Cuối cùng thì bức màn che đã bị xé rách; ảo ảnh lâu nay đã vụt bay; mọi hy vọng ngọt ngào của tôi đều đã tắt lịm; chẳng còn lại gì để nuôi dưỡng ngọn lửa vĩnh hằng ấy, ngoại trừ một ký ức vừa cay đắng vừa dịu ngọt, nó đang nâng đỡ cuộc đời tôi và nuôi dưỡng những nỗi thống khổ của tôi bằng niềm hồi tưởng hão huyền về một hạnh phúc giờ đây đã không còn nữa.

Vậy có thật là tôi từng nếm trải hạnh phúc tột đỉnh không? Tôi có còn là con người từng có một niềm hạnh phúc hoàn mỹ đến thế không? Liệu có ai có thể chịu đựng được những nỗi thống khổ nhường này mà lại không bị kết án phải chịu nỗi đau khổ đời đời? Liệu một kẻ từng tận hưởng những ân huệ mà tôi đã đánh mất có thể bị tước đoạt hạnh phúc mà vẫn tồn tại sao? Và những cảm giác trái ngược nhường ấy có thể cùng lúc tác động lên một tâm hồn ư? Ôi những ngày tháng huy hoàng và hạnh phúc ơi, chắc chắn các ngươi là bất tử! Các ngươi quá đỗi thiêng liêng để có thể lụi tàn! Toàn bộ quãng thời gian tồn tại của các ngươi chỉ là một niềm say đắm liên tục, nhờ đó mà các ngươi đã được quy tụ lại như cõi vĩnh hằng vào trong một khoảnh khắc duy nhất. Tôi chẳng còn biết gì đến quá khứ hay tương lai, và tôi đã đồng thời nếm trải niềm vui sướng của cả ngàn thời đại. Hỡi ôi! Các ngươi đã vụt tan đi như một bóng mây! Sự vĩnh hằng của hạnh phúc ấy hóa ra chỉ là một khoảnh khắc trong đời tôi. Giờ đây thời gian lại tiếp tục nhịp bước chậm chạp của mình, và từng chút một đo lường những phần đời tàn tạ đầy buồn tủi của tôi.

Để khiến cho nỗi thống khổ của tôi càng thêm phần không thể chịu đựng nổi, niềm đau đớn ngày một lớn dần của tôi lại bị bồi đắp một cách tàn nhẫn bởi sự mất mát của tất cả những gì thân thương nhất. Thưa phu nhân, có lẽ ngài vẫn còn chút lòng quý mến dành cho tôi: nhưng ngài đang bận tâm bởi những nỗi lo toan khác, và bận rộn với những bổn phận khác. Những lời than vãn này của tôi, điều mà có thời ngài từng lắng nghe với tất cả sự quan tâm, giờ đây lại trở nên bất lịch sự. Eloisa! Chính Eloisa cũng đang nản lòng và từ bỏ tôi. Sự cắn rứt u tối đã xua đuổi tình yêu vĩnh viễn. Mọi thứ đối với tôi đều đã thay đổi; ngoại trừ sự kiên định trong trái tim chính mình, thứ chỉ càng làm cho số phận của tôi thêm phần khủng khiếp.

Nhưng nói lên tôi là ai, và tôi phải là thế nào thì có ích gì chứ? Eloisa đang đau khổ! Đây có phải là lúc để nghĩ cho bản thân mình không? Nỗi buồn của nàng làm gia tăng sự cay đắng trong lòng tôi. Phải, thà rằng nàng ngừng yêu tôi, và nàng được hạnh phúc —— ngừng yêu tôi ư! —— nàng có thể——hy vọng điều đó sao?——không, không bao giờ! Nàng quả thực đã cấm tôi đến gặp hay viết thư cho nàng. Hỡi ôi, nàng xua đi kẻ an ủi, nhưng chẳng bao giờ có thể xua đi nỗi thống khổ! Liệu việc mất đi một người mẹ hiền thảo có nên tước đoạt nốt của nàng một người bạn còn hiền thảo hơn nữa chăng? Nàng có nghĩ rằng mình sẽ làm dịu bớt nỗi đau buồn bằng cách nhân lên những bất hạnh của bản thân không? Hỡi tình yêu! Liệu tạo hóa chỉ có thể trả thù bằng cái giá của ngươi thôi sao?

Không, không; nàng giả vờ quên tôi chỉ là uổng công vô ích. Liệu trái tim dịu dàng của nàng có bao giờ tách rời khỏi trái tim tôi được không? Chẳng phải tôi vẫn đang gìn giữ nó dẫu nàng có muốn hay không sao? Những cảm xúc tựa như những gì chúng ta từng trải qua liệu có thể bị lãng quên, và người ta có thể nhớ đến chúng mà lại không còn cảm nhận thấy chúng nữa hay sao? Tình yêu đắc thắng chính là tai họa cho hạnh phúc của nàng; và một khi đã chinh phục được niềm đam mê của mình, nàng sẽ càng trở nên đáng thương hơn mà thôi. Những ngày tháng của nàng sẽ trôi qua trong buồn đau, cùng lúc bị dằn vặt bởi những tiếc nuối hão huyền và những khao khát hão huyền, mà chẳng bao giờ có thể trọn vẹn làm tròn bổn phận của cả tình yêu lẫn đức hạnh.

Tuy nhiên, xin chớ cho rằng khi oán trách những lầm lỗi của nàng, tôi lại thôi tôn kính chúng. Sau biết bao nhiêu sự hy sinh, đối với tôi đã quá muộn để bắt đầu bất tuân. Một khi nàng đã ra lệnh, thế là đủ; nàng sẽ không còn nghe tin tức gì về tôi nữa. Số phận của tôi lúc này đã đủ khủng khiếp hay chưa? Từ bỏ Eloisa của tôi ư! Phải, nhưng đó chưa phải là nguyên nhân chính gây ra sự tuyệt vọng trong tôi; chính vì nàng mà tôi phải gánh chịu những đớn đau buốt nhói nhất; và những bất hạnh của nàng khiến tôi trở nên khốn khổ hơn cả chính bản thân mình. Ngài là người mà nàng yêu quý hơn tất cả mọi người trên đời, và là người chỉ sau tôi là thấu hiểu rõ nhất phẩm giá của nàng; ngài, người bạn đáng mến của tôi, chính là ân huệ duy nhất còn lại của nàng: một ân huệ quý giá đến mức khiến cho việc mất đi tất cả những thứ còn lại vẫn có thể chịu đựng được. Xin hãy thay tôi bù đắp cho những niềm an ủi mà nàng bị tước đoạt, và cả những thứ nàng đang từ chối: cầu mong một tình bạn thiêng liêng có thể đồng thời mang lại sự ân cần của một bậc sinh thành lẫn của một người tình, bằng cách ban phát mọi sự an ủi có thể góp phần mang lại hạnh phúc cho nàng. Ôi, cầu mong nàng được hạnh phúc, nếu nàng có thể, dẫu cái giá phải trả có lớn lao nhường nào! Cầu mong nàng sớm tìm lại được sự bình yên trong tâm trí mà tôi, hỡi ôi, đã cướp mất đi của nàng! Khi ấy tôi sẽ bớt cảm nhận sâu sắc hơn nỗi thống khổ mà tôi bị kết án phải chịu đựng. Vì trong mắt chính mình tôi chẳng là gì cả; vì số phận của tôi là phải trải qua cuộc đời trong sự tàn tạ vì nàng; xin nàng hãy xem như tôi đã chết rồi; tôi cảm thấy mãn nguyện, nếu ý nghĩ ấy có thể làm tăng thêm sự thanh thản cho nàng. Cầu xin Trời Phật, nhờ lòng tốt của ngài mà nàng có thể được phục hồi lại phẩm chất cao đẹp thuở trước, và cả hạnh phúc thuở trước của nàng.

Người con gái bất hạnh! Hỡi ôi, mẹ của nàng không còn nữa rồi! Đây là một mất mát không thể nào bù đắp nổi, và chừng nào nàng còn tự trách mình, thì chừng đó nàng không bao giờ có thể được an ủi. Lương tâm đầy sóng gió của nàng đang đòi hỏi người mẹ kính yêu và dịu hiền ấy; và vì thế, sự cắn rứt khủng khiếp nhất lại càng chồng chất thêm lên nỗi đau khổ của nàng. Ôi Eloisa! Lẽ nào nàng lại phải chịu đựng những cảm giác hãi hùng này ư? Em, người từng là nhân chứng cho cơn bệnh và những giây phút cuối đời của người phụ nữ bất hạnh ấy! Tôi nài nỉ, tôi khẩn khoản xin ngài hãy nói cho tôi biết, tôi phải tin vào điều gì? Nếu tôi có tội, hãy xé nát trái tim tôi ra thành trăm mảnh: nếu những tội ác của chúng ta là nguyên nhân dẫn đến cái chết của bà, thì chúng ta là hai con quái vật không đáng được tồn tại, và việc nghĩ đến một sự kết hợp đầy bi kịch như thế lại là một tội ác kép: Ôi, thậm chí sống tiếp cũng là một tội ác! Nhưng, không; tôi không thể tin rằng một ngọn lửa thuần khiết nhường ấy lại có thể sinh ra những hậu quả đen tối đến thế. Chắc chắn những tình cảm của tình yêu là quá cao đẹp. Lẽ nào Trời Phật lại bất công? Và liệu người từng hy sinh hạnh phúc của mình vì đấng sinh thành ra ta, có bao giờ đáng phải trở thành nguyên nhân dẫn đến cái chết của người đó hay sao?