Hãy tận hưởng, anh Wolmar kính mến của tôi, những thành quả từ công lao của chính anh. Xin hãy đón nhận lời tri ân từ một trái tim mà anh đã nhường nào nhọc công vun đắp để trở nên xứng đáng dâng lên cho sự chấp thuận của anh. Chưa từng có ai đảm nhận một sứ mệnh gian khổ nhường ấy; chưa từng có ai mưu sự điều mà anh đã thực hiện; cũng chưa từng có một tâm hồn nhạy cảm và biết ơn nào lại rung động sâu sắc hơn những gì anh đã khơi gợi trong tôi. Trái tim tôi từng đánh mất sức mạnh, sự nhiệt huyết, thậm chí cả bản ngã của chính mình; nhưng anh đã khôi phục lại tất cả; tôi từng chết đi đối với đức hạnh và hạnh phúc, để rồi giờ đây mang ơn anh về đời sống đạo đức mà anh đã vực tôi dậy. Ôi ân nhân của tôi! người cha của tôi! khi hoàn toàn phó mặc bản thân cho anh, tôi chỉ có thể dâng hiến, như dâng lên các vị thần linh, những món quà tôi đã nhận được từ đôi bàn tay anh.
Tôi có phải thú nhận với anh sự yếu mềm và những nỗi sợ hãi của mình chăng? Cho đến nay, tôi vẫn luôn hoài nghi chính bản thân. Mới chưa đầy một tuần trước, tôi còn phải đỏ mặt vì sự yếu đuối trong tim và ngỡ rằng mọi nỗ lực của chúng ta đã đổ sông đổ biển. Tuy nhiên, khoảnh khắc tàn nhẫn và đầy nản lòng ấy, tạ ơn trời Phật và anh, đã trôi qua và sẽ không bao giờ quay trở lại. Tôi không nghĩ rằng mình đã được chữa lành chỉ vì anh bảo thế, mà bởi vì chính tôi cảm nhận được điều đó: tôi không còn cần đến việc anh phải đứng ra bảo đảm cho tôi nữa, bởi chính anh đã đặt tôi vào vị thế có thể tự bảo đảm cho chính mình. Tôi cần phải rời xa anh và Eloisa thì mới biết được mình sẽ ra sao nếu thiếu đi sự nâng đỡ của anh. Chính ở nơi cách xa chốn ở của nàng, tôi mới học được cách không còn e sợ khi lại gần nàng.
Vì tôi đã viết tường tận về chuyến hành trình của chúng tôi cho phu nhân Orbe, tôi sẽ không nhắc lại ở đây; tôi không ngần ngại để anh biết những điểm yếu của mình; nhưng tôi lại không đủ can đảm để tự mở lời với anh về chúng. Đó là lỗi lầm cuối cùng của tôi, anh Wolmar kính mến ạ. Tôi cảm thấy bản thân giờ đây đã ở rất xa khả năng tái phạm, đến mức tôi không thể nghĩ về nó mà không thấy khinh bỉ; thế nhưng sự việc chỉ mới diễn ra cách đây ít lâu, khiến tôi không thể thừa nhận nó mà không cảm thấy thẹn thùng. Anh, con người luôn sẵn sàng dung thứ cho những lỗi lầm của tôi, chắc chắn sẽ thông cảm cho nỗi hổ thẹn đi kèm với sự ăn năn này.
Giờ đây chẳng còn thiếu điều gì để trọn vẹn hóa hạnh phúc của tôi. Lãnh chúa B—— đã kể cho tôi nghe tất cả. Ôi người bạn thân mến, vậy là tôi sẽ được hoàn toàn tận tụy phục vụ anh chứ? Tôi sẽ được dạy dỗ các con của anh chứ? Rằng người con cả trong ba đứa sẽ là gia sư cho các em mình ư? Biết bao khát khao tôi từng dành cho điều đó! Niềm hy vọng được xem là xứng đáng với một trọng trách như thế đã nhân đôi sự chuyên cần của tôi trong việc hỗ trợ những nỗi niềm chăm bẵm và chỉ dạy từ người cha là anh.
Biết bao lần tôi đã bày tỏ sự tha thiết của mình về vấn đề này với Eloisa! Biết bao niềm vui tôi từng có khi diễn giải những lời trò chuyện của cả hai người theo hướng có lợi cho mình! Dù nàng vẫn thấu hiểu lòng nhiệt thành của tôi dành cho việc phục vụ gia đình anh và có vẻ tán thành mục đích ấy, nàng chưa bao giờ đi sâu vào dự định của tôi đến mức khích lệ tôi thổ lộ cởi mở hơn. Tôi hiểu rõ rằng mình phải đáng được hưởng vinh dự ấy hơn là cất lời xin xỏ. Tôi đã mong đợi ở anh và nàng bằng chứng về sự tin tưởng và lòng quý trọng đó. Tôi đã không hề thất vọng với kỳ vọng của mình, và các bạn thân mến của tôi hãy tin rằng, các bạn cũng sẽ không phải thất vọng với kỳ vọng của các bạn.
Anh thừa biết rằng, trong quá trình chúng ta trò chuyện về việc giáo dục con cái, tôi đã phác thảo lên giấy một số tâm tư mà những cuộc trò chuyện ấy mang lại cho tôi, và anh đã tán thành chúng. Kể từ lúc tôi rời đi, một vài suy ngẫm mới đã xuất hiện trong đầu tôi về cùng chủ đề ấy: tôi đã đúc kết toàn bộ thành một dạng hệ thống, và khi đã trau chuốt cẩn thận, tôi sẽ gửi để anh xem xét. Dù vậy, tôi không nghĩ mình có thể hoàn thiện nó để anh kiểm duyệt cho đến khi chúng ta đặt chân đến Rome. Hệ thống của tôi bắt đầu hoặc khép lại hệ thống của Eloisa; hay đúng hơn, nó chẳng qua chỉ là sự nối kết và minh họa cho hệ thống của nàng; bởi nó chỉ bao gồm những quy tắc nhằm ngăn chặn bản tính tự nhiên không bị vấy bẩn, bằng cách đặt nó dưới những luật lệ và phong tục của xã hội.
Tôi đã lấy lại được lý trí nhờ sự chăm sóc của anh: trái tim tôi nay đã lành lặn và tự do trở lại; tôi thấy mình được yêu thương bởi tất cả những ai mà tôi hằng mong chiếm giữ tình cảm; tương lai mở ra trước mắt tôi một viễn cảnh tốt đẹp. Với chừng ấy điều, hoàn cảnh của tôi hẳn phải vô cùng hạnh phúc; thế nhưng định mệnh đã an bài, tâm hồn tôi sẽ chẳng bao giờ được hưởng trọn sự bình yên. Khi hồi kết của chuyến hành trình đến gần, tôi nhìn thấy cột mốc khủng hoảng trong số phận của người bạn lẫy lừng đời tôi: chính tôi là kẻ, có thể nói như vậy, phải đưa ra quyết định cho số phận ấy. Lẽ nào tôi không thể làm dù chỉ một lần cho anh ấy điều mà anh ấy đã làm biết bao lần cho tôi? Lẽ nào tôi không thể hiên ngang hoàn thành bổn phận lớn lao và trọng đại nhất trong cuộc đời mình? Anh Wolmar kính mến, tôi vẫn ghi khắc mọi bài học của anh trong tim; nhưng để biến chúng thành hữu ích, sao tôi lại chẳng có được sự nhạy bén như anh? Hả, giá mà tôi có thể một ngày nhìn thấy Lãnh chúa B—— hạnh phúc! Giá mà, đúng như những dự án của anh, tôi có thể thấy tất cả chúng ta quây quần bên nhau, không bao giờ phải chia lìa nữa! Giá mà tôi còn có thể nuôi dưỡng thêm một mong ước nào trên cõi đời này nữa chứ! Vâng, chỉ còn một điều duy nhất, mà việc thành hiện thực không phụ thuộc vào anh, cũng chẳng phải tôi, hay bất kỳ ai trên thế giới này; mà phụ thuộc vào Đấng đang gìn giữ phần thưởng cho những đức hạnh của Eloisa, và lưu giữ một cuốn sổ tay bí mật ghi lại những việc làm thiện lương của anh.
