Chúng ta lại làm sống lại nàng Eloisa của tôi; mọi tình cảm chân thực trong tâm hồn chúng ta lại tiếp tục trôi theo dòng vốn có. Tạo hóa đã duy trì sự tồn tại của chúng ta, và tình yêu đã đưa chúng ta trở lại với cuộc đời. Nàng từng cho rằng, hay nàng đủ liều lĩnh để tưởng tượng rằng mình có thể rút lại tình cảm dành cho tôi sao? Tôi hiểu trái tim nàng rõ hơn chính nàng: trái tim mà thiên đường đã định đoạt là của tôi! Tôi nhận thấy chúng được gắn kết bằng một sợi dây chung, mà chỉ có cái chết mới chia cắt nổi. Liệu chúng ta có quyền tách rời chúng, hay thậm chí chúng ta có nên thử làm điều đó không? Phải chăng chúng được gắn kết bởi những mối ràng buộc do con người tạo ra, và cũng do con người hủy bỏ? Không, không, hỡi nàng Eloisa của tôi! Nếu định mệnh tàn nhẫn ngăn cản quyền được mang danh nghĩa phu thê êm đềm của chúng ta, thì cũng không gì có thể tước đi tư cách những người tình chung thủy; đó sẽ là niềm an ủi cho những ngày u sầu của chúng ta, và chúng ta sẽ mang theo nó đến tận mồ.
Thế là chúng ta lấy lại sự sống chỉ để làm sống lại những đau khổ của mình, và ý thức về sự tồn tại chẳng qua chỉ là một cảm giác đọa đày. Những sinh linh bất hạnh! Chúng ta đã thay đổi biết bao? Làm sao chúng ta lại đánh mất con người trước đây của mình? Phép màu của hạnh phúc tuyệt đỉnh ấy đâu rồi? Những ngất ngây tuyệt mỹ từng làm sống dậy niềm đam mê của chúng ta đâu rồi? Chẳng còn lại gì ngoài tình yêu; chỉ còn mỗi tình yêu sót lại, và mọi vẻ đẹp quyến rũ của nó đều lu mờ. Ồ, nàng gái ngoan ngoãn và đáng yêu quá đỗi, nàng tiểu thư yếu mềm thiếu đi sự kiên định! Mọi bất hạnh của chúng ta đều bắt nguồn từ những lầm lỗi của nàng. Than ôi, một trái tim ít thanh bạch hơn hẳn đã không dẫn dắt nàng đi đến bước đường cùng đầy bi thảm ấy! Vâng, sự thanh cao trong trái tim nàng đã trở thành sự hủy diệt của chúng ta, những tình cảm chính trực ngập tràn lồng ngực nàng đã quét sạch mọi sự thận trọng. Nàng muốn cố gắng dung hòa tình cảm hiếu thảo với mối tình không thể khuất phục; bằng cách mưu cầu thỏa mãn mọi khuynh hướng của mình, nàng chỉ càng làm rối tung thay vì dung hòa chúng, và chính đức hạnh của nàng lại biến nàng thành kẻ có tội. Hỡi Eloisa, sức mạnh của nàng thật khó tin làm sao! Bằng thứ ma thuật kỳ lạ nào mà nàng mê hoặc lý trí tôi vậy? Ngay cả khi nàng cố gắng khiến tôi phải hổ thẹn vì niềm đam mê của chúng ta, nàng vẫn có nghệ thuật làm cho bản thân trở nên đáng yêu ngay trong chính những lỗi lầm. Nàng buộc tôi phải ngưỡng mộ nàng, ngay cả khi tôi đang chia sẻ sự cắn rứt của nàng——sự cắn rứt của nàng ư!——nàng có đáng phải cảm thấy dằn vặt không?——nàng, người mà tôi từng yêu——nàng, người mà tôi sẽ mãi mãi tôn thờ——liệu tội lỗi có bao giờ chạm tới trái tim thuần khiết của nàng không?——Ồ nàng Eloisa tàn nhẫn! Nếu nàng định trả lại trái tim vốn chỉ thuộc về mình tôi, hãy trao nó lại cho tôi y như thuở ban đầu nàng từng trao gửi.
Em đang nói gì với anh vậy?——em lại dám ám chỉ——rằng em sẽ ngã vào vòng tay của kẻ khác sao?——sẽ có kẻ khác sở hữu em ư?——rằng em sẽ không còn là của riêng anh nữa sao?——hay để đẩy nỗi kinh hoàng của anh lên tột đỉnh, em sẽ không còn hoàn toàn là của anh nữa ư?——Còn anh——liệu anh có phải chịu đựng hình phạt khủng khiếp nhường ấy——liệu anh có phải chứng kiến em tự tàn phá chính mình không?——Không, thà anh mất em hoàn toàn còn hơn phải chia sẻ em với kẻ khác.——Tại sao thiên đường lại không trang bị cho anh một lòng dũng cảm tương xứng với cơn thịnh nộ đang làm tâm trí anh tê tái?——Thà rằng thay vì để bàn tay em bị vấy bẩn bởi một cuộc hôn nhân định mệnh mà tình yêu căm ghét và danh dự lên án, anh sẽ nhúng tay vào, và phóng một nhát dao găm vào ngực em. Anh sẽ rút sạch dòng máu chưa từng bị sự bội bạc làm vấy bẩn khỏi trái tim trinh bạch của em: với dòng máu tinh khôi ấy, anh sẽ hòa lẫn máu của chính mình, thứ máu đang sục sôi trong huyết quản với sức nóng không thể dập tắt; anh sẽ gục ngã trong vòng tay em; anh sẽ trút hơi thở cuối cùng trên đôi môi em——anh sẽ đón nhận hơi thở của em——Sao cơ! Eloisa đang lịm dần! Đôi mắt đẹp đẽ ấy khép lại bởi những nỗi kinh hoàng của cái chết!——Lồng ngực ấy, ngai vàng của tình yêu, bị băm vằn bởi chính tay anh, và tuôn trào dòng suối máu cùng sự sống đằng đẵng!——Không, hãy sống và chịu đựng, hãy gánh lấy sự trừng phạt cho sự hèn nhát của anh. Không, anh ước gì em không còn tồn tại, nhưng niềm đam mê của anh chưa đến mức tàn nhẫn để đâm thấu ngực em. Ôi, ước gì em thấu hiểu được trạng thái trong tim anh, nơi đang chực vỡ tung vì đau đớn! Chưa bao giờ nó bùng cháy với ngọn lửa tinh tuyết đến thế. Chưa bao giờ sự ngây thơ và đức hạnh của em lại thân thiết với anh đến vậy. Anh là một người tình, anh biết cách trân trọng một đối tượng đáng yêu, anh nhận thức rõ điều đó: nhưng anh cũng chỉ là một con người, và việc từ bỏ niềm hạnh phúc tột đỉnh nằm ngoài khả năng của nhân loại. Một đêm, chỉ một đêm duy nhất, đã tạo ra sự thay đổi triệt để trong tâm hồn anh. Xin hãy bảo vệ anh, nếu em có thể, khỏi ký ức nguy hiểm ấy, và anh sẽ lại là một người đức hạnh. Nhưng đêm định mệnh ấy đã chìm sâu xuống tận đáy tâm hồn anh, và ký ức về nó sẽ làm lu mờ tất cả những ngày tháng còn lại của anh. Hỡi Eloisa, sinh linh đáng yêu nhất mực! Nếu chúng ta buộc phải khốn khổ muôn đời, thì ít ra hãy tận hưởng một giờ phút say đắm, rồi sau đó phó mặc bản thân cho những niềm tiếc nuối vĩnh hằng.
Hãy lắng nghe người đàn ông yêu nàng. Tại sao chỉ riêng chúng ta lại làm ra vẻ khôn ngoan hơn phần còn lại của nhân loại, và theo đuổi với sự ngây thơ trẻ con những đức hạnh hão huyền ấy, thứ mà cả thế giới bàn tán nhưng chẳng một ai thực hiện. Cái gì cơ! Phải chăng chúng ta định ra vẻ đạo đức hơn đám đông triết gia đang tràn ngập ở London và Paris, những kẻ đều cười trừ trước sự chung thủy trong hôn nhân, và coi ngoại tình như một trò đùa? Những trường hợp như vậy chẳng có gì là tai tiếng cả; chúng ta thậm chí không có quyền chỉ trích chúng, và những kẻ có khí phách sẽ cười vào mặt một người dám kìm nén tình cảm của trái tim chỉ vì sự tôn trọng dành cho hôn nhân. Trên thực tế, họ bảo rằng, một tổn thương chỉ tồn tại trong ý kiến thì không phải là tổn thương chừng nào nó còn được giữ kín. Người chồng chịu tổn hại gì từ một vụ ngoại tình mà anh ta hoàn toàn không hay biết? Bằng biết bao sự nhún nhường chiều chuộng, người phụ nữ bù đắp cho những lỗi lầm của mình? cô ấy dùng biết bao âu yếm để ngăn ngừa và xóa bỏ những nghi ngờ của chồng? Bị tước đi một thứ tốt đẹp tưởng tượng, anh ta thực tế lại tận hưởng nhiều hạnh phúc thực tế hơn, và tội lỗi được giả định gây chấn động ấy chẳng qua chỉ là một mối dây liên kết bổ sung, đảm bảo cho sự bình yên của xã hội.
Xin Chúa hãy ngăn điều đó lại, hỡi người bạn đời đáng yêu của tâm hồn tôi, rằng tôi lại mong muốn duy trì tình cảm của nàng bằng những châm ngôn đáng hổ thẹn nhường ấy. Tôi căm ghét chúng, dù tôi không đủ sức bác bỏ chúng, và lương tâm tôi là một biện lý giỏi hơn lý trí tôi. Không phải tôi tự hào về một tinh thần mà tôi căm ghét, hay tôi say mê một đức hạnh phải mua bằng cái giá quá đắt: nhưng tôi cho rằng việc tự trách bản thân vì những lầm lỗi còn đỡ tội hơn là cố gắng biện minh cho chúng, và tôi coi nỗ lực dập tắt sự cắn rứt là mức độ tội lỗi trầm trọng nhất.
Tôi không biết mình đang viết gì nữa. Tôi thấy tâm trí mình đang ở trong một trạng thái tồi tệ khủng khiếp, còn tệ hơn cả trước khi tôi nhận được thư nàng. Niềm hy vọng mà nàng trao cho tôi thật ảm đạm và u sầu; nó dập tắt hoàn toàn thứ ánh sáng tinh tuyết từng dẫn đường cho chúng ta bấy lâu nay; vẻ đẹp quyến rũ của nàng đã tàn phai, mà sao vẫn trông não nề đến thế; tôi nhận ra nàng vừa trìu mến lại vừa bất hạnh; trái tim tôi ngập tràn những giọt nước mắt tuôn rơi từ đôi mắt nàng, và tôi trút những lời trách móc cay đắng lên chính mình vì đã cả gan nếm trải một thứ hạnh phúc mà tôi không thể tiếp tục tận hưởng nếu không đánh đổi sự bình yên của nàng.
Tuy nhiên, tôi nhận ra một ngọn lửa thầm kín đang bùng cháy trong tâm hồn mình và hồi sinh lòng dũng cảm vốn đã bị sự cắn rứt khuất phục. Ah, nàng Eloisa thân yêu, nàng có biết một tình yêu như của tôi có thể bù đắp cho bao nhiêu mất mát không? Nàng có biết một kẻ si tình chỉ biết thở vì nàng có thể làm cho cuộc sống của nàng trở nên dễ chịu đến mức nào không? Nàng có ý thức được rằng chỉ vì riêng nàng mà tôi mong muốn được sống, được chuyển động, được suy nghĩ không? Không, hỡi nguồn mạch ngọt ngào của sự tồn tại tôi, tôi sẽ chẳng có tâm hồn nào khác ngoài tâm hồn nàng, tôi sẽ không còn là gì ngoài một phần trong con người đáng yêu của nàng, và nàng sẽ nhận được sự chào đón nồng nhiệt đến tận cùng ngóc ngách trái tim tôi, để nàng sẽ chẳng bao giờ nhận thấy bất kỳ sự suy tàn nào trong vẻ đẹp của mình. Nào, chúng ta sẽ phạm tội, nhưng chúng ta sẽ không độc ác; chúng ta sẽ phạm tội, nhưng chúng ta sẽ say đắm đức hạnh; thay vì cố gắng che đậy những lầm lỗi, chúng ta sẽ than khóc vì chúng; chúng ta sẽ cùng nhau tiếc nuối; nếu có thể, chúng ta sẽ chuộc lại lỗi lầm bằng cách trở nên tốt đẹp và nhân hậu. Eloisa! Ôi Eloisa! Nàng sẽ làm gì đây? Nàng có thể làm gì đây? Nàng không bao giờ có thể dứt ra khỏi trái tim tôi được đâu: chẳng phải nó đã kết hôn với trái tim nàng rồi sao?
Từ lâu tôi đã từ giã những viễn cảnh hão huyền về tài sản từng đánh lừa tôi quá rõ rệt. Giờ đây tôi chỉ tập trung hoàn toàn sự chú ý vào những bổn phận mình nợ Lãnh chúa B——; ông ấy sẽ ép tôi đi cùng sang Anh; ông ấy tưởng rằng tôi có thể giúp ích cho ông ấy ở đó. Vâng, tôi sẽ đi theo ông ấy. Nhưng tôi sẽ lẻn đi mỗi năm một lần; tôi sẽ bí mật đến thăm nàng. Nếu tôi không thể trò chuyện với nàng, ít ra tôi cũng có niềm vui được ngắm nhìn nàng; ít ra tôi có thể hôn lên từng dấu chân nàng; chỉ một cái nhìn từ đôi mắt nàng cũng đủ nâng đỡ tôi mười tháng trời. Khi tôi buộc phải quay về, rời xa người phụ nữ tôi yêu, đó sẽ là chút an ủi để tôi đếm từng bước chân đưa mình trở lại. Những chuyến đi thường xuyên ấy sẽ là niềm khuây khỏa cho kẻ si tình bất hạnh của nàng; khi lên đường đến thăm nàng, anh ấy sẽ mong ngóng niềm vui được nhìn ngắm nàng; ký ức về những ngất ngây từng trải qua sẽ làm mê hoặc trí tưởng tượng của anh ấy trong suốt thời gian xa cách; bất chấp định mệnh tàn nhẫn, quãng thời gian u sầu của anh ấy sẽ không hoàn toàn trôi qua vô nghĩa; mỗi năm sẽ được đánh dấu bằng một chút sắc thái vui tươi, và những khoảnh khắc ngắn ngủi bên nàng sẽ được nhân lên trong suốt cuộc đời anh.
