Tại thành phố Napoli này, người ta tin tưởng và hậu thuẫn cho một trong những trò lừa đảo tôn giáo khốn cùng nhất mà ta có thể tìm thấy ở Ý – đó là phép lạ hóa lỏng máu của Thánh Januarius. Mỗi năm hai lần, các tu sĩ tập hợp toàn thể giáo dân tại Nhà thờ Chính tòa, mang chiếc lọ đựng máu đông đặc ấy ra để họ tận mắt chứng kiến nó từ từ tan chảy và hóa lỏng – và suốt tám ngày liên tiếp, trò hề ảm đạm này cứ thế lặp đi lặp lại, trong khi các tu sĩ đi khắp đám đông để quyên tiền cho buổi triển lãm. Ngày đầu tiên, máu mất tới bốn mươi bảy phút mới hóa lỏng – khi ấy nhà thờ đông nghẹt người, và cần phải chừa thời gian cho những kẻ thu tiền đi vòng quanh; sau đó, mỗi ngày máu hóa lỏng nhanh hơn một chút, nhanh hơn một chút khi số lượng người tham dự thưa thớt dần, cho đến ngày thứ tám, chỉ với vài chục người có mặt chứng kiến phép lạ, nó hóa lỏng chỉ trong vỏn vẹn bốn phút.

Và tại đây, người ta cũng từng tổ chức một cuộc rước linh đình gồm các tu sĩ, thị dân, binh lính, thủy thủ và các bậc quyền cao chức trọng trong Chính quyền Thành phố, diễn ra mỗi năm một lần, để cạo đầu cho một bức tượng Đức Mẹ giả tạo – một hình nộm nhồi bông được sơn phết trông giống như ma-nơ-canh của thợ may – với mái tóc một cách kỳ diệu cứ mọc dài ra và tự phục hồi sau mỗi mười hai tháng. Họ vẫn duy trì nghi thức rước xách cạo đầu này cho đến tận bốn hay năm năm trước. Đó từng là một nguồn lợi nhuận kếch xù cho nhà thờ sở hữu bức tượng kỳ lạ ấy, và nghi lễ cạo đầu công khai cho nàng luôn được tiến hành với sự hoành tráng và trưng trổ lớn nhất có thể – càng rình rang càng tốt, bởi vì càng có nhiều sự náo nhiệt bao nhiêu, thì càng thu hút đông đảo đám đông bấy nhiêu và nguồn thu nhập đem lại càng hậu h hĩnh bấy nhiêu – thế nhưng cuối cùng thì cũng đến một ngày khi Giáo hoàng và giáo sĩ của ngài không còn được lòng người dân Napoli nữa, và Chính quyền Thành phố đã quyết định chấm dứt buổi biểu diễn thường niên của bức tượng Đức Mẹ.

Qua đó, chúng ta có thể thấy hai mẫu mực về con người Napoli này – hai trong số những trò lừa đảo ngốc nghếch nhất có thể tưởng tượng được, mà một nửa dân số thành phố tin sùng một cách thành kính và trung thành, còn nửa kia hoặc là cũng tin sùng, hoặc chẳng nói năng gì, qua đó đồng lõa tiếp tay cho trò bịp bợm ấy. Tôi hoàn toàn có lý do để tin rằng toàn bộ dân số nơi đây đều tin vào những phép lạ rẻ tiền, tội nghiệp ấy – một đám cứ chực đòi hai xu mỗi khi cúi đầu chào bạn, và sẵn sàng lăng mạ cả phụ nữ, thì hoàn toàn có khả năng làm được điều đó, tôi nghĩ vậy.