Thư này hãy giữ giữa chúng ta thôi. Mong rằng những lầm lỗi của bậc hiền nhân sẽ mãi mãi được vùi lấp trong sự kín đáo thâm trầm. Ôi, tôi đã dấn thân vào một nhiệm vụ hiểm nghèo làm sao! Hỡi người bạn tri kỷ hào hiệp của tôi! Cớ sao tôi không khắc ghi lời khuyên nhủ của anh vào tâm trí, hệt như cách tôi tạc dạ lòng nhân ái của anh nơi lồng ngực! Chưa bao giờ tôi lại khát khao sự thận trọng của anh đến thế, và cũng chưa bao giờ nỗi lo thiếu hụt nó lại khiến chút ít khôn ngoan vốn có trong tôi thêm phần lúng túng. Hả? Những lời khuyên răn gia trưởng, những giáo huấn, những hiểu biết của anh nay đã đi về đâu? Sẽ ra sao nếu tôi không có anh bên cạnh? Phải, tôi sẵn lòng từ bỏ mọi viễn cảnh đầy hứa hẹn trên đời để có được anh ở đây, ngay trong thời khắc ngặt nghèo này, dù chỉ trong một tuần ngắn ngủi.
Tôi đã lầm lẫn trong mọi phỏng đoán của mình: cho đến nay tôi toàn chuốc lấy những bước đi sai lầm. Ban đầu tôi chỉ dè chừng nữ hầu tước. Sau khi diện kiến và bị chinh phục bởi vẻ đẹp cùng phong thái của nàng, tôi đã dốc toàn lực để kéo tình cảm của người bạn quý tộc kia rời xa một đối tượng quá đỗi thu hút nhường ấy. Mê muội trong ý nghĩ đưa anh ấy về bên phía mà tôi tưởng là vô hại, tôi hết lời ca ngợi Laura, nhắc đến nàng với tất cả sự kính trọng và ngưỡng mộ mà nàng từng khơi gợi nơi tôi; bằng cách làm suy yếu mối gắn kết đậm sâu hơn của anh ấy với tình địch, tôi hy vọng sẽ dần dần phá hủy được cả hai. Lãnh chúa vui lòng chiều theo kế hoạch của tôi; và thậm chí còn vượt qua cả ranh giới của sự nhã nhặn, có lẽ để trừng phạt sự xấc xược của tôi bằng cách làm tôi hoảng sợ ở một hướng khác, ngài đã tỏ ra nồng nhiệt với Laura hơn nhiều so với tình cảm thực sự của lòng mình. Nhưng giờ tôi phải nói gì với ngài đây? Sự nồng cháy trong tình cảm ấy nay vẫn còn nguyên vẹn, chẳng mảy may giả tạo. Trái tim ngài, sau bao nhiêu thử thách cạn kiệt cả sức lực, đã rơi vào trạng thái suy yếu mà nàng đã chớp lấy thời cơ. Quả thực, thật khó lòng cho bất cứ ai vờ vĩnh yêu thương nàng lâu dài nếu trong lòng không thực dạ. Trên thực tế, thật không tài nào ngắm nhìn người phụ nữ bất hạnh đáng yêu này mà lại không bị lay động bởi phong thái và vóc dáng của nàng; một nét u buồn và ủ rũ phảng phất, luôn bao trùm những đường nét kiều diễm trên khuôn mặt, làm dịu đi sự lanh lợi trong ánh nhìn, lại càng khiến chúng trở nên xót xa hơn; và hệt như ánh thái dương xuyên qua làn mây mỏng, đôi mắt nàng phóng ra những tia nhìn càng thêm thấm thía xuyên qua tầng mây tang tóc đang che khuất ánh hào quang của chúng. Chính nét ủ rũ ấy lại mang trọn vẻ duyên dáng của sự đoan trang; ngắm nhìn, người ta thấy xót xa; lắng nghe, người ta sinh lòng kính trọng. Tóm lại, để minh oan cho bạn mình, tôi có thể khẳng định rằng tôi chỉ biết có hai người trên cõi đời này có thể nhìn và trò chuyện cùng nàng mà không gặp nguy hiểm.
Ôi Wolmar! Anh ấy đã mất hết lý trí. Tôi nhìn thấy, và cảm nhận rõ điều đó; tôi đắng lòng thú nhận cùng anh. Tôi run rẩy khi nghĩ đến việc niềm đam mê cuồng dại kia có thể khiến anh ấy quên đi bản thân và bổn phận của mình đến mức nào. Tôi run rẩy kẻo lòng dũng cảm mến chuộng nhân đức — thứ khiến anh ấy khinh miệt dị nghị của người đời — lại đẩy anh ấy sa vào thái cực ngược lại, dẫn dắt anh ấy dẫm đạp lên cả những chuẩn mực tôn nghiêm của phép xã giao và lòng tự trọng. Liệu Lãnh chúa B—— có thể kết một cuộc hôn nhân như thế hay sao? Anh có nghĩ vậy không——lại còn ngay trước mắt người bạn của mình nữa chứ! Người đang chứng kiến, đang phải chịu đựng! Và là kẻ mang ơn ngài sâu sắc! Không, ngài hãy phanh ngực tôi ra, tự tay bứt lấy trái tim tôi, còn hơn để tôi chứng kiến ngài làm nhục nó như vậy.
Nhưng tôi phải làm gì đây! Tôi phải ứng xử thế nào? Anh thừa biết tính khí bồng bột của ngài rồi đấy. Lý lẽ chẳng còn tác dụng gì; và những lời bàn của ngài dạo gần đây chỉ càng làm tăng thêm nỗi lo âu của tôi cho ngài mà thôi. Ban đầu, tôi vờ như không hiểu ngài, và dùng những châm ngôn chung chung để bóng gió; ngài lại đâm ra vờ vịt không hiểu ý tôi. Nếu tôi cố chạm vào nỗi đau của ngài sâu hơn chút nữa, ngài sẽ đáp lại bằng những câu triết lý và tưởng chừng như đã bác bỏ được tôi. Nếu tôi phản bác và củng cố lập luận của mình, ngài liền nổi giận, buông những lời vô tình đến mức một người bạn thực thụ chẳng biết phải đáp lại ra sao. Anh có thể tin rằng, trong cơ sự này, tôi chẳng hề rụt rè hay sợ sệt; khi chúng ta đang làm tròn bổn phận, ta rất dễ đâm ra kiêu hãnh và cố chấp; nhưng kiêu hãnh chẳng dính dáng gì đến chuyện này ở đây cả; tôi bắt buộc phải thành công; và những nỗ lực thất bại sẽ chỉ làm tổn hại đến những phương kế tốt đẹp hơn. Tôi hầu như không dám tranh luận bất cứ điều gì với ngài nữa, bởi từng ngày trôi qua tôi càng thấm thía điều anh từng bảo với tôi, rằng ngài là một người biện luận giỏi hơn tôi, và cách để thu phục ngài về phía mình không phải là khiêu khích ngài bằng những cuộc tranh cãi.
Hơn nữa, dạo này ngài nhìn tôi có vẻ hơi lạnh nhạt. Bề ngoài dễ khiến người ta ngỡ rằng ngài đang bực bội vì sự quấy rầy của tôi. Sự yếu đuối này mới hạ thấp làm sao một con người vốn ở nhiều phương diện vượt trội hơn hẳn phần nhân loại còn lại! Lãnh chúa B—— vĩ đại, cao cả thế mà lại nể sợ người bạn của mình, tạo vật của mình, học trò của mình! Thậm chí qua một vài lời ngài lỡ thốt ra về việc chọn chốn dung thân nếu không kết hôn, dường như ngài có ý định thử thách lòng trung thành của tôi bằng cách đặt nó đối lập với tư lợi của chính tôi. Ngài thừa biết tôi không nên, và cũng chẳng thể rời bỏ ngài. Không, tôi sẽ làm tròn bổn phận và đi theo ân nhân của mình. Giả sử tôi là kẻ ti tiện, hèn hạ, thì tôi sẽ thu lại được gì từ sự phản bội ấy? Eloisa và người chồng hào hiệp của nàng sẽ không đời nào trao phó việc giáo dục con cái họ cho kẻ từng phản bội bạn mình. Anh từng bảo với tôi rằng, những đam mê tầm thường không dễ gì bị bẻ lái khỏi mục tiêu theo đuổi của chúng; nhưng những đam mê cao cả hơn lại có thể tự quay giáo chống lại chính mình. Tôi từng tưởng tượng rằng mình có thể vận dụng châm ngôn ấy vào hoàn cảnh hiện tại. Thực ra, những động lực về lòng trắc ẩn, về sự khinh miệt định kiến thế gian, về thói quen, về vạn vật đang chi phối Lãnh chúa B—— trong chuyện này đều mang bản chất thấp kém ấy và lẩn tránh mọi đòn tấn công của tôi: trong khi đó, tình yêu đích thực vốn gắn liền với lòng quảng đại, và chỉ nhờ vào điểm duy nhất ấy người ta mới có thể nắm thóp được ngài. Tôi đã thử lối đi uyển chuyển đó, và không tuyệt vọng về thành công. Trông có vẻ nhẫn tâm; và nói thật lòng, tôi làm điều đó không phải không chút áy náy: dẫu vậy, xét toàn diện mọi bề, tôi cho rằng mình đang làm ơn cho chính bản thân Laura. Nếu bước lên bậc thang vương giả mà cuộc hôn nhân ấy mang lại, nàng còn làm gì ngoài việc phơi bày nỗi ô nhục quá khứ? Nhưng, nàng sẽ vĩ đại biết bao nếu cứ giữ nguyên hiện trạng của mình! Nếu tôi còn chút hiểu biết nào về vị tiểu thư phi thường ấy, thì nàng sinh ra vốn dĩ để tận hưởng sự hy sinh mà nàng đã tự nguyện dâng hiến, còn hơn là nhận lấy cái địa vị mà lẽ ra nàng phải chối từ. Nếu phương kế này thất bại, tôi vẫn còn một con đường nữa nhờ đến giới chức trách, dựa trên sự khác biệt về tôn giáo giữa họ; nhưng biện pháp này sẽ chưa được động đến cho tới khi tôi rơi vào bước đường cùng và đã thử nghiệm mọi cách khác trong vô vọng. Dù chuyện gì xảy ra đi nữa, tôi cũng sẽ dốc toàn lực để ngăn chặn một cuộc hôn nhân bất xứng và nhục nhã nhường ấy. Tin tôi đi, hỡi Wolmar thân mến, tôi sẽ mãi gìn giữ sự quý trọng của anh cho đến tận giờ phút cuối cùng của cuộc đời, và dù lãnh chúa có viết gì cho anh đi nữa, dù anh có nghe ngỏ những gì đi chăng nữa, hãy cứ đinh ninh rằng, dẫu phải đánh đổi bất cứ giá nào, chừng nào trái tim này còn đập trong lồng ngực, Lauretta Pisana tuyệt đối sẽ không bao giờ trở thành Phu nhân B——.
Nếu anh đồng tình với cách xử lý của tôi, lá thư này chẳng cần hồi âm; nếu anh cho rằng tôi có điểm nào lầm lạc, xin hãy chiếu cố ban ơn cho tôi những chỉ thị của anh. Nhưng hãy nhanh chóng lên, vì chẳng còn một phút giây nào để lãng phí nữa đâu. Tôi sẽ nhờ một người lạ mặt ngoài đề tên người nhận lên thư: anh hãy làm điều tương tự với bức thư hồi đáp. Sau khi đọc xong những dòng tôi viết, xin hãy đốt nó đi, đồng thời giữ kín như bưng về nội dung bên trong. Đây là bí mật đầu tiên và cũng là duy nhất mà tôi từng mong anh che giấu trước hai người họ hàng của tôi; và nếu tôi dám tin tưởng vào phán đoán của chính mình hơn chút nữa, thì ngay cả anh cũng chẳng hề hay biết gì về nó.
