Và thế là Hang Xanh kỳ diệu gợi lên trong tôi những hồi tưởng. Nó nằm trên đảo Capri, cách Naples hai mươi hai dặm.

Chúng tôi thuê một chiếc tàu hơi nước nhỏ và ra khơi đến đó. Dĩ nhiên, cảnh sát đã lên tàu kiểm tra sức khỏe chúng tôi, đồng thời gặng hỏi về chính trị trước khi cho phép chúng tôi đặt chân lên đảo. Vẻ ta đây của những chính quyền cỏ con ấy thật nực cười đến cùng cực. Họ thậm chí còn cắt cử một viên cảnh sát lên thuyền giám sát chúng tôi chừng nào còn ở trong lãnh địa Capri. Chắc họ tưởng chúng tôi định ăn trộm cái hang ấy không biết chừng. Mà hang ấy cũng đáng trộm thật. Lối vào hang cao bốn thước, rộng bốn thước, nằm ngay trên vách đá dựng đứng cao ngất – bức tường thành của biển. Ta phải vào bằng những chiếc xuồng nhỏ – và phải lách mình qua một khe hở chật chội. Khi thủy triều lên, hoàn toàn không thể vào được. Một khi đã bước vào bên trong, bạn sẽ thấy mình đang ở trong một hang động hình vòm dài khoảng một trăm sáu mươi thước, rộng một trăm hai mươi thước, và cao khoảng bảy mươi thước. Chẳng ai biết nó sâu đến nhường nào. Nó thông thẳng xuống tận đáy đại dương.

Làn nước của hồ ngầm phẳng lặng này mang sắc xanh rực rỡ và đáng yêu nhất mà người ta có thể tưởng tượng được. Nước trong suốt như kính pha lê, và màu sắc của nó đủ khiến bầu trời rực rỡ nhất từng trải rộng trên bầu trời Ý phải hổ thẹn. Không sắc thái nào quyến rũ hơn, không ánh quang nào tuyệt mỹ hơn. Hãy ném một viên đá xuống nước, hàng vạn bọt nước li ti tạo ra sẽ lóe lên thứ ánh sáng rực rỡ như ngọn lửa xanh trên sân khấu kịch. Nhúng một mái chèo xuống, lưỡi chèo lập tức biến thành thứ bạc mờ lộng lẫy phớt ánh xanh. Hãy để một người nhảy xuống nước, ngay lập tức người ấy được khoác lên mình một lớp áo giáp lộng lẫy hơn bất kỳ bộ giáp nào mà các hiệp sĩ Thập tự chinh từng mang.

Sau đó, chúng tôi đến Ischia, nhưng tôi đã ghé hòn đảo ấy từ trước và phát mệt vì “nghỉ ngơi” mất mấy ngày cũng như nghiên cứu sự tồi tệ của con người, với lão chủ khách sạn Grande Sentinelle làm mẫu vật. Thế là chúng tôi đi Procida, rồi từ đó sang Pozzuoli, nơi Thánh Phaolô đã đặt chân lên sau khi rời Samos. Tôi cập bờ đúng tại vị trí chính xác mà Thánh Phaolô từng đặt chân tới, Dan và những người khác cũng vậy. Quả là một sự trùng hợp kỳ lạ. Thánh Phaolô từng giảng đạo cho những người dân nơi đây suốt bảy ngày trước khi lên đường đi Rome.

Nhà tắm của Nero, phế tích Baiae, đền thờ Serapis; Cumae – nơi Nữ tiên tri Cumaen từng giải mã những lời sấm truyền, hồ Agnano với thành phố cổ chìm sâu dưới đáy vẫn còn có thể nhìn thấy rõ – những chặng dừng chân này cùng hàng trăm thắng cảnh khác đã được chúng tôi nghiên cứu với thái độ ngờ nghệch đầy săm soi, nhưng Hang Chó mới là nơi thu hút sự chú ý lớn nhất của chúng tôi, bởi chúng tôi đã nghe và đọc quá nhiều về nó. Từ thời Pliny cho đến tận thời Smith, ai ai cũng viết về Grotto del Cane cùng làn hơi độc của nó, và mọi du khách đều từng giữ hai chân một chú chó lơ lửng trên sàn hang để kiểm chứng mức độ nguy hiểm của nơi này. Con chó sẽ chết trong vòng một phút rưỡi – còn gà thì chết ngay tức khắc. Nhìn chung, những vị khách lạ bò vào đó ngủ thường sẽ không dậy nổi cho đến khi có người gọi. Và khi ấy thì họ cũng chẳng dậy được nữa. Vị khách nào mạo hiểm ngủ lại nơi đó sẽ ký một hợp đồng vĩnh viễn với tử thần. Tôi khát khao được tận mắt nhìn thấy cái hang này. Tôi quyết định sẽ bắt một con chó và tự tay giữ nó; bóp nghẹt nó một chút rồi bấm giờ; siết thêm chút nữa rồi kết liễu nó luôn. Chúng tôi đến hang vào khoảng ba giờ chiều, và lập tức tiến hành thí nghiệm. Nhưng lúc bấy giờ, một khó khăn trọng đại lại nảy sinh. Chúng tôi chẳng có con chó nào cả.