Lá thư của bạn quả thực vô cùng thống thiết, nhưng trong hạnh động của bạn lại chứa đựng biết bao tình yêu và đức hạnh, đủ sức xóa nhòa đi nỗi cay đắng trong những lời than trách của bạn. Bạn thật hào hiệp biết bao, khiến tôi không nỡ lòng nào trách cứ; bởi vì dẫu chúng ta có phạm phải những lỗi lầm bồng bột nào đi chăng nữa, nếu ta vẫn đủ sức hy sinh tất cả những gì quý giá nhất đời mình, thì chúng ta đáng được khen ngợi hơn là khiển trách. Thế nên, bất chấp những lời cay nghiệt của bạn, chưa bao giờ bạn lại thân thiết với tôi nhường ấy, kể từ lúc bạn cho tôi thấu hiểu trọn vẹn giá trị con người bạn.

Hãy gửi lời cảm tạ đến đức hạnh mà bạn lầm tưởng là mình căm ghét, thứ đã làm cho bạn nhiều hơn cả tình yêu của chính bạn. Chẳng có ai trong chúng tôi, ngay cả người bác của tôi, là người mà bạn chưa thu phục được bằng một sự hy sinh mà bà thừa hiểu rõ giá trị. Bà không thể đọc bức thư của bạn mà không rơi lệ; bà thậm chí còn yếu lòng đến mức đem nó cho con gái mình xem. Thế nhưng, những nỗ lực cố nén tiếng thở dài và giọt nước mắt của tội nghiệp Eloisa khi đọc thư đã khiến bà hoàn toàn suy sụp, đến mức ngất đi.

Người mẹ hiền thảo ấy, người vốn đã vô cùng xúc động vì những lá thư của bạn, nay bắt đầu nhận ra từ mọi hoàn cảnh rằng tâm hồn hai bạn được nhào nặn từ khuôn mẫu cao quý, và hai bạn được gắn kết bởi một sự đồng cảm tự nhiên mà dẫu thời gian hay nỗ lực của con người cũng chẳng thể nào xóa nhòa. Bản thân bà, người đang rất cần được an ủi, cũng sẵn sàng thoải mái an ủi con gái mình nếu sự thận trọng không kìm hãm bà lại; và tôi thấy bà đã quá sẵn sàng trở thành người tâm sự của con bé, đến mức tôi chẳng sợ rằng bà có thể giận dỗi tôi. Hôm qua, tôi nghe bà thốt lên, ngay trước mặt Eloisa, có lẽ hơi thiếu kín đáo một chút rằng: "À! nếu mọi chuyện chỉ phụ thuộc vào một mình ta!" —— và dẫu bà chẳng nói gì thêm, tôi vẫn nhận ra qua một cái hôn mà Eloisa đặt lên tay mẹ rằng con bé đã hiểu quá rõ ngụ ý ấy. Tôi thậm chí còn đoan chắc rằng đã mấy lần bà có ý định nói chuyện với người chồng cứng nhắc của mình; nhưng không biết vì hiểm họa đẩy con gái vào cơn thịnh nộ của một người cha cuồng nộ, hay vì sợ hãi cho chính bản thân, sự rụt rè đã khiến bà giữ im lặng cho đến nay. Bệnh tình của bà ngày một nặng thêm, khiến tôi e rằng bà sẽ chẳng bao giờ kịp thực hiện quyết định hãy còn dang dở ấy.

Tuy nhiên, bất chấp những lỗi lầm mà bạn là nguyên nhân, sự chính trực trong tâm hồn bộc lộ qua tình cảm luyến ái đôi bên đã mang lại cho bà một đánh giá tốt đẹp về các bạn. Bà đặt trọn niềm tin vào lời hứa chấm dứt thư tín mà cả hai đã đưa ra, và chẳng hề thực hiện thêm biện pháp phòng ngừa nào để canh chừng con gái ngặt nghèo hơn. Thật vậy, nếu Eloisa đền đáp niềm tin ấy bằng sự tệ bạc, con bé sẽ chẳng còn xứng đáng với tình cảm của mẹ mình nữa. Cả hai bạn sẽ đáng bị trừng phạt khắc nghiệt nhất nếu dám dối lừa người mẹ tuyệt vời nhất và lạm dụng lòng kính trọng của bà.

Tôi sẽ không cố gắng nhen nhóm lại trong tâm trí bạn những niềm hy vọng mà chính bản thân tôi cũng không nuôi dưỡng; nhưng tôi muốn cho bạn thấy rằng lối sống lương thiện nhất cũng đồng thời là con đường khôn ngoan nhất, và nếu bạn còn chút hy vọng nào sót lại, nó nằm chính ở sự hy sinh mà lý trí và danh dự đòi hỏi. Mẹ, họ hàng và bạn bè giờ đây đều đứng về phía bạn, ngoại trừ người cha — người mà bằng cách này sẽ được thu phục, nếu như có bất kỳ điều gì làm được điều đó. Dù bạn có thốt lên những lời nguyền rủa nào trong khoảnh khắc tuyệt vọng đi nữa, bạn cũng đã hàng trăm lần chứng minh cho chúng tôi thấy rằng chẳng có con đường nào dẫn đến hạnh phúc chắc chắn hơn con đường của đức hạnh. Thế nên, hãy lấy lại can đảm và hãy là một người đàn ông! Hãy là chính mình. Nếu tôi hiểu rõ trái tim bạn, cách thức tồi tệ nhất để đánh mất Eloisa chính là tự biến bản thân mình trở thành kẻ không còn xứng đáng với nàng.