánh chịu sự hiểu biết về sự bất hạnh mà tôi đã gây ra, một cách phục tùng nhất có thể. Chính cô ấy mới là người nên trách móc; không phải tôi. Để cứu cô ấy khỏi sự diễn giải sai, sự diễn giải sai tàn nhẫn, mà ngay cả bạn bè của tôi cũng không thể tránh khỏi, trở thành bổn phận của tôi. Chúng ta càng sống ẩn dật, tôi càng thực hiện tốt điều đó. Và khi thời điểm đến—mong nó đến sớm, nếu đó là ý muốn nhân từ của Ngài!—khi cái chết của tôi giải phóng cô ấy khỏi sự ràng buộc, tôi sẽ nhắm mắt lại trên khuôn mặt đáng kính của cô ấy, với niềm tin và tình yêu vô bờ bến; và để cô ấy lại, không còn nỗi buồn nào nữa, cho những ngày hạnh phúc và tươi sáng hơn.’

Tôi không thể nhìn thấy ông vì những giọt nước mắt mà sự nghiêm túc và tốt bụng của ông, được tô điểm bởi, và tô điểm cho, sự hoàn hảo giản dị trong cách cư xử của ông, mang lại cho đôi mắt tôi. Ông đã di chuyển đến cửa, khi nói thêm:

‘Các quý ông, tôi đã cho các ông thấy trái tim của mình. Tôi chắc chắn các ông sẽ tôn trọng nó. Những gì chúng ta đã nói tối nay sẽ không bao giờ được nói lại nữa. Wickfield, hãy đưa cánh tay của một người bạn cũ lên lầu cho tôi!’

Ông Wickfield vội vã đến bên ông. Không trao đổi một lời, họ chậm rãi cùng nhau rời khỏi phòng, Uriah nhìn theo họ.

‘Chà, cậu Copperfield!’ Uriah nói, nhẹ nhàng quay sang tôi. ‘Mọi chuyện không diễn ra hoàn toàn theo cách có thể mong đợi, vì vị Học giả già—thật là một người đàn ông xuất sắc!—thì mù quáng như cục gạch; nhưng gia đình này đã thoát ra khỏi vòng xoáy rồi, tôi nghĩ vậy!’

Tôi chỉ cần tiếng nói của hắn để trở nên điên cuồng giận dữ như chưa bao giờ từng, và chưa bao giờ như thế kể từ đó.

‘Đồ khốn,’ tôi nói, ‘anh có ý gì khi lôi kéo tôi vào những âm mưu của anh? Sao anh dám cầu khẩn tôi ngay lúc này, đồ kẻ bất lương giả tạo, như thể chúng ta đã thảo luận với nhau vậy?’

Khi chúng tôi đứng đó, đối mặt với nhau, tôi thấy quá rõ ràng, trong sự đắc thắng lén lút trên khuôn mặt hắn, những gì tôi đã biết quá rõ ràng; ý tôi là hắn đã ép buộc sự tin tưởng của mình vào tôi, rõ ràng là để làm tôi khốn khổ, và đã giăng một cái bẫy có tính toán cho tôi trong chính vấn đề này; rằng tôi không thể chịu đựng nổi. Toàn bộ cái má hóp của hắn đang mời gọi ngay trước mặt tôi, và tôi tát vào nó bằng bàn tay mở của mình với lực mạnh đến nỗi các ngón tay tôi ran lên như thể tôi đã làm bỏng chúng vậy.

Hắn bắt lấy tay tôi, và chúng tôi đứng đó trong sự kết nối đó, nhìn nhau. Chúng tôi đứng như vậy, một lúc lâu; đủ lâu để tôi thấy những dấu trắng của các ngón tay tôi mờ dần khỏi màu đỏ đậm trên má hắn, và để lại nó một màu đỏ đậm hơn.

‘Copperfield,’ cuối cùng hắn nói, với giọng hổn hển, ‘cậu mất trí rồi à?’

‘Tôi đã từ bỏ anh rồi,’ tôi nói, giật tay ra. ‘Đồ chó, tôi sẽ không biết thêm gì về anh nữa.’

‘Vậy sao?’ hắn nói, bị cơn đau trên má làm cho phải đưa tay lên đó. ‘Có lẽ cậu sẽ không thể tránh được đâu. Đây chẳng phải là sự vô ơn của cậu sao, ngay lúc này?’

‘Tôi đã cho anh thấy đủ nhiều lần rồi,’ tôi nói, ‘rằng tôi khinh bỉ anh. Tôi đã cho anh thấy bây giờ, rõ ràng hơn, rằng tôi có. Tại sao tôi phải sợ anh làm điều tồi tệ nhất với tất cả những người xung quanh anh? Anh còn làm gì khác bao giờ không?’

Hắn hiểu hoàn hảo sự ám chỉ này đến những cân nhắc đã ngăn cản tôi trong các giao tiếp với hắn cho đến nay. Tôi khá chắc rằng, cả cú tát, lẫn sự ám chỉ, sẽ không thoát khỏi tôi, nếu không vì sự đảm bảo mà tôi đã nhận được từ Agnes đêm đó. Không thành vấn đề.

Có một khoảng lặng dài khác. Đôi mắt hắn, khi nhìn tôi, dường như mang mọi sắc thái màu sắc có thể làm cho đôi mắt trở nên xấu xí.

‘Copperfield,’ hắn nói, bỏ tay khỏi má, ‘cậu luôn chống lại tôi. Tôi biết cậu luôn chống lại tôi tại nhà ông Wickfield.’

‘Anh muốn nghĩ gì thì nghĩ,’ tôi nói, vẫn trong cơn giận dữ tột độ. ‘Nếu đó không phải là sự thật, thì càng đáng giá cho anh.’

‘Vậy mà tôi luôn thích cậu, Copperfield!’ hắn đáp lại.

Tôi không thèm trả lời hắn; và, cầm lấy chiếc mũ của mình, định đi ra ngoài để ngủ, thì hắn bước vào giữa tôi và cửa.

‘Copperfield,’ hắn nói, ‘phải có hai bên mới xảy ra tranh cãi. Tôi sẽ không làm một bên đâu.’

‘Anh có thể xuống địa ngục đi!’ tôi nói.

‘Đừng nói thế!’ hắn trả lời. ‘Tôi biết cậu sẽ hối hận sau này. Sao cậu có thể tự làm mình thấp kém hơn tôi, bằng cách thể hiện một tinh thần tồi tệ như vậy? Nhưng tôi tha thứ cho cậu.’

‘Anh tha thứ cho tôi!’ tôi lặp lại một cách khinh bỉ.

‘Tôi làm, và cậu không thể làm gì được đâu,’ Uriah trả lời. ‘Nghĩ đến việc cậu đi và tấn công tôi, người luôn là một người bạn của cậu! Nhưng không thể có một cuộc tranh cãi mà không có hai bên, và tôi sẽ không làm một bên. Tôi sẽ là một người bạn của cậu, bất chấp cậu. Vậy nên bây giờ cậu biết mình phải mong đợi điều gì rồi đấy.’

Sự cần thiết phải tiếp tục cuộc đối thoại này (phần của hắn rất chậm; phần của tôi rất nhanh) với tông giọng thấp, để ngôi nhà không bị làm phiền vào giờ giấc không phù hợp, không làm tôi bình tĩnh lại; mặc dù cơn giận của tôi đang dịu xuống. Chỉ nói với hắn rằng tôi sẽ mong đợi từ hắn những gì tôi luôn mong đợi, và chưa bao giờ phải thất vọng, tôi mở cửa trước mặt hắn, như thể hắn là một quả óc chó lớn đặt ở đó để bị đập vỡ, và đi ra khỏi nhà. Nhưng hắn cũng ngủ ngoài nhà, tại chỗ trọ của mẹ hắn; và trước khi tôi đi được vài trăm thước, hắn đã đuổi kịp tôi.

‘Cậu biết đấy, Copperfield,’ hắn nói, vào tai tôi (tôi không quay đầu lại), ‘cậu đang ở một vị trí hoàn toàn sai lầm’; điều mà tôi cảm thấy là đúng, và điều đó khiến tôi càng thêm bực bội; ‘cậu không thể làm cho đây là một hành động dũng cảm, và cậu không thể tránh khỏi việc được tha thứ. Tôi không định đề cập điều đó với mẹ, hay với bất kỳ linh hồn sống nào. Tôi quyết tâm tha thứ cho cậu. Nhưng tôi tự hỏi tại sao cậu lại giơ tay chống lại một người mà cậu biết là thấp hèn như vậy!’

Tôi cảm thấy mình chỉ kém thấp hèn hơn hắn. Hắn biết tôi rõ hơn tôi biết chính mình. Nếu hắn phản pháo hoặc công khai chọc giận tôi, đó sẽ là một sự nhẹ nhõm và một sự biện minh; nhưng hắn đã đặt tôi lên một ngọn lửa chậm, nơi tôi nằm đau khổ suốt nửa đêm.

Vào buổi sáng, khi tôi bước ra, tiếng chuông nhà thờ sớm đang vang lên, và hắn đang đi bộ qua lại với mẹ hắn. Hắn chào tôi như thể không có chuyện gì xảy ra, và tôi không thể làm gì khác hơn là trả lời. Tôi đã đánh hắn đủ mạnh để làm hắn đau răng, tôi cho là vậy. Dù sao thì khuôn mặt hắn cũng được quấn trong một chiếc khăn tay lụa màu đen, mà cùng với chiếc mũ của hắn đậu trên đỉnh đầu, thì chẳng làm ngoại hình của hắn cải thiện chút nào. Tôi nghe nói hắn đã đến gặp nha sĩ ở London vào sáng thứ Hai, và nhổ một chiếc răng. Tôi hy vọng đó là một chiếc răng hàm.

Bác sĩ thông báo rằng ông không được khỏe; và ở lại một mình, trong một phần đáng kể mỗi ngày, trong suốt phần còn lại của chuyến thăm. Agnes và cha cô ấy đã đi được một tuần, trước khi chúng tôi tiếp tục công việc thường lệ. Vào ngày trước khi tiếp tục, Bác sĩ đã đưa tận tay tôi một lá thư gấp không dán kín. Nó được gửi cho chính tôi; và đặt ra một lệnh cho tôi, bằng vài lời trìu mến, không bao giờ đề cập đến chủ đề tối hôm đó. Tôi đã tâm sự với dì của mình, nhưng không nói với ai khác. Đó không phải là một chủ đề tôi có thể thảo luận với Agnes, và Agnes chắc chắn không có lấy một chút nghi ngờ nào về những gì đã xảy ra.

Cũng không, tôi cảm thấy tin chắc, bà Strong lúc đó. Nhiều tuần trôi qua trước khi tôi thấy thay đổi nhỏ nhất ở bà ấy. Nó đến chậm, như một đám mây khi không có gió. Lúc đầu, bà ấy dường như ngạc nhiên trước lòng trắc ẩn dịu dàng mà Bác sĩ nói với bà, và trước mong muốn của ông rằng bà nên có mẹ ở bên cạnh, để làm giảm sự đơn điệu buồn tẻ của cuộc sống của bà. Thường thì, khi chúng tôi đang làm việc, và bà ấy đang ngồi bên cạnh, tôi thường thấy bà ấy tạm dừng và nhìn ông với khuôn mặt đáng nhớ đó. Sau đó, tôi đôi khi quan sát thấy bà ấy đứng dậy, với đôi mắt đẫm lệ, và đi ra khỏi phòng. Dần dần, một cái bóng bất hạnh rơi xuống vẻ đẹp của bà, và sâu sắc hơn mỗi ngày. Bà Markleham lúc đó là một người cư trú thường xuyên của ngôi nhà nhỏ; nhưng bà ấy cứ nói mãi, và chẳng thấy gì cả.

Khi sự thay đổi này lẻn vào Annie, người từng giống như ánh nắng trong nhà Bác sĩ, Bác sĩ trở nên già đi về ngoại hình, và nghiêm nghị hơn; nhưng sự ngọt ngào trong tính khí của ông, lòng tốt điềm đạm trong cách cư xử của ông, và sự lo lắng nhân từ của ông dành cho bà, nếu chúng có khả năng tăng lên, thì đã tăng lên. Tôi đã thấy ông một lần, sớm vào sáng ngày sinh nhật của bà, khi bà đến ngồi bên cửa sổ trong lúc chúng tôi đang làm việc (điều mà bà luôn làm, nhưng bây giờ bắt đầu làm với vẻ rụt rè và không chắc chắn mà tôi nghĩ là rất cảm động), lấy trán bà giữa hai tay, hôn lên đó, và vội vã bỏ đi, quá xúc động không thể ở lại. Tôi thấy bà đứng nơi ông đã để bà lại, như một bức tượng; và rồi cúi đầu xuống, và chắp tay lại, và khóc, tôi không thể nói là đau buồn như thế nào.

Đôi khi, sau đó, tôi tưởng tượng rằng bà cố nói chuyện ngay cả với tôi, trong những khoảng thời gian khi chúng tôi bị bỏ lại một mình. Nhưng bà ấy không bao giờ thốt ra một lời. Bác sĩ luôn có một dự án mới cho bà tham gia các hoạt động giải trí xa nhà, với mẹ bà; và bà Markleham, người rất thích các hoạt động giải trí, và rất dễ không hài lòng với bất cứ điều gì khác, tham gia vào chúng với thiện chí tuyệt vời, và lớn tiếng tán dương. Nhưng Annie, trong một tinh thần vô hồn và bất hạnh, chỉ đi nơi mình được dẫn đến, và dường như không quan tâm đến bất cứ điều gì.

Tôi không biết phải nghĩ gì. Dì tôi cũng vậy; người hẳn đã đi bộ, vào nhiều thời điểm khác nhau, hàng trăm dặm trong sự không chắc chắn của mình. Điều kỳ lạ nhất trong tất cả là, sự nhẹ nhõm thực sự duy nhất dường như tìm đường vào vùng bí mật của sự bất hạnh gia đình này, lại tìm đường vào đó trong con người của ông Dick.

Suy nghĩ của ông về chủ đề này là gì, hay sự quan sát của ông là gì, tôi cũng không thể giải thích, giống như tôi dám chắc ông cũng không thể giúp tôi trong nhiệm vụ đó. Nhưng, như tôi đã ghi lại trong câu chuyện về những ngày đi học của mình, lòng tôn kính của ông đối với Bác sĩ là vô bờ bến; và có một sự tinh tế trong nhận thức về sự gắn bó thực sự, ngay cả khi nó hướng về con người bởi một trong những loài động vật thấp hơn, mà bỏ lại trí tuệ cao nhất phía sau. Đối với tâm trí của trái tim này, nếu tôi có thể gọi như vậy, ở ông Dick, một tia sáng chân lý nào đó đã bắn thẳng tới.

Ông đã tự hào khôi phục lại đặc quyền của mình, trong nhiều giờ rảnh rỗi, là đi bộ qua lại trong vườn với Bác sĩ; như ông đã quen bước đi qua lại trên Lối đi của Bác sĩ ở Canterbury. Nhưng mọi chuyện không còn trong trạng thái này nữa, khi ông dành tất cả thời gian rảnh rỗi của mình (và thức dậy sớm hơn để làm cho nó nhiều hơn) cho những cuộc dạo chơi này. Nếu ông chưa bao giờ hạnh phúc như khi Bác sĩ đọc màn trình diễn kỳ diệu đó, cuốn Từ điển, cho ông; thì bây giờ ông hoàn toàn khốn khổ trừ khi Bác sĩ lấy nó ra khỏi túi, và bắt đầu. Khi Bác sĩ và tôi bận rộn, ông bây giờ có thói quen đi bộ qua lại với bà Strong, và giúp bà cắt tỉa những bông hoa yêu thích, hoặc làm cỏ luống. Tôi dám chắc ông hiếm khi nói một tá từ trong một giờ: nhưng sự quan tâm thầm lặng của ông, và khuôn mặt đăm chiêu của ông, tìm thấy phản ứng ngay lập tức trong trái tim cả hai; mỗi người đều biết người kia thích ông, và rằng ông yêu cả hai; và ông trở thành thứ mà không ai khác có thể trở thành—một sợi dây liên kết giữa họ.

Khi tôi nghĩ về ông, với khuôn mặt khôn ngoan không thể xuyên thấu của mình, đi bộ qua lại với Bác sĩ, vui sướng khi bị đập bởi những từ ngữ khó trong Từ điển; khi tôi nghĩ về ông mang những bình tưới khổng lồ theo sau Annie; quỳ xuống, trong chính đôi găng tay, tại công việc cực nhỏ kiên nhẫn giữa những chiếc lá nhỏ; bày tỏ như không một triết gia nào có thể bày tỏ, trong mọi việc ông làm, một mong muốn tế nhị được là bạn của bà; trút sự đồng cảm, tin tưởng, và tình cảm, ra khỏi mọi lỗ trên bình tưới; khi tôi nghĩ về ông không bao giờ đi lạc trong tâm trí tốt đẹp hơn đó của ông, nơi mà sự bất hạnh nhắm tới, không bao giờ mang vua Charles bất hạnh vào vườn, không bao giờ dao động trong sự phục vụ biết ơn của mình, không bao giờ bị chuyển hướng khỏi kiến thức của mình rằng có điều gì đó sai, hay khỏi mong muốn đặt nó đúng lại—tôi thực sự cảm thấy gần như xấu hổ vì đã biết rằng ông không hoàn toàn tỉnh táo, xét đến mức tối đa tôi đã làm với tâm trí của mình.

‘Không ai ngoài chính mình, Trot, biết người đó là gì!’ dì tôi sẽ tự hào nhận xét, khi chúng tôi trò chuyện về nó. ‘Dick sẽ làm nên tên tuổi cho mình!’

Tôi phải đề cập đến một chủ đề khác trước khi đóng chương này. Trong khi chuyến thăm nhà Bác sĩ vẫn đang diễn ra, tôi quan sát thấy người đưa thư mang hai hoặc ba lá thư mỗi sáng cho Uriah Heep, người ở lại Highgate cho đến khi những người khác quay về, vì đó là thời gian nhàn rỗi; và rằng những lá thư này luôn được hướng dẫn một cách chuyên nghiệp bởi ông Micawber, người bây giờ đã sử dụng một chữ viết tay pháp lý tròn trịa. Tôi rất vui khi suy luận, từ những tiền đề nhỏ nhặt này, rằng ông Micawber đang làm tốt; và do đó rất ngạc nhiên khi nhận được, vào khoảng thời gian này, lá thư sau đây từ người vợ đáng mến của ông.

‘CANTERBURY, Tối thứ Hai.

‘Anh chắc chắn sẽ ngạc nhiên, cậu Copperfield thân mến, khi nhận được thông báo này. Còn ngạc nhiên hơn bởi nội dung của nó. Còn ngạc nhiên hơn bởi sự quy định về sự tin tưởng ngầm mà tôi xin áp đặt. Nhưng cảm xúc của tôi với tư cách là một người vợ và người mẹ cần được giải tỏa; và vì tôi không muốn tham khảo ý kiến gia đình mình (đã đáng ghét đối với cảm xúc của ông Micawber), tôi không biết ai mà tôi có thể xin lời khuyên tốt hơn bạn mình và là người thuê nhà cũ.

‘Anh có thể biết, cậu Copperfield thân mến, rằng giữa tôi và ông Micawber (người mà tôi sẽ không bao giờ bỏ rơi), luôn được giữ gìn một tinh thần tin tưởng lẫn nhau. Ông Micawber có thể thỉnh thoảng đưa một tờ hối phiếu mà không tham khảo ý kiến tôi, hoặc ông có thể đã đánh lừa tôi về thời điểm nghĩa vụ đó sẽ đến hạn. Điều này đã thực sự xảy ra. Nhưng, nhìn chung, ông Micawber không có bí mật gì với sự âu yếm của trái tim—tôi muốn nói đến vợ ông—và luôn luôn, khi chúng tôi nghỉ ngơi, nhắc lại các sự kiện trong ngày.

‘Anh sẽ hình dung cho chính mình, cậu Copperfield thân mến, cảm xúc của tôi phải đau đớn như thế nào, khi tôi thông báo với anh rằng ông Micawber đã thay đổi hoàn toàn. Ông ấy dè dặt. Ông ấy bí mật. Cuộc sống của ông ấy là một bí ẩn đối với người bạn đồng hành của những niềm vui và nỗi buồn của ông—tôi lại muốn nói đến vợ ông—và nếu tôi đảm bảo với anh rằng ngoài việc biết nó trôi qua từ sáng đến tối tại văn phòng, bây giờ tôi biết ít hơn về nó so với người đàn ông ở phương nam, người mà những đứa trẻ thiếu suy nghĩ lặp lại một câu chuyện nhàn rỗi về món cháo mận lạnh liên quan đến miệng của ông ta, thì tôi sẽ áp dụng một quan niệm sai lầm phổ biến để diễn đạt một thực tế thực sự.

‘Nhưng đây không phải là tất cả. Ông Micawber cáu kỉnh. Ông ấy nghiêm khắc. Ông ấy xa lánh con trai và con gái lớn của chúng tôi, ông ấy không tự hào về cặp song sinh, ông ấy nhìn với ánh mắt lạnh lùng ngay cả với người lạ không xúc phạm người vừa trở thành thành viên trong vòng tròn của chúng tôi. Phương tiện tài chính để đáp ứng chi phí của chúng tôi, giữ ở mức thấp nhất đến từng xu, được lấy từ ông ấy với sự khó khăn lớn, và thậm chí dưới những lời đe dọa khủng khiếp rằng ông ấy sẽ Settle (tự giải quyết - ND) (cụm từ chính xác); và ông ấy kiên quyết từ chối đưa ra bất kỳ lời giải thích nào về chính sách gây mất tập trung này.

‘Điều này thật khó chịu đựng. Điều này thật đau lòng. Nếu anh sẽ khuyên tôi, khi biết sức mạnh yếu ớt của tôi như thế nào, làm thế nào anh nghĩ tốt nhất để thực hiện chúng trong một tình huống khó xử như vậy, anh sẽ thêm một nghĩa vụ thân thiện nữa vào nhiều nghĩa vụ mà anh đã dành cho tôi. Với tình yêu từ những đứa trẻ, và một nụ cười từ người lạ may mắn không biết gì, tôi vẫn là, cậu Copperfield thân mến,

‘Người đau khổ của anh,

‘EMMA MICAWBER.’

Tôi không cảm thấy mình có quyền đưa ra cho một người vợ có kinh nghiệm như bà Micawber bất kỳ lời khuyên nào khác, ngoài việc bà nên cố gắng lấy lại ông Micawber bằng sự kiên nhẫn và lòng tốt (như tôi biết bà ấy sẽ làm trong bất kỳ trường hợp nào); nhưng lá thư khiến tôi suy nghĩ về ông rất nhiều.