Khi bác nông dân Oak cười, khóe miệng bác kéo rộng ra tận gần sát mang tai, đôi mắt chỉ còn là hai khe nhỏ, và những nếp nhăn tỏa ra xung quanh, lan rộng trên khuôn mặt bác tựa như những tia nắng trong một bức vẽ sơ khai về mặt trời mọc.

Tên thánh của bác là Gabriel, và vào những ngày làm việc, bác là một thanh niên có nhận định đúng đắn, cử chỉ nhanh nhẹn, ăn mặc chỉnh tề và tính cách nói chung là tốt. Vào ngày Chủ nhật, bác lại là người có quan điểm mơ hồ, hay trì hoãn, và bị gò bó bởi bộ quần áo đẹp nhất cùng chiếc ô của mình: nói chung, bác cảm thấy mình chiếm giữ về mặt đạo đức một khoảng không gian trung dung rộng lớn của sự trung lập kiểu Laodicea, nằm giữa những giáo dân đi lễ và những kẻ nát rượu,—nghĩa là, bác có đi nhà thờ, nhưng lại ngáp ngắn ngáp dài khi giáo chúng đọc đến kinh Nicene, và nghĩ xem tối nay ăn gì trong khi đáng lẽ phải đang lắng nghe bài giảng đạo. Hay, để nói về tính cách của bác trong thước đo dư luận, khi bạn bè và những người chỉ trích nổi giận, bác bị coi là một người khá tệ; khi họ vui vẻ, bác lại là người khá tốt; khi họ chẳng buồn quan tâm, bác là một người có màu sắc đạo đức pha tạp.

Vì số ngày làm việc của bác nhiều gấp sáu lần ngày Chủ nhật, nên hình ảnh bác trong bộ quần áo lao động cũ kỹ mới thực sự là con người của bác—một hình ảnh tinh thần mà những người hàng xóm luôn nghĩ tới khi nhắc đến bác. Bác đội chiếc mũ phớt chóp thấp, vành mũ xòe ra ở phần gốc do bị nhét chặt lên đầu để giữ chắc trong những ngày gió lớn, mặc chiếc áo khoác giống kiểu của bác sĩ Johnson; phần dưới cơ thể bọc trong đôi xà cạp da thông thường và đôi ủng to đến mức đáng kinh ngạc, dành cho mỗi bàn chân một không gian rộng rãi đến mức người mang có thể đứng dưới sông cả ngày mà không hề biết đến sự ẩm ướt—người đóng giày cho bác là một người tận tâm, cố gắng bù đắp cho bất kỳ điểm yếu nào trong đường cắt bằng cách tăng kích thước và độ chắc chắn một cách hào phóng.

Ông Oak mang theo bên mình, thay cho đồng hồ đeo tay, cái mà có thể gọi là một chiếc đồng hồ bạc nhỏ; nói cách khác, nó là một chiếc đồng hồ về hình dáng và mục đích, nhưng lại là một chiếc đồng hồ để bàn nhỏ về kích thước. Dụng cụ này còn già hơn cả ông nội của Oak vài tuổi, có cái tính là hoặc chạy quá nhanh, hoặc không chạy tí nào. Chiếc kim nhỏ của nó thỉnh thoảng còn trượt quanh trục, và vì thế, dù số phút được báo chính xác, chẳng ai có thể biết chắc nó thuộc về giờ nào. Cái tính hay dừng lại của đồng hồ, Oak khắc phục bằng cách đập và lắc, còn những hệ quả xấu từ hai khuyết điểm kia, bác tránh được bằng cách liên tục so sánh với mặt trời, các vì sao, và bằng cách áp sát mặt vào kính cửa sổ nhà hàng xóm, cho đến khi có thể nhìn rõ giờ trên những chiếc đồng hồ mặt xanh bên trong. Cũng cần nhắc thêm rằng vì túi áo ghi-lê của Oak nằm ở vị trí khá cao trên cạp quần (vốn cũng nằm ở một độ cao xa xôi dưới lớp áo gi lê), nên việc lấy đồng hồ ra trở thành một việc bất đắc dĩ, đòi hỏi bác phải nghiêng người sang một bên, ép miệng và mặt thành một khối thịt đỏ au vì cố sức, rồi kéo chiếc đồng hồ lên bằng sợi dây, giống như kéo gàu từ dưới giếng lên vậy.

Nhưng một vài người sâu sắc từng thấy bác đi bộ qua cánh đồng vào một buổi sáng tháng Mười Hai—đầy nắng và cực kỳ ôn hòa—có lẽ đã đánh giá Gabriel Oak dưới những khía cạnh khác. Trên khuôn mặt bác, người ta có thể nhận thấy nhiều sắc thái và đường nét của tuổi trẻ vẫn còn lưu lại đến tuổi trưởng thành: thậm chí trong những ngóc ngách sâu kín nhất vẫn còn sót lại những dấu tích của một cậu bé. Vóc dáng cao lớn và vạm vỡ của bác lẽ ra đã đủ để tạo nên một sự hiện diện đầy uy nghi, nếu bác thể hiện chúng với sự tự tin đúng mực. Nhưng có một cách mà nhiều người, dù ở nông thôn hay thành thị, mắc phải, mà lý trí phải chịu trách nhiệm nhiều hơn là da thịt và gân cốt: đó là cách thu nhỏ bản thân qua thái độ thể hiện. Và từ một sự khiêm nhường lặng lẽ, dường như luôn nhắc nhở bác rằng bác chẳng có tư cách gì đòi hỏi nhiều không gian trên thế giới này, Oak bước đi một cách không phô trương với cái lưng hơi khom, nhưng lại khác với kiểu cong vai vì phục tùng. Đây có thể coi là một khiếm khuyết của một cá nhân nếu người đó trông cậy vào vẻ bề ngoài nhiều hơn là vào khả năng chịu đựng, điều mà Oak không hề làm.

Bác vừa bước vào cái tuổi mà từ "trẻ" không còn là tiền tố đứng trước từ "người đàn ông" khi nói về bác nữa. Bác đang ở thời kỳ rực rỡ nhất của sự phát triển nam tính, vì trí tuệ và cảm xúc của bác tách biệt rõ ràng: bác đã vượt qua quãng thời gian mà ảnh hưởng của tuổi trẻ trộn lẫn chúng một cách vô thức vào tính cách theo kiểu bốc đồng, và bác cũng chưa đến giai đoạn mà chúng hợp nhất trở lại, dưới dạng định kiến, bởi ảnh hưởng của vợ và con cái. Nói tóm lại, bác hai mươi tám tuổi, và vẫn còn độc thân.

Cánh đồng nơi bác đang đứng sáng hôm nay thoai thoải dốc dẫn đến một dải đồi gọi là Norcombe Hill. Xuyên qua một nhánh của ngọn đồi này là con đường lớn chạy giữa Emminster và Chalk-Newton. Nhìn tình cờ qua hàng rào, Oak thấy từ con dốc phía trước mình, một chiếc xe lò xo được trang trí bắt mắt, sơn màu vàng và vẽ vời vui mắt, đang đi tới, do hai con ngựa kéo, một người đánh xe đi bộ bên cạnh, tay cầm chiếc roi theo chiều thẳng đứng. Chiếc xe chở đầy hàng hóa gia dụng và những chậu cây cảnh, và trên đỉnh của cả đống đồ đó ngồi một người phụ nữ trẻ, đầy cuốn hút. Gabriel chưa kịp nhìn cảnh tượng đó quá nửa phút thì chiếc xe đã dừng lại ngay dưới tầm mắt bác.

"Tấm chắn đuôi xe bị rơi mất rồi, cô ạ," người đánh xe nói.

"Vậy là cháu đã nghe thấy tiếng nó rơi," cô gái nói, với giọng nhẹ nhàng, tuy không hẳn là trầm. "Cháu nghe thấy một tiếng động mà không hiểu là gì khi chúng ta đang lên dốc."

"Để tôi chạy ngược lại xem."

"Vâng, ông đi đi," cô đáp.

Những con ngựa khôn ngoan đứng yên—hoàn toàn bất động, và tiếng bước chân của người đánh xe nhỏ dần, nhỏ dần rồi xa khuất.

Cô gái trên đỉnh đống đồ ngồi bất động, xung quanh là bàn ghế với chân chổng ngược lên trời, phía sau tựa vào một chiếc ghế gỗ sồi, phía trước trang trí bằng những chậu phong lữ, sim, xương rồng, cùng với một chiếc lồng chim hoàng yến—tất cả có lẽ đều từ những cửa sổ của ngôi nhà vừa mới dọn đi. Cũng có một con mèo trong chiếc giỏ liễu, từ khe nắp hở một nửa, nó nhìn ra với đôi mắt lim dim, trìu mến quan sát những chú chim nhỏ xung quanh.

Cô gái xinh đẹp kiên nhẫn ngồi chờ một lúc lâu, và âm thanh duy nhất nghe thấy trong không gian tĩnh lặng là tiếng con chim hoàng yến nhảy nhót trên những chiếc cầu đậu trong lồng của nó. Sau đó, cô nhìn xuống một cách chăm chú. Không phải nhìn con chim, cũng không phải nhìn con mèo; mà là nhìn vào một gói đồ hình chữ nhật được buộc bằng giấy, nằm giữa chúng. Cô quay đầu xem người đánh xe đã về chưa. Ông ta vẫn chưa thấy bóng dáng; và mắt cô lại dán chặt vào gói đồ, suy nghĩ dường như xoay quanh thứ bên trong. Cuối cùng, cô lấy vật đó đặt lên lòng mình, tháo lớp giấy bọc; một chiếc gương xoay nhỏ lộ ra, và cô bắt đầu tự quan sát mình một cách chăm chú. Cô hé môi cười.

Đó là một buổi sáng đẹp trời, và ánh mặt trời chiếu sáng làm rực lên sắc đỏ tươi của chiếc áo khoác cô đang mặc, đồng thời phủ một lớp bóng láng nhẹ nhàng lên khuôn mặt tươi tắn và mái tóc sẫm màu của cô. Những cây sim, phong lữ và xương rồng xếp xung quanh cô vẫn còn tươi xanh, và trong cái mùa lá rụng này, chúng khoác lên toàn bộ khung cảnh gồm ngựa, xe, đồ đạc và cô gái một vẻ quyến rũ xuân thì kỳ lạ. Điều gì đã xui khiến cô đắm mình vào hành động đó ngay trước mắt lũ chim sẻ, chim sáo, và người nông dân không hề bị phát hiện—vốn là những khán giả duy nhất—liệu nụ cười đó có bắt đầu như một nụ cười giả tạo, để thử khả năng của bản thân trong nghệ thuật đó không,—chẳng ai biết được; chỉ biết chắc chắn rằng nó kết thúc bằng một nụ cười thật. Cô đỏ mặt vì chính mình, và khi thấy hình ảnh phản chiếu của mình đỏ mặt, cô lại càng đỏ mặt hơn.

Sự thay đổi từ nơi chốn thông thường và dịp cần thiết của một hành động như vậy—từ giờ trang điểm trong phòng ngủ sang thời điểm đang đi đường ngoài trời—đã mang lại cho hành động nhàn rỗi ấy một sự mới mẻ mà bản thân nó vốn không có. Bức tranh ấy thật tinh tế. Thói yếu mềm cố hữu của phụ nữ đã bước ra dưới ánh mặt trời, thứ ánh sáng đã khoác lên nó vẻ tươi mới của sự độc đáo. Một suy luận đầy hoài nghi là điều không thể tránh khỏi đối với Gabriel Oak khi ông quan sát cảnh tượng đó, dù ông có muốn hào hiệp đến đâu. Chẳng có bất kỳ sự cần thiết nào để cô phải soi gương. Cô không chỉnh mũ, không vuốt tóc, không ấn vào lúm đồng tiền để tạo dáng, hay làm bất cứ điều gì để chứng tỏ rằng đó là ý định khi cô cầm chiếc gương lên. Cô chỉ đơn giản quan sát bản thân như một sản phẩm xinh đẹp của Tự nhiên trong giới nữ, những suy nghĩ dường như trôi dạt vào những vở kịch xa xôi—dù có khả năng xảy ra—nơi đàn ông sẽ đóng một vai trò nào đó—những viễn cảnh của những chiến thắng có thể có—những nụ cười ấy gợi lên một giai đoạn mà trái tim được tưởng tượng là đã mất và đã thắng. Tuy nhiên, đây chỉ là phỏng đoán, và toàn bộ chuỗi hành động được thực hiện một cách nhàn rỗi đến mức thật thiển cận khi khẳng định rằng ý định đóng bất kỳ vai trò nào trong đó.

Tiếng bước chân người đánh xe vang lên đang trở lại. Cô cất chiếc gương vào trong giấy, và cả gói đồ lại trở về vị trí cũ.

Khi chiếc xe đã đi qua, Gabriel rút lui khỏi điểm quan sát, rồi xuống đường, theo sau chiếc xe đến cổng trạm thu phí cách chân đồi một đoạn, nơi mục tiêu quan sát của ông hiện đang dừng lại để trả phí. Còn khoảng hai mươi bước chân nữa là đến cổng, ông nghe thấy một cuộc tranh cãi. Đó là sự bất đồng về hai xu giữa những người trên xe và người ở trạm thu phí.

"Cháu gái của bà chủ đang ngồi trên đống đồ, và cô ấy nói số tiền tôi đưa ông là đủ rồi, đồ keo kiệt, và cô ấy sẽ không trả thêm nữa." Đó là những lời của người đánh xe.

"Được thôi; vậy thì cháu gái của bà chủ không thể qua đây," người giữ trạm nói, và đóng cổng lại.

Oak nhìn người này rồi nhìn người kia, rồi rơi vào trầm tư. Có điều gì đó trong cái giá hai xu thật vô cùng nhỏ nhặt. Ba xu thì có giá trị tiền tệ rõ ràng—nó là một khoản đáng kể trong tiền lương một ngày, và như vậy, là một vấn đề đáng mặc cả; nhưng hai xu—"Đây," ông nói, bước tới và đưa hai xu cho người giữ cổng; "cho cô gái trẻ ấy qua đi." Sau đó ông nhìn lên cô; cô nghe thấy lời ông, và nhìn xuống.

Các đường nét của Gabriel bám sát một cách chính xác vào đường trung tuyến giữa vẻ đẹp của Thánh John và sự xấu xí của Judas Iscariot, như được khắc họa trên một khung cửa sổ của nhà thờ mà ông thường lui tới, đến mức không thể chọn ra một nét nào đáng để gọi là đặc sắc hay nổi bật. Cô gái mặc áo đỏ, tóc sẫm màu dường như cũng nghĩ vậy, vì cô lướt nhìn ông một cách hờ hững, rồi bảo người đánh xe đi tiếp. Có lẽ cô đã nhìn Gabriel như một lời cảm ơn ở quy mô nhỏ, nhưng cô không thốt nên lời; nhiều khả năng hơn là cô chẳng cảm thấy gì, vì khi giúp cô được qua cổng, ông đã làm mất đi cái lý của cô, và chúng ta đều biết phụ nữ đón nhận một ân huệ kiểu đó như thế nào.

Người giữ cổng quan sát chiếc xe đang đi xa dần. "Đó là một cô gái xinh đẹp," ông nói với Oak.

"Nhưng cô ấy cũng có những thói xấu," Gabriel nói.

"Đúng vậy, thưa bác nông dân."

"Và thói xấu lớn nhất của cô ấy là—chà, là cái thói luôn có từ xưa đến nay."

"Ép giá người khác ư? Đúng, chính là nó."

"Ồ không."

"Vậy thì là gì?"

Gabriel, có lẽ hơi tự ái vì thái độ thờ ơ của cô gái xinh đẹp kia, nhìn lại nơi ông đã chứng kiến màn trình diễn của cô qua hàng rào, và nói: "Hư vinh."