Chị đang ở đâu, người họ hàng duyên dáng của tôi? Đâu rồi người tri kỷ khả ái của trái tim yếu mềm vốn thuộc về chị xét trên biết bao phương diện, và từng xoa dịu biết bao lần những khi tôi tuyệt vọng? Hãy đến đây, để tôi thổ lộ với chị lời xưng tội về lầm lỗi cuối cùng của nó. Chẳng phải việc thanh tẩy nó qua sự xưng tội và lòng dung thứ vẫn luôn là đặc ân của chị đó sao? Liệu có lỗi lầm nào mà nó còn có thể tự trách cứ sau khi đã giãi bày cùng chị? Không, nó không còn như trước nữa; và sự tái sinh này là nhờ ở chị: chị đã ban cho tôi một trái tim mới, giờ đây xin hiến dâng những dịch vụ đầu tiên cho chị; nhưng tôi sẽ không cảm thấy hoàn toàn thanh thản khỏi trái tim cũ mà tôi vừa rũ bỏ, cho đến khi tôi đặt trọn nó vào đôi tay chị.

Khoảnh khắc trong đời mà tôi có nhiều lý do nhất để hài lòng về bản thân chính là lúc tôi chia tay chị. Đã bình phục sau những lầm lạc, tôi coi giây phút đó là mốc son muộn màng đánh dấu sự trở lại với bổn phận của mình. Do đó, tôi bắt đầu bằng việc trả một phần món nợ khổng lồ mà tôi mang ơn tình bạn, khi rời bỏ chốn cư ngụ đầy thú vị để đi theo một ân nhân, một nhà hiền triết — người, với cái cớ cần đến sự giúp đỡ của tôi, đã đem thành công của chính mình ra thử thách. Cuộc chia tay càng khó chịu bao nhiêu, tôi lại càng kiêu hãnh bấy nhiêu vì đã thực hiện được một sự hy sinh lớn lao đến thế. Sau khi dành nửa khoảng thời gian của mình để nuôi dưỡng một niềm đam mê bất hạnh, tôi cung kính dành nửa thời gian còn lại để minh oan cho nó, và bằng những đức hạnh của mình, dâng lên một sự tôn kính xứng đáng hơn cho người đã bấy lâu nay đón nhận tình cảm từ trái tim tôi. Tôi kiêu hãnh ngắm nhìn những ngày đầu tiên trong đời mà tôi không hề phải đỏ mặt vì chính mình, vì chị, vì nàng, hay vì bất kỳ ai thân thiết với tôi. Lord B——, vốn lo ngại một cuộc chia tay đầy tang tóc, muốn chúng tôi lên đường từ sớm mà không cần làm lễ từ biệt trang trọng; nhưng, dẫu chẳng mấy ai trong nhà thức giấc, chúng tôi vẫn không thể qua khỏi sự cảnh giác đầy tình nghĩa của chị. Cánh cửa hé mở và người hầu của chị đang túc trực; chị bước ra đón chúng tôi, rồi khi bước vào, chúng tôi thấy một bàn tiệc đã được dọn sẵn và trà đã được pha xong — tất cả những chi tiết ấy đưa tôi hoài niệm về những ngày xưa cũ; và khi so sánh cuộc ra đi hiện tại với lần từ giã in đậm trong ký ức, tôi thấy tâm trạng mình khác biệt biết bao so với dịp trước đó. Tôi lấy làm vui mừng khi nghĩ rằng Lord B—— đã chứng kiến sự khác biệt ấy, và hy vọng sẽ khiến ông quên đi tại Milan khung cảnh đáng hổ thẹn ở Besançon.

Chưa bao giờ tôi thấy mình kiên định đến thế; tôi tự hào bày tỏ tâm tính trước chị, ứng xử với sự vững vàng lớn hơn bất kỳ lần nào chị từng thấy ở tôi; và kiêu hãnh biết bao khi lúc ra đi, tôi nghĩ rằng mình đã xuất hiện trước mặt chị đúng với con người mà tôi sẽ mãi mãi là về sau. Ý tưởng này tiếp thêm dũng khí cho tôi; tôi giữ vững tinh thần nhờ sự quý trọng của chị; và có lẽ tôi đã có thể rời xa chị mà không rơi nước mắt, nếu một giọt lệ lăn dài trên má chị không khơi nguồn cho giọt nước mắt đồng cảm từ đôi mắt tôi.

Tôi rời xa chị với một trái tim thấu cảm sâu sắc những ân huệ, và đặc biệt thấm thía tình nghĩa mà tình bạn của chị đã ban ơn cho tôi; đồng thời quyết định dùng phần đời còn lại để xứng đáng với những điều ấy. Lord B——, khi chấn chỉnh tôi về những thói dại khờ trong quá khứ, đã vẽ ra trước mắt tôi một bức tranh chẳng mấy dễ chịu gì; và qua sự nghiêm khắc đúng mực mà ông dùng để quở trách những yếu kém của tôi, tôi hiểu rằng ông chẳng mảy láy gì e ngại việc lặp lại chúng. Dù vậy, ông vẫn giả vờ tỏ ra lo lắng về điều đó; và nói với tôi bằng một chút bất an về chuyến đi tới Roma của mình, cùng những mối vướng bận không đáng có dẫu ông chẳng hề muốn: nhưng tôi nhìn thấu rằng ông đang phóng đại những nguy hiểm của chính mình, nhằm thu hút sự chú ý của tôi vào ông nhiều hơn và hướng nó khỏi những hiểm nguy mà chính tôi đang phải đối mặt. Ngay khi chúng tôi đặt chân đến Villeneuve, một người hầu của chúng tôi, kẻ cưỡi con ngựa tồi, đã bị hất ngã và bị một vết bầm nhỏ trên đầu: nhân đó, chủ nhân của hắn liền cho cậu ta chầu máu và quyết định nghỉ lại đó qua đêm. Theo đó, chúng tôi ăn trưa sớm, rồi sau đó cưỡi ngựa đến Bex để tham quan xưởng sản xuất muối; tại đó, theo nguyện vọng của Lãnh chúa — người có một lý do riêng tư khi đưa ra yêu cầu này, tôi đã phác thảo lại tòa nhà và các công trình, khiến chúng tôi mãi đến tối mịt mới trở lại Villeneuve. Sau bữa tối, chúng tôi trò chuyện một hồi lâu bên ly punch và đi ngủ khá muộn. Chính trong cuộc trò chuyện này, ông đã thông báo cho tôi về trọng trách sắp được giao phó cho tôi, và những biện pháp đã được tiến hành để thực hiện điều đó. Chị có thể đoán được tác động của mẩu thông tin này đối với tôi; một cuộc trò chuyện mang tính chất như thế chẳng hề khiến tôi muốn chìm vào giấc ngủ. Tuy nhiên, cuối cùng thì cũng đến giờ nghỉ ngơi.

Khi bước vào căn phòng được xếp cho mình, tôi nhận ra ngay đó chính là căn phòng mà tôi từng ngủ trong chuyến hành trình đến Sion ngày trước. Cảnh tượng ấy để lại trong tôi một ấn tượng khó lòng diễn tả. Tôi bị choáng ngợp bởi những ý niệm sống động đến nhường nào về con người mình thuở ấy, đến mức tôi tưởng tượng bản thân đang ở trong chính hoàn cảnh đó, dẫu mười năm cuộc đời đã trôi qua ở khoảng giữa và mọi muộn phiền của tôi lẽ ra phải chìm vào quên lãng. Nhưng ôi! Sự chiêm nghiệm ấy chẳng kéo dài được bao lâu, và khoảnh khắc tiếp theo đã đè nặng lên tôi sức nặng của những đau khổ thuở trước. Thật hổ thẹn làm sao những hồi ức nối tiếp sau mộng mõi ban đầu ấy! Những sự so sánh hãi hùng nào cứ thế dội về trong tâm trí tôi! Hỡi những niềm vui của tuổi trẻ ban đầu; hỡi những nét hoan lạc tuyệt vời của một mối tình đầu, ôi cớ sao, tôi tự nhủ, ký ức về các người lại cứa nát một cõi lòng vốn đã quá đỗi trĩu nặng ưu sầu? Hạnh phúc biết bao là những ngày tháng ấy! Những ngày nay chẳng còn nữa, khi tôi yêu và được yêu trở lại; khi tôi hiến dâng trọn vẹn bản thân trong sự ngây thơ thanh bình cho những đợt cuồng say của một ái tình đôi lứa; khi tôi uống cạn những chén men say của nó và mọi giác관 đều chìm đắm trong ngây ngất, trong khát vọng, trong cơn mê sảng của tình yêu. Trên những vách đá Meillerie, giữa băng giá và tuyết ngưng, với những vực sâu đáng sợ trước mắt, liệu có sinh thể nào trên cõi đời này hạnh phúc bằng tôi chăng? Thế mà khi ấy tôi vẫn khóc! Khi ấy tôi vẫn tưởng mình bất hạnh! Nỗi sầu muộn ngay lúc đó đã cả gan bén mảng đến trái tim tôi! Vậy thì giờ đây tôi sẽ ra sao, khi tôi đã chiếm hữu tất cả những gì linh hồn tôi trân quý, để rồi mất đi nó vĩnh viễn? Tôi đáng đời chịu bất hạnh, vì đã quá ư vô cảm trước hạnh phúc của mình!——Khi ấy tôi đã khóc ư?——Em đã khóc phải không? Kẻ khốn khổ kia!——Ngươi sẽ chẳng phải khóc nữa đâu——ngươi chẳng còn quyền được khóc.——Cớ sao nàng không chết đi? Tôi cất lời trong một cơn cuồng nộ, đúng vậy, khi ấy tôi sẽ bớt bất hạnh hơn biết bao; khi ấy tôi có thể đắm chìm trong nỗi đau của mình: tôi sẽ ôm lấy ngôi mộ lạnh giá của nàng với niềm hạnh phúc: nỗi khổ đau của tôi sẽ xứng đáng với nàng biết bao: khi ấy tôi có thể thốt lên rằng, Nàng đang nghe tiếng kêu của tôi, nàng đang thấy giọt lệ của tôi, nàng đang cảm động trước những tiếng thở dài của tôi, nàng tán đồng và đón nhận lòng tôn kính của tôi.——Khi ấy, ít ra tôi còn ấp ủ hy vọng được đoàn tụ với nàng một lần nữa.——Nhưng nàng vẫn sống và hạnh phúc trong vòng tay người khác.——Nàng vẫn sống, và cuộc đời nàng chính là cái chết của tôi; hạnh phúc của nàng là sự đày đọa của tôi; và thiên đường, khi cướp nàng đi khỏi tôi, đã tước đoạt nốt cả niềm khuây khỏa tang tóc là được tiếc thương cho sự mất mát ấy——nàng vẫn sống, nhưng chẳng phải cho tôi. Nàng sống cho nỗi tuyệt vọng của tôi, kẻ đang ở cách xa nàng gấp trăm lần so với việc nàng không còn nữa.

Tôi chìm vào giấc ngủ với những suy tư dằn vặt ấy; chúng đồng hành cùng tôi trong giấc chiêm bao và quấy nhiễu nó bằng những nỗi hoảng sợ khủng khiếp. Những nỗi đau đớn nhói buốt nhất, niềm sầu muộn, và cái chết cấu thành nên những giấc mơ của tôi; và tất cả những tai ương tôi từng nếm trải đều hiện hình lên trong trí tưởng tượng dưới hàng ngàn hình thái mới mẻ, để hành hạ tôi thêm lần nữa. Có một điềm chiêm bao đặc biệt, và là điềm tàn nhẫn nhất trong số đó, vẫn cứ bám riết lấy tôi; và dẫu những ảo ảnh hỗn độn của muôn vàn hình bóng đã vài lần xuất hiện rồi tan biến, tất cả đều kết thúc bằng cảnh tượng sau đây.

Hình như tôi thấy người mẹ quá cố của bạn chị đang hấp hối trên giường bệnh và người con gái đang quỳ gối trước bà, đẫm lệ, hôn lên đôi tay bà và đón nhận hơi thở cuối cùng. Cảnh tượng này, từng được chị mô tả cho tôi nghe và sẽ chẳng bao giờ phai mờ khỏi ký ức tôi, hiện lên với những màu sắc sống động trước mắt tôi. Ôi lạy mẹ kính yêu, Eloisa cất lời, bằng những giọng điệu làm lạnh giá tận tâm can tôi, người mang ơn mẹ sự sống lại đang cướp đi sinh mệnh của mẹ! Than ôi! Xin hãy nhận lại những gì mẹ đã ban cho con; bởi nếu không có mẹ, đó sẽ chỉ là một cuộc đời ngập tràn sầu khổ. Con tôi hỡi, người mẹ đang mỏi mòn đáp lời, Thượng đế chí công, và thánh ý Ngài phải được tuân thủ——rồi con cũng sẽ làm mẹ, và——bà chẳng thể nói thêm được nữa——Đến đây, hình như tôi bước tới để nhìn cho rõ bà; nhưng bà đã biến mất, và Eloisa nằm thay vào chỗ của bà; tôi nhìn thấy nàng tường tận và nhận ra ngay, dẫu gương mặt nàng bị che khuất bởi một chiếc khăn voan. Tôi thét lên một tiếng, và chạy đến để giật chiếc khăn voan; nhưng hình như sau nhiều lần cố gắng níu lấy, tôi chẳng thể với tới nó, mà chỉ tự hành hạ bản thân trong những nỗ lực vô vọng nhằm nắm bắt thứ dù che kín mặt nàng, lại tỏ ra vô hình không thể chạm vào. Ngay lúc ấy, hình như nàng cất lời với tôi bằng một giọng yếu ớt, và bảo rằng, Bạn ơi, hãy bình tâm lại, chiếc khăn voan linh thiêng trải trùm lên tôi quá đổi uy nghiêm để có thể bị vén lên. Trước những lời ấy, tôi vùng vẫy, tung ra một nỗ lực mới, và bừng tỉnh; khi ấy tôi thấy mình đang nằm trên giường, rã rời vì sợ hãi và mệt mỏi, gương mặt đẫm những giọt mồ hôi to bằng hạt đậu và đầm đìa nước mắt.

Khi nỗi sợ đã vơi bớt đôi chút, tôi lại chìm vào giấc ngủ; và một lần nữa giấc mơ hệt như thế lại đẩy tôi vào những cơn dằn vặt tương tự: tôi lại thức giấc rồi chìm vào giấc ngủ lần thứ ba, để rồi cảnh tượng tang thương ấy vẫn cứ hiện về, vẫn hình hài chết chóc ấy, và mãi mãi là chiếc khăn voan không tài nào xuyên thấu ấy, cứ trượt khỏi tầm tay tôi và che khuất khỏi tôi hình bóng đang hấp hối mà nó trùm lên.

Khi tỉnh dậy sau giấc mơ cuối cùng ấy, nỗi kinh hoàng trong tôi lớn đến mức tôi không tài nào trấn tĩnh lại được, dù đã tỉnh táo hoàn toàn. Tôi quăng mình khỏi giường mà chẳng rõ bản thân đang làm gì, và lang thang hết dọc rồi ngang căn phòng, tựa như một đứa trẻ trong đêm tối, tưởng tượng rằng mình đang bị vây bã bởi những bóng ma, và tai vẫn văng vẳng âm thanh của giọng nói ấy — thứ âm thanh thổn thức mà tôi chưa từng nghe thấy mà không khỏi xúc động. Ánh rạng đông bắt đầu rọi chút ánh sáng lên những đồ vật trong phòng, nhưng chỉ để biến dạng chúng theo trí tưởng tượng đang cuồng loạn của tôi. Nỗi sợ hãi trong tôi tăng lên, và cuối cùng tước đoạt hoàn toàn lý trí của tôi. Sau khi nhọc nhằn tìm thấy cánh cửa, tôi chạy thốc khỏi phòng, xông vào phòng của Lord B—— và, giật phăng tấm rèm giường của ông, ngã quỵ xuống giường ông trong trạng thái thoi thóp, vừa kêu lên rằng, Nàng đi mất rồi——nàng đi mất rồi——tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại nàng nữa.——Lãnh chúa giật mình choàng tỉnh sau giấc ngủ, và lao tới thanh kiếm của mình, cứ ngỡ bản thân đang bị cướp tấn công. Nhưng ông lập tức nhận ra đó là ai; và chẳng mấy chốc tôi đã lấy lại được tinh thần: đây là lần thứ hai trong đời tôi xuất hiện trước mặt ông trong tình trạng hoảng loạn đến thế.

Ông bắt tôi ngồi xuống và trấn tĩnh lại; và ngay khi hay biết nguyên nhân của nỗi sợ hãi, ông tìm cách biến nó thành trò cười; nhưng, khi thấy tôi quá đỗi suy sụp vì nó và ấn tượng mà nó để lại không dễ gì phai nhạt, ông liền đổi giọng. Thật đáng xấu hổ, ông cất lời với vẻ nghiêm nghị: anh chẳng đáng nhận lấy tình bạn hay sự quý trọng của tôi chút nào: nếu tôi bỏ ra một phần tư công sức với một tên gia bộc như những gì tôi đã làm cho anh, tôi đã nhào nặn hắn thành một người ra hồn rồi: đằng này anh chẳng làm nên tích sự gì. Thưa lãnh chúa, quả thực đúng là như vậy, tôi đáp. Tôi chẳng có chút phẩm chất tốt đẹp nào ngoài những điều bắt nguồn từ nàng — người mà giờ đây tôi sẽ chẳng thể gặp lại nữa; và vì thế tôi hoàn toàn vô dụng. Nghe vậy, ông mỉm cười và ôm lấy tôi. Thôi nào, thôi nào, ông nói, hãy cố gắng bình tâm lại; ngày mai anh sẽ lại là một con người có lý trí. Đoạn ông đổi chủ đề và đề nghị lên đường. Ngựa liền được lệnh cỗ xe. Khi bước lên xe ngựa, lãnh chúa thì thầm điều gì đó với người x đánh xe, và hắn liền quất ngựa phi đi.

Chúng tôi di chuyển suốt một quãng thời gian mà chẳng nói năng gì. Tôi bị cuốn đi sâu sắc bởi giấc mơ đêm qua đến mức chẳng nghe hay thấy gì sảng; thậm chí chẳng nhận ra rằng hồ nước — vốn nằm bên tay phải tôi vào ngày hôm trước — giờ đây lại nằm ở bên trái. Tuy nhiên, tiếng lộc cộc của chiếc xe ngựa trên mặt đường đá cuối cùng cũng đánh thức tôi khỏi cơn mê sảng; tôi ngẩng đầu lên, và tới sự kinh ngạc khôn cùng của mình, tôi nhận ra chúng tôi đã quay trở lại Clarens. Cách cổng chào chừng một furlong, lãnh chúa ra lệnh cho xe dừng lại, và kéo riêng tôi ra một góc, anh thấy ý định của tôi chứ, ông nói; nó chẳng cần phải giải thích gì thêm nữa: đi đi hỡi gã người phàm ảo tưởng kia, ông tiếp tục, siết chặt bàn tay tôi giữa đôi bàn tay ông, hãy đi và gặp lại nàng đi. Thật may mắn khi chỉ phơi bày những thói dại khờ trước những người bạn, hãy mau lên, và tôi sẽ đợi anh ở đây; nhưng hãy chắc rằng anh đừng quay lại, cho tới khi anh đã dứt bỏ được chiếc khăn voan định mệnh ấy được dệt nên trong tâm trí mình.

Tôi biết nói gì đây? Tôi rời xa ông mà chẳng đáp lại một lời, và run rẩy tiến bước, chậm rãi đến gần ngôi nhà. Tôi chuẩn bị đóng vai trò gì đây, tôi tự nhủ? Sao tôi dám hiển hiện mặt mũi thế này? Tôi lấy cớ gì cho sự quay về bất ngờ này? Bằng gương mặt nào tôi có thể biện minh cho nỗi kinh hoàng lố bịch của mình, và chịu đựng những ánh nhìn khinh miệt của Wolmar quảng đại đây? Tóm lại, tôi càng tiến sát ngôi nhà bao nhiêu, nỗi sợ hãi của tôi càng trở nên trẻ con bấy nhiêu, và hành vi ngớ ngẩn của tôi càng tỏ ra đáng khinh bỉ bấy nhiêu; dẫu vậy, tâm trí tôi vẫn bồn chồn khôn nguôi, và tôi tiếp tục bước đi, dẫu mỗi bước chân mỗi chậm dần, cho đến khi đến sát khu vực sân trong; đúng lúc ấy tôi nghe thấy cánh cửa dẫn vào chốn thiên thai vừa hé mở rồi khép lại. Không thấy bóng dáng ai bước ra, tôi đi một vòng quanh lồng chim lớn, cố bám sát nó hết mức có thể; rồi tôi lắng tai nghe, và có thể nghe thấy hai người đang trò chuyện cùng nhau; nhưng, dẫu tôi không thể phân biệt nổi một từ nào các người nói, tôi tưởng chừng nhận ra trong âm sắc giọng nói của chị điều gì đó thật u sầu và dịu dàng đến mức tôi chẳng thể nghe mà không thấy chạnh lòng, còn ở giọng của Eloisa là một âm điệu ngọt ngào và âu yếm, không chỉ mang nét thường thấy ở nàng, mà còn dịu êm và bình yên đến mức thuyết phục tôi rằng mọi chuyện đều ổn cả.

Điều này lập tức kéo tôi về với thực tại và đánh thức tôi thật sự khỏi cơn mộng mị. Tôi nhận ra bản thân thay đổi nhanh chóng đến mức chính mình cũng phải phì cười trước nỗi sợ lố bịch vừa rồi; và, trong lúc ngẫm nghĩ rằng chỉ một hàng rào cùng dăm khóm cây đã ngăn cản tôi nhìn thấy nàng — người vẫn đang sống và khoẻ mạnh, kẻ mà tôi từng tưởng tượng sẽ chẳng bao giờ gặp lại — tôi vĩnh viễn từ bỏ những nỗi hoang mang sợ hãi và hão huyền; đồng thời quả quyết, chẳng cần chần chừ thêm gì nữa, sẽ quay về mà thậm chí chẳng thèm gặp mặt nàng. Chị có thể tin tôi, hứa hẹn với Clara rằng tôi không chỉ không hề nhìn thấy nàng, mà còn quay đầu bước đi với niềm kiêu hãnh vì đã không quá yếu đuối để đẩy sự cả tin của mình đến cùng, và vì ít ra đã giữ lại được chút thể diện cho bản thân, để không bị người ta đồn đại rằng một người bạn của Lord B—— lại chẳng thể vượt qua nổi một giấc mơ.

Hỡi người họ hàng thân mến, đó là những gì tôi muốn kể cho chị, và là lời xưng tội cuối cùng tôi cần thực hiện. Những chi tiết khác trong chuyến hành trình của chúng tôi chẳng có gì thú vị; vì thế, xin hãy để tôi đảm bảo rằng, không những lãnh chúa đã rất hài lòng về tôi từ dạo đó, mà bản thân tôi thậm chí còn hài lòng hơn nữa, khi thấu triệt sự hồi phục của chính mình hơn là ông ấy. Vì sợ gây ra cho ông bất kỳ sự nghi ngờ vô ích nào, tôi đã giấu đi việc mình thực sự không hề gặp chị. Khi ông hỏi tôi chiếc khăn voan đã được vén lên chưa, tôi không ngần ngại đáp lời khẳng định; và từ đó chúng tôi không hề nhắc lại chuyện ấy nữa. Vâng, thưa người họ hàng, chiếc khăn voan đã vĩnh viễn được vén lên; tấm khăn voan đã che khuất lý trí tôi bấy lâu nay. Mọi đam mê cuồng loạn trong tôi đều đã lụi tàn. Tôi nhìn thấy và tôn kính bổn phận của mình. Cả hai người càng trở nên trân quý đối với tôi hơn bao giờ hết, nhưng trái tim tôi chẳng hề phân biệt giữa hai người; cũng chẳng mảy may có chút xu hướng nào muốn chia rẽ những kẻ vốn không thể tách rời.

Chúng tôi đã đến Milan vào ngày hôm kia, và ngày kia nữa chúng tôi sẽ rời đi. Khoảng một tuần nữa chúng tôi hy vọng sẽ đặt chân tới Roma, và mong đợi tìm thấy những bức thư từ chị khi vừa đến nơi. Khoảng thời gian trước khi tôi được nhìn thấy hai con người tuyệt diệu từng làm xao lãng sự bình yên của những tâm trí vĩ đại nhất sao mà dài đằng đẵng đến thế! Ôi Eloisa! Ôi Clara! Chẳng người phụ nữ nào không sánh được với các chị lại xứng đáng với một người đàn ông như thế!