Tôi đã rất nóng lòng, anh B—— thân mến ạ, để đọc cho đến hết những cuộc phiêu lưu của anh. Thật kỳ lạ làm sao khi thấy rằng, sau bao lâu cưỡng lại sức mạnh từ những thôi thúc của lòng mình, anh lại chỉ chờ đợi một người bạn giúp đỡ để rồi xuôi theo chúng; dẫu rằng, nói cho phải lẽ, chúng ta thường tỏ ra yếu đuối hơn khi có kẻ khác hậu thuẫn, so với lúc chỉ biết dựa dẫm vào chính sức lực của mình. Dù vậy, tôi phải thú nhận rằng bức thư cuối cùng của anh đã khiến tôi vô cùng hoảng hốt, khi anh báo tin cuộc hôn nhân giữa anh với Laura là điều đã được quyết định hoàn toàn. Không phải là bất chấp lời đoan chắc ấy, tôi vẫn còn hoài nghi về kết cục; và giả sử những nghi ngờ của tôi bị ngã ngũ theo chiều hướng khác, tôi sẽ chẳng bao giờ thèm nhìn mặt St. Preux nữa. Nhưng sự thể là thế này, cả hai anh đều đã hành xử đúng như những gì tôi từng tự huyễn hoặc về các anh, lại còn minh chứng đầy đủ cho thiện cảm tốt đẹp mà tôi dành cho các anh; thế nên tôi sẽ vô cùng hoan hỉ bất cứ lúc nào các anh thấy thuận tiện quay về, và định cư tại đây theo đúng bản thảo mà chúng ta đã hoạch định. Hãy đến đây, hỡi những người bạn phi phàm! hãy đến để làm tăng thêm và cùng chia sẻ niềm hạnh phúc mà chúng ta đang tận hưởng nơi này. Dẫu cho những hy vọng của kẻ tin vào thế giới mai sau có lung linh đến đâu đi nữa, thì phần tôi, tôi vẫn thích tận hưởng hiện tại bên cạnh họ hơn; hơn thế nữa, tôi nhận thấy cả hai anh đều làm tôi vừa lòng hơn với những tín điều các anh đang ôm ấp, còn hơn là nếu các anh bất hạnh đến mức suy nghĩ giống như tôi.

Còn về St. Preux, anh biết rõ cảm nhận của tôi về cậu ấy vào thời điểm anh lên đường rồi đấy; chẳng cần phải đem trái tim cậu ấy ra thử thách làm gì để rồi mới định đoạt phán quyết của tôi về con người ấy. Sự kiểm chứng của tôi đã được thực hiện từ trước, và tôi tưởng rằng mình hiểu rõ cậu ấy chẳng khác nào sự thấu hiểu giữa người với người. Vả lại, tôi còn có hơn một lý do để đặt trọn niềm tin nơi cậu ấy; và tôi thấy yên tâm về cậu ấy hơn là chính bản thân cậu ấy vậy. Bởi lẽ dẫu cho cậu ấy có vẻ noi gương anh trong việc từ khước chuyện vợ chồng, có lẽ anh vẫn sẽ tìm thấy lý do tại chốn này để thuyết phục cậu ấy thay đổi hệ tư tưởng ấy. Nhưng tôi sẽ giãi bày tường tận hơn về vấn đề này khi chúng ta hội ngộ.

Xét về phần anh, tôi cho rằng những quan điểm của anh về đời sống độc thân thật sự mới mẻ và tinh tế. Chớ hề chi, chúng cũng có thể rất khôn ngoan nữa chứ, một khi được áp dụng vào các thiết chế chính trị nhằm tạo sự cân bằng và duy trì thế tương quan lực lượng giữa các quốc gia; nhưng tôi lại hoài nghi không biết chúng có phần tinh vi hơn là vững chắc hay không, khi đem áp dụng chúng để chối bỏ những nghĩa vụ mà các cá nhân phải gánh chịu trước các định luật tự nhiên. Đối với tôi, đời sống dường như là một ân huệ mà chúng ta đón nhận với điều kiện phải tiếp nối nó cho các thế hệ mai hậu; tựa như một thứ khế ước đất đai cần phải được trao truyền từ đời này qua đời khác; và bất cứ ai từng có một cha, thì đều mang thứ trách nhiệm bất di bất dịch là phải trở thành một người cha. Từ trước đến nay, quan điểm của anh cũng từng như vậy đấy thôi; đó cũng là một trong những động lực khiến anh sang Ý; nhưng tôi thừa biết anh đã tha thứ hệ tư tưởng triết học mới mẻ ấy từ xó xỉnh nào; có một luận điểm trong lá thư của Laura mà trái tim anh vốn chẳng tài nào bác bỏ nổi.

Cô em họ lanh chợi của chúng tôi đã ở Geneva cùng họ hàng được dăm ba ngày nay để giải quyết việc gia đình; nhưng chúng tôi vẫn ngóng trông cô ấy trở về từng ngày. Tôi đã kể cho vợ mình nghe chừng mực những gì thiết yếu cần phải biết từ bức thư của anh. Chúng tôi đã hay tin từ chỗ ông Miol rằng cuộc hôn nhân của anh đã đứt gánh giữa đường; nhưng bà nhà lại mù tịt về vai trò của St. Preux trong biến cố ấy; và anh có thể đoan chắc rằng bà ấy sẽ sung sướng biết bao khi được tường tận mọi việc cậu ấy đã làm để xứng đáng với sự ban ơn của anh, cũng như minh oan cho lòng quý mến mà anh dành cho cậu ấy. Tôi đã cho bà xem bản vẽ và thiết kế ngôi nhà khách của anh, và bà ấy cho rằng trong đó chứa đựng rất nhiều gout thẩm mỹ. Dẫu vậy, chúng tôi dự tính sẽ thực hiện dăm ba điều chỉnh nhỏ tùy theo địa hình; và vì những thay đổi ấy sẽ làm cho chỗ ăn ở của anh thêm phần tiện nghi, chúng tôi chẳng mảy may nghi ngờ rằng anh sẽ chuẩn y chúng thôi.

Dù vậy, chúng tôi vẫn phải chờ đợi sự chấp thuận từ phía Clara trước khi đưa ra quyết định cuối cùng; bởi vì nếu không có cô ấy, anh thừa biết chẳng thể làm nổi việc gì ở chốn này. Trong lúc chờ đợi, tôi đã cho thợ thuyền vào việc, và hy vọng phần xây móng sẽ tiến triển kha khá trước khi mùa đông tràn tới.

Tôi rất lấy làm cảm ơn anh về những cuốn sách; nhưng tôi chẳng còn tha thiết đọc lại những thứ mà mình đã nắm vững trong lòng bàn tay, và tuổi đời của tôi cũng đã quá muộn màng để bắt đầu nghiên cứu những thứ tôi vốn chẳng tài nào hiểu thấu. Dù vậy, tôi chẳng đến nỗi dốt nát như cách anh muốn gán ghép cho tôi đâu. Bộ sách duy nhất về những kỳ quan của tự nhiên mà tôi vẫn ngày đêm nghiền ngẫm, chính là cõi lòng nhân thế; và tình bạn của tôi dành cho anh chính là minh chứng đủ đầy cho năng lực thấu hiểu cõi lòng ấy của tôi.