Một đêm cuối tháng Tám, khi cuộc sống hôn nhân của Bathsheba hãy còn mới mẻ, và thời tiết vẫn khô ráo, bức bối, một người đàn ông đứng bất động trong vựa lúa của trang trại Weatherbury Upper, ngắm nhìn vầng trăng và bầu trời.

Đêm mang một vẻ đầy điềm gở. Một làn gió oi ả từ phương Nam thổi chậm chạp lướt qua ngọn những vật cao, còn trên bầu trời, những dải mây bồng bềnh đang lướt theo một hướng vuông góc với một tầng mây khác, và chẳng có tầng nào chuyển động theo chiều hướng của cơn gió phía dưới. Vầng trăng, nhìn qua những lớp màng mây ấy, mang một sắc màu kim loại đầy vẻ ma quái. Cánh đồng ngả màu vàng vọt dưới thứ ánh sáng đục ngầu, và tất cả đều được nhuộm một màu đơn sắc, tựa như nhìn qua một tấm kính màu. Chiều hôm đó, đàn cừu đã nối đuôi nhau lầm lũi đi về chuồng, hành vi của lũ quạ khoang trở nên hỗn loạn, và những con ngựa di chuyển với vẻ rụt rè, thận trọng.

Sấm sét đang đến gần, và xét đến một số dấu hiệu phụ, khả năng cao là nó sẽ kéo theo những trận mưa kéo dài vốn đánh dấu sự chấm dứt của mùa khô trong năm. Chưa đầy mười hai tiếng nữa, bầu không khí mùa gặt sẽ chỉ còn là dĩ vãng.

Oak đăm đăm nhìn với vẻ bất an tám đống rơm trần trụi không có mái che, to lớn và nặng trĩu với sản vật phong phú chiếm tới một nửa sản lượng của trang trại trong năm đó. Anh tiến về phía nhà kho.

Đây chính là đêm đã được Trung sĩ Troy — kẻ giờ đây đang cai quản thay vị trí của vợ mình — lựa chọn để tổ chức bữa tiệc mừng thu hoạch và khiêu vũ. Khi Oak đến gần tòa nhà, tiếng vĩ cầm, tiếng trống lắc cùng nhịp chân nhún nhảy đều đặn của nhiều người ngày một rõ hơn. Anh tiến sát lại cánh cửa lớn, nơi có một cánh đang hé mở, và nhìn vào bên trong.

Không gian trung tâm, cùng với khoảng hốc ở một đầu, đã được dọn sạch mọi vật cản, và khu vực này, chiếm khoảng hai phần ba tổng diện tích, được dùng làm nơi tụ họp; phần đầu còn lại, chất đống yến mạch cao tới tận trần nhà, được che chắn lại bằng vải bạt. Những chùm và vòng lá xanh trang trí khắp tường, xà nhà và những chiếc đèn chùm tự chế, và ngay đối diện với Oak, một bục cao đã được dựng lên, có đặt một cái bàn và vài chiếc ghế. Ba tay vĩ cầm đang ngồi ở đó, và bên cạnh họ là một kẻ cuồng nhiệt với mái tóc dựng ngược, mồ hôi nhễ nhại bên má, tay đang cầm chiếc trống lắc rung lên bần bật.

Điệu nhảy kết thúc, và trên sàn gỗ sồi đen ở giữa phòng, một hàng cặp đôi mới lại hình thành cho điệu nhảy tiếp theo.

“Này thưa bà, xin phép cho tôi hỏi bà muốn nhảy điệu gì tiếp theo ạ?” tay vĩ cầm chính cất lời.

“Thực ra thế nào cũng được,” giọng trong trẻo của Bathsheba cất lên từ phía đầu trong của tòa nhà, nơi cô đang quan sát khung cảnh từ phía sau chiếc bàn bày đầy tách và đồ ăn thức uống. Troy đang ngả ngớn bên cạnh cô.

“Thế thì,” tay vĩ cầm nói, “tôi xin mạn phép đề xuất điệu ‘Niềm Vui Của Người Lính’ là thích hợp nhất — vì có một vị dũng tướng đã về làm rể của trang trại này mà — phải không các chàng trai và các vị ở đây?”

“Đúng là ‘Niềm Vui Của Người Lính’ nhé,” một đám đông đồng thanh hưởng ứng.

“Cảm ơn vì lời khen ngợi,” viên trung sĩ vui vẻ nói, nắm lấy tay Bathsheba và dẫn cô lên vị trí đầu hàng trong điệu nhảy. “Vì dẫu cho tôi đã mua giấy xuất ngũ khỏi trung đoàn kỵ binh 11th Dragoon Guards của Nữ hoàng kính mến để lo cho những nhiệm vụ mới đang chờ đợi tôi ở đây, thì trong tâm hồn và cảm xúc, tôi vẫn sẽ mãi là một người lính chừng nào còn sống.”

Thế là điệu nhảy bắt đầu. Về những ưu điểm của “Niềm Vui Của Người Lính”, thì không thể và chưa bao giờ có hai ý kiến khác nhau. Người ta đã nhận xét trong các vòng tròn âm nhạc của Weatherbury và vùng phụ cận rằng giai điệu này, sau ba phần tư giờ dậm chân rền vang, vẫn mang lại nhiều hứng khởi cho gót và mũi chân hơn đa phần các điệu nhảy khác ngay từ khi mở màn. “Niềm Vui Của Người Lính” còn có một sức hút bổ sung, là nó vô cùng thích hợp với chiếc trống lắc vừa nhắc tới — một thứ nhạc cụ không hề tầm thường trong tay một nghệ sĩ thấu hiểu những cú co giật, co thắt, chứng múa giật St. Vitus và những cơn cuồng nộ đáng sợ cần thiết khi thể hiện âm sắc của nó ở mức độ hoàn hảo nhất.

Giai điệu bất tử chấm dứt, một nốt rê trầm vang lên từ cây đàn đại hồ cầm với âm vực vang dội như tiếng đại bác, và Gabriel không chần chừ thêm nữa. Anh tránh mặt Bathsheba và tiến đến gần chiếc bục nhất có thể, nơi Trung sĩ Troy lúc này đang ngồi uống rượu mạnh pha nước, trong khi những người khác đều uống rượu táo và bia không ngoại lệ. Gabriel không tài nào chen vào khoảng cách có thể nói chuyện với viên trung sĩ được, bèn gửi lời nhắn bảo anh ta xuống một lát. Viên trung sĩ đáp rằng anh ta không thể đi được.

“Vậy anh làm ơn nói với anh ấy rằng,” Gabriel bảo, “tôi vừa ghé qua chỉ để báo rằng trời chắc chắn sắp có mưa lớn, và phải làm gì đó để bảo vệ những đống rơm chứ nhỉ?”

“Anh Troy bảo trời sẽ không mưa đâu,” người truyền lời đáp lại, “và anh ấy không thể dừng lại để nói chuyện với anh mấy chuyện vặt vãnh đó được.”

Đứng cạnh Troy, Oak có một nét buồn bã trông giống như ngọn nến bên cạnh ngọn đèn khí, và cảm thấy không thoải mái, anh bước ra ngoài, nghĩ rằng mình nên về nhà; bởi vì trong hoàn cảnh này, anh chẳng còn tâm trạng nào để ở lại khung cảnh trong nhà kho. Tại cửa, anh khựng lại một lát: Troy đang nói.

“Các bạn ơi, tối nay chúng ta không chỉ ăn mừng lễ mừng thu hoạch; mà đây còn là Tiệc Cưới. Cách đây không lâu, tôi đã có hạnh phúc được dẫn vị phu nhân này, tức là mụ chủ của các bạn, đến bệ thờ, và mãi đến tận bây giờ chúng ta mới có dịp rình rang ăn mừng sự kiện này ở Weatherbury. Để cho trọn vẹn và ai nấy đều được vui vẻ đi ngủ, tôi đã ra lệnh mang tới đây mấy chai rượu mạnh và ấm nước nóng. Mỗi khách mời sẽ được chuyền tay nhau một ly rượu đặc biệt nặng đô.”

Bathsheba đặt tay lên cánh tay anh, ngẩng khuôn mặt tái mét lên và khẩn khoản nói: “Thôi mà — đừng phát cho họ nữa — xin anh đấy, Frank! Làm thế chỉ hại họ thôi: ai nấy đều đã uống đủ mọi thứ rồi.”

“Đúng đấy — chúng tôi không cần nữa đâu, cảm ơn anh,” một vài người lên tiếng.

“Xí!” viên trung sĩ khinh khỉnh nói, rồi cất cao giọng như thể vừa lóe lên một ý tưởng mới. “Các bạn ơi,” anh ta nói, “chúng ta hãy đuổi đám phụ nữ về nhà đi! Đến giờ họ phải đi ngủ rồi. Sau đó tụi đàn ông chúng ta mới có một trận chè chén thỏa thích với nhau chứ! Nếu có kẻ nào tỏ ra hèn nhát, cứ việc đi tìm việc làm mùa đông ở nơi khác.”

Bathsheba tức giận rời khỏi nhà kho, theo sau là toàn bộ phụ nữ và trẻ em. Nhóm nhạc công, không coi mình là “khách khứa”, lặng lẽ chuồn ra chiếc xe ngựa lò xo của họ và ách con ngựa vào. Thế là Troy và những người đàn ông trong trang trại trở thành những kẻ độc chiếm nơi này. Oak, để tỏ ra không quá khó ưa một cách vô cớ, ở lại thêm một lát; rồi anh cũng đứng dậy lặng lẽ ra về, theo sau là lời nguyền rủa thân thiện của viên trung sĩ vì đã không ở lại thêm vòng rượu mạnh thứ hai.

Gabriel tiến về phía nhà mình. Khi đến gần cửa, mũi giày của anh đá phải một vật gì đó mềm mại, có da và căng phồng, cảm giác và âm thanh hệt như một chiếc găng tay đấm bốc. Đó là một con cóc lớn đang lầm lũi bò ngang lối đi. Oak nhặt nó lên, nghĩ rằng thà giết sinh vật này đi để giải thoát nó khỏi đau đớn còn hơn; nhưng thấy nó không bị thương, anh lại thả nó vào giữa đám cỏ. Anh hiểu thông điệp trực tiếp này từ Đại Mẫu có ý nghĩa gì. Và chẳng mấy chốc lại có thêm một thông điệp nữa.

Khi anh quẹt diêm thắp đèn trong nhà, trên bàn xuất hiện một vệt mỏng sáng bóng, như thể người ta vừa quét nhẹ một lớp dầu bóng qua vậy. Ánh mắt Oak dõi theo lớp ánh kim uốn lượn sang phía bên kia, nơi nó dẫn đến một con sên vườn màu nâu khổng lồ, đã bò vào nhà tối nay vì những lý do riêng của nó. Đó là cách thứ hai của Tự nhiên nhằm ám chỉ cho anh rằng hãy chuẩn bị tinh thần cho thời tiết xấu.

Oak ngồi xuống trầm ngâm suốt gần một tiếng đồng hồ. Trong khoảng thời gian này, hai con nhện đen, loài thường thấy trong những ngôi nhà lợp tranh, bò dọc trần nhà rồi cuối cùng rơi xuống sàn. Điều này nhắc nhở anh rằng nếu có một lĩnh vực hiện tượng nào mà anh hiểu rõ tận tường, thì đó chính là bản năng của loài cừu. Anh rời phòng, chạy qua hai ba thửa ruộng về phía bầy cừu, trèo lên một hàng rào và nhìn vào giữa chúng.

Chúng đang chen chúc sát nhau ở phía bên kia quanh mấy bụi kim tước, và điều kỳ lạ đầu tiên có thể nhận thấy là khi cái đầu của Oak bất ngờ xuất hiện trên hàng rào, chúng không hề nhúc nhích hay bỏ chạy. Giờ đây chúng đang sợ hãi một thứ còn lớn hơn cả nỗi sợ con người. Nhưng đây chưa phải là điểm đáng chú ý nhất: chúng đều đứng thành từng nhóm sao cho phần đuôi của tất cả, không một ngoại lệ, đều quay về phía nửa chân trời nơi cơn bão đang chực chờ. Có một vòng tròn bên bên trong tụm lại thật chặt, và bên ngoài đó chúng tỏa rộng ra thưa dần, họa tiết do toàn bộ bầy cừu tạo ra trông không khác gì một chiếc cổ áo ren có diềm tua rua, mà cụm bụi kim tước đóng vai trò như cổ người đeo.

Điều này là đủ để củng cố lại quan điểm ban đầu của anh. Giờ đây anh biết mình đúng và Troy đã sai. Mọi âm thanh trong tự nhiên đều đồng lòng báo hiệu sự thay đổi. Nhưng có hai cách giải thích khác nhau gắn liền với những biểu hiện câm lặng này. Dường như sắp có một trận dông bão, và sau đó là những trận mưa lạnh kéo dài. Lũ côn trùng bò hình như biết rõ về trận mưa sau, nhưng chẳng hay biết gì về cơn dông bão xen giữa; trong khi loài cừu lại biết rõ về trận dông bão mà chẳng hề hay biết gì về trận mưa sau đó.

Sự phức tạp của thời tiết này vốn không thường gặp, nên lại càng đáng sợ hơn. Oak quay trở lại vựa lúa. Mọi thứ ở đây đều chìm trong tĩnh lặng, và những chóp nón của các đống rơm nhô lên đầy u ám bầu trời. Có năm đống lúa mì trong vựa này, và ba đống đại mạch. Lúa mì khi đập ra sẽ đạt trung bình khoảng ba mươi lúa vạ mỗi đống; đại mạch thì ít nhất là bốn mươi. Giá trị của chúng đối với Bathsheba, và thực ra là đối với bất kỳ ai, được Oak nhẩm tính qua phép tính đơn giản sau:—

5 × 30 = 150 lúa vạ = 500 bảng.

3 × 40 = 120 lúa vạ = 250 bảng.

––––

Tổng cộng . . 750 bảng.

Bảy trăm năm mươi bảng dưới hình hài thiêng liêng nhất mà tiền bạc có thể mang lại — đó là lương thực thiết yếu cho con người và muông thú: liệu có nên mạo hiểm để khối lượng ngũ cốc này sụt giảm giá trị xuống còn chưa đầy một nửa, chỉ vì sự thất thường của một người phụ nữ? “Không bao giờ, nếu tôi còn có thể ngăn chặn điều đó!” Gabriel tự nhủ.

Đó là lý lẽ mà Oak bày ra trước mắt người đời. Nhưng con người, ngay cả với chính bản thân họ, cũng giống như một bản thảo viết đè, có một lớp chữ bày ra ngoài, và một lớp khác ẩn bên dưới những dòng ấy. Rất có thể ẩn dưới lớp lý lẽ thực dụng kia còn có một huyền thoại vàng son rằng: “Tôi sẽ giúp đỡ đến hơi thở cuối cùng người phụ nữ mà tôi đã từng yêu thương sâu sắc nhường ấy.”

Anh quay lại nhà kho để tìm kiếm sự giúp đỡ nhằm che đậy các đống rơm ngay trong đêm đó. Bên trong tĩnh lặng tuyệt đối, và anh đã bước qua với đinh ninh rằng cuộc vui đã tan rã, nếu như không có một ánh sáng mờ ảo, vàng khè như nghệ khi so sánh với thứ ánh sáng trắng xanh bên ngoài, hắt ra qua một mắt sâu trên cánh cửa kép.

Gabriel nhìn vào bên trong. Một bức ảnh bất thường đập vào mắt anh.

Những ngọn nến treo giữa đám lá thường xanh đã cháy trụi đến tận đế, và có chỗ lá buộc quanh chúng đã bị cháy xém. Rất nhiều ngọn đèn đã tắt ngấm, số khác thì bốc khói và nồng nặc mùi hôi, mỡ từ đó nhỏ giọt xuống sàn nhà. Tại đây, dưới gầm bàn, dựa vào các băng ghế và ghế tựa ở mọi tư thế có thể tưởng tượng được ngoại trừ tư thế thẳng đứng, là thân hình thảm hại của tất cả đám nhân công, mái tóc của họ xõa xượn sát đất trông chẳng khác gì chổi lau nhà. Giữa khung cảnh ấy nổi bật lên cái bóng đỏ rực và rõ mồn một của Trung sĩ Troy, đang ngả người ra sau ghế. Coggan nằm ngửa, há hốc miệng, ngáy khò khò vang dội, cùng với vài người khác nữa; tiếng thở hòa lẫn của đám đông nằm ngửa tạo thành một thứ tiếng gầm trầm đục tựa như tiếng thủ đô London vọng lại từ xa. Joseph Poorgrass cuộn tròn lại theo hình con nhím, có vẻ như đang cố gắng phơi bày diện tích cơ thể tiếp xúc với không khí ít nhất có thể; và phía sau anh ta là phần tàn dư mờ nhạt không mấy quan trọng của William Smallbury. Những chiếc cốc chén vẫn nằm trên bàn, một bình nước bị lật úp, từ đó một dòng nước nhỏ, sau khi vẽ nên đường đi với độ chính xác kỳ lạ dọc theo giữa chiếc bàn dài, nhỏ giọt vào cổ của Mark Clark đang bất tỉnh, đều đặn và đơn điệu như tiếng nước nhỏ giọt của một khối thạch nhũ trong hang động.

Gabriel nhìn đăm đăm vào nhóm người với vẻ tuyệt vọng, ngoại trừ một vài ngoại lệ, họ chính là toàn bộ những lao động tráng tráng kiện trong trang trại. Anh nhận ra ngay rằng nếu những đống rơm muốn được cứu trong đêm nay, hay thậm chí là sáng mai, thì anh phải tự tay mình cứu lấy chúng.

Một tiếng “ting-ting” yếu ớt vang lên từ dưới chiếc áo ghi-lê của Coggan. Đó là chiếc đồng hồ của Coggan đang điểm hai giờ.

Oak tiến đến thân hình đang nằm xoài của Matthew Moon, kẻ thường đảm nhận việc lợp tranh thô cho trang trại, và lay anh ta dậy. Việc lay lắc chẳng mang lại tác dụng gì.

Gabriel quát vào tai anh ta: “Cái búa đóng tranh, sào lợp và nẹp của anh đâu?”

“Dưới mấy cái giá kê,” Moon đáp một cách máy móc, với sự nhanh nhạy vô thức của một kẻ đồng bóng.

Gabriel buông đầu anh ta ra, và nó rơi bịp xuống sàn như một quả bóng. Anh liền tiến đến chỗ chồng của Susan Tall.

“Chìa khóa vựa lúa đâu?”

Không có câu trả lời. Câu hỏi được lặp lại, với kết quả y nguyên. Việc bị quát tháo vào ban đêm rõ ràng là một điều ít lạ lẫm hơn đối với chồng của Susan Tall so với Matthew Moon. Oak quăng phắt đầu của Tall vào góc tường rồi quay đi.

Công bằng mà nói, đám đàn ông không thể bị trách móc quá nhiều cho cái kết đau đớn và trụy lạc này của buổi tiệc tối. Trung sĩ Troy đã nằng nặc đòi hỏi, tay cầm ly rượu, rằng việc uống rượu phải là sợi dây gắn kết họ, khiến cho những kẻ muốn từ chối cũng khó lòng mà cư xử thiếu lịch sự trong hoàn cảnh đó. Vốn từ thuở nhỏ chưa hề quen với bất kỳ loại đồ uống nào nặng hơn rượu táo hay bia nhẹ, chẳng có gì lạ khi họ đã gục ngã, hết thảy mọi người, với sự đồng bộ kỳ lạ chỉ sau khoảng một tiếng đồng hồ.

Gabriel vô cùng chán nản. Cuộc chè chén say sưa này là điềm gở cho người mụ chủ bướng bỉnh và quyến rũ mà người đàn ông trung tình này ngay lúc này vẫn cảm thấy trong tim như là hiện thân của tất cả những gì ngọt ngào, tươi sáng và tuyệt vọng.

Anh dập tắt những ngọn nến đang lụi dần để nhà kho không bị lâm nguy, khép cửa lại trước đám đàn ông đang chìm trong giấc ngủ sâu không màng thế sự, rồi bước ra màn đêm cô quạnh một lần nữa. Một làn gió nóng hổi, tựa như hơi thở từ đôi môi hé mở của một con rồng đang chực nuốt chửng cả quả địa cầu, thổi vào anh từ hướng phương Nam, trong khi ngay phía đối diện ở phương Bắc mọc lên một khối mây u ám hình thù kỳ dị, đi ngược lại hoàn toàn với chiều gió. Nó trồi lên một cách bất tự nhiên đến mức người ta có thể tưởng tượng như nó được cỗ máy nào đó từ bên dưới nhấc lên. Trong khi đó, những đám mây nhỏ mờ ảo đã bay ngược về góc phía đông nam của bầu trời, như thể vì sợ hãi đám mây lớn, tựa như đàn con nhỏ bị một con quái vật dòm ngó.

Đi tiếp về phía làng, Oak ném một viên đá nhỏ vào cửa sổ phòng ngủ của Laban Tall, mong Susan sẽ mở cửa; nhưng chẳng có ai nhúc nhích. Anh vòng ra cửa sau, nơi đã được để ngỏ cho Laban vào nhà, và bước thẳng đến chân cầu thang.

“Bà Tall, tôi đến lấy chìa khóa vựa lúa, để lấy bạt che rơm,” Oak cất giọng vang như sấm.

“Có phải anh đấy không?” bà Susan Tall ngái ngủ hỏi.

“Đúng vậy,” Gabriel đáp.

“Mau lên giường đi chứ đồ lém lỉnh này — cứ làm người ta thức giấc thế này hả!”

“Không phải Laban đâu — tôi là Gabriel Oak. Tôi muốn lấy chìa khóa vựa lúa.”

“Gabriel! Quỷ bắt hồn anh sao lại giả dạng làm Laban hả?”

“Tôi có giả đâu. Tôi cứ tưởng bà bảo—”

“Có chứ lại còn chối! Anh muốn gì ở đây?”

“Chìa khóa vựa lúa.”

“Lấy đi thì khắc biết. Mấy kẻ đến quấy rầy phụ nữ vào giờ này ban đêm thật là đáng—”

Gabriel cầm lấy chìa khóa, không đợi nghe cho hết bài tràng giang đại hải. Mười phút sau, bóng dáng cô độc của anh đã có thể được nhìn thấy đang kéo bốn tấm bạt chống nước lớn băng qua vựa lúa, và chẳng mấy chốc hai trong số những đống bạt ngút ngàn ngũ cốc ấy đã được che đậy ấm áp — mỗi đống hai tấm bạt. Hai trăm bảng đã được bảo toàn. Ba đống lúa mì vẫn để trần, và chẳng còn tấm bạt nào nữa. Oak nhìn xuống dưới các giá kê và tìm thấy một chiếc chĩa. Anh trèo lên đống của cải thứ ba và bắt đầu thao tác, áp dụng phương pháp xếp nghiêng các bó lúa ở trên chồng lên nhau; đồng thời, lấp đầy các khoảng trống bằng vật liệu từ một số bó lúa chưa buộc.

Đến đây mọi việc vẫn ổn. Nhờ biện pháp ứng cứu vội vã này, tài sản lúa mì của Bathsheba chí ít cũng được an toàn trong một hoặc hai tuần, với điều kiện là trời không có gió lớn.

Tiếp theo là lúa mạch. Thứ này chỉ có thể được bảo vệ bằng cách lợp tranh bài bản. Thời gian trôi đi, và vầng trăng biến mất không bao giờ xuất hiện trở lại. Đó là lời từ biệt của vị sứ thần trước thềm chiến tranh. Đêm mang một vẻ tiều tụy, giống như một kẻ đang lâm bệnh; và cuối cùng thì sự sống của bầu không khí cũng cạn kiệt hoàn toàn từ khắp bầu trời dưới dạng một cơn gió thoảng chậm chạp, có thể được ví như một cái chết. Và giờ đây chẳng còn âm thanh nào vang lên trong vựa lúa ngoài tiếng thịch đục ngầu của cây búa đóng những chiếc nẹp, và tiếng xào xạc của lớp tranh lợp trong những khoảng nghỉ.