Đêm đó đã gần điểm canh khuya ngày áp lễ Thánh Thomas, ngày ngắn nhất trong năm. Một cơn gió lạnh lẽo thổi thốc từ phương bắc qua ngọn đồi nơi Oak từng đứng ngắm chiếc xe ngựa vàng cùng người hành khách dưới ánh nắng ấm áp vài ngày trước.
Đồi Norcombe — cách không xa vùng Toller-Down quạnh quẽ — là một trong những nơi gợi cho lữ khách cảm giác như đang đứng trước một tạo vật kiên cố bậc nhất trên mặt gian trần. Đó là một khoảng đất lồi lõm không rõ hình thù phủ đầy phấn và đất — một mẫu vật thông thường của những khối gồ ghề tròn trịa trên bề mặt địa cầu, thứ có thể vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt trong một ngày đại họa mai sau, khi những đỉnh núi uy nghi và vách đá hoa cương dựng đứng sụp đổ hoàn toàn.
Sườn phía bắc của ngọn đồi được phủ kín bởi một khu rừng sồi cổ thụ đang mục nát, nơi những ngọn cây vượt lên trên đỉnh đồi, viền quanh đường cong uốn lượn của nó với bầu trời giống như một chiếc bờm ngựa. Đêm nay, hàng cây ấy che chở cho sườn phía nam khỏi những luồng gió buốt giá nhất; những cơn gió quật vào thân gỗ rồi luồn lách qua tán lá với thứ âm thanh tựa như tiếng gầm gừ, hay tràn qua các ngọn cây cao nhất thành một tiếng thở dài não nề. Những chiếc lá khô dưới hào rung rẩy và xào xạc theo nhịp gió, lâu lâu lại bị một luồng khí thốc vào, cuốn chúng bay vèo qua thảm cỏ. Vài nhúm lá kiên cường nhất bám trụ lại trên cành qua tận giữa mùa đông giá rét, khi rơi xuống đã va đập lách tách vào thân cây.
Giữa ngọn đồi nửa rậm rạp nửa trơ trọi ấy với đường chân trời mờ ảo tĩnh lặng mà đỉnh đồi có thể phóng tầm mắt bao quát, là một khoảng tối sâu thẳm đầy bí ẩn — nơi phát ra những âm thanh gợi lên chút hình bóng quen thuộc của cảnh vật xung quanh. Những thảm cỏ thưa thớt phủ trên đồi bị gió lay động với nhiều cường độ khác nhau, gần như mang cả những bản chất khác nhau — ngọn thì bị gió cào mạnh bạo, ngọn bị quét qua sắc nhọn như dao, ngọn khác lại mơn man như thể chiếc chổi mềm. Phản xạ tự nhiên của con người là đứng lại lắng nghe, để nhận ra những hàng cây bên phải và bên trái đang rên rỉ hay ca hát đối đáp với nhau theo nhịp điệu đều đặn của một dàn hợp xướng nhà thờ; để nghe các hàng rào cùng cảnh vật khuất gió đón lấy giai điệu ấy, hạ thấp xuống thành tiếng nức nở dịu dàng nhất; và rồi cảm nhận cơn gió lốc vội vã lao về phương nam, chìm vào im lặng.
Bầu trời quang đãng — quang đãng đến lạ thường — và ánh lấp lánh của muôn vì sao tựa như những nhịp đập của một sinh thể duy nhất, chung một nhịp đập. Sao Bắc Đẩu nằm ngay tầm mắt hướng gió, và từ chòm hoàng hôn, chòm Đại Hùng đã xoay vòng ra phía đông cho đến khi vuông góc với đường kinh tuyến. Sự khác biệt về màu sắc giữa các vì sao — điều thường được đọc trong sách hơn là nhìn thấy ở nước Anh — nay lại hiện lên vô cùng rõ rệt. Ánh sáng vương giả rực rỡ của sao Thiên Lang đâm thẳng vào mắt với vẻ lấp lánh như thép nguội, sao Hầu Dê có màu vàng, trong khi sao Aldebaran và Betelgueux tỏa sáng với sắc đỏ rực lửa.
Đối với những ai đứng một mình trên đồi trong một đêm tĩnh mịch quang đãng thế này, sự quay của trái đất về hướng đông là một chuyển động gần như có thể cảm nhận rõ bằng da thịt. Cảm giác đó có thể xuất phát từ chuyển động lướt qua như tranh panorama của các vì sao trước cảnh vật trần thế — điều có thể nhận thấy chỉ sau vài phút đứng yên — hoặc do tầm nhìn khoáng đạt mà ngọn đồi mang lại, hay do gió, hoặc sự cô độc; nhưng dù nguyên lý là gì đi nữa, ấn tượng đang lướt đi trong không gian vẫn vô cùng sống động và sâu sắc. "Thơ ca của sự chuyển động" là một cụm từ rất hay được dùng, và để tận hưởng trọn vẹn hình thái sử thi của niềm khoái cảm ấy, người ta cần đứng trên một ngọn đồi vào canh khuya, tách mình ra khỏi số đông văn minh ngoài kia — những kẻ đang chìm trong giấc mộng và hoàn toàn dửng dưng trước những đổi dời của vũ trụ — để rồi lặng lẽ, dài lâu quan sát hành trình oai nghiêm của chính mình giữa muôn vàn tinh tú. Sau một cuộc thám thính ban đêm như thế, thật khó để trở lại với mặt đất và tin rằng ý thức về tốc độ vĩ đại ấy lại xuất phát từ một thân xác con người nhỏ bé.
Đột nhiên, một loạt âm thanh bất ngờ vang lên giữa chốn cao vời vợp giáp với bầu trời ấy. Chúng mang một độ trong trẻo không thể tìm thấy ở tiếng gió, và một thứ tự mạch lạc không tồn tại trong tự nhiên. Đó chính là tiếng sáo của bác nông dân Oak.
Giai điệu không bay bổng tự do vào bầu không gian rộng mở: nó như bị bóp nghẹt ở đâu đó, và bị kìm hãm đến mức không thể vang xa hay lan rộng. Âm thanh phát ra từ hướng một vật thể nhỏ sẫm màu ẩn mình dưới hàng rào rừng cây — một túp lều du mục của người chăn cừu — nay hiện lên với một hình thù mà kẻ ngoại đạo khó lòng đoán định được ý nghĩa hay công dụng.
Nhìn tổng thể, nó trông giống như một chiếc tàu Nô-ê thu nhỏ nằm trên ngọn núi A-ra-rát thu nhỏ, nếu ta mượn hình dáng truyền thống của chiếc tàu mà những người làm đồ chơi vẫn tạc — thứ hình ảnh qua đó đã hằn sâu vào tâm trí con người như một trong những ấn tượng vững chắc nhất vì đến từ thuở ấu thơ — để làm khuôn mẫu phỏng chừng. Túp lều đứng trên những chiếc bánh xe nhỏ, nhấc sàn nhà lên cách mặt đất chừng một gang tay. Những túp lều chăn cừu như thế thường được kéo ra đồng khi mùa cừu đẻ đến, nhằm che chở cho người mục đồng túc trực suốt đêm dài.
Mới gần đây người ta mới bắt đầu gọi Gabriel là "Nông dân" Oak. Trong suốt mười hai tháng trước đó, nhờ sự nỗ lực bền bỉ và tinh thần lạc quan vốn có, anh đã thuê được trang trại cừu nhỏ vốn là một phần của đồi Norcombe, đồng thời gây dựng đàn cừu hai trăm con. Trước đó, anh từng làm quản lý trong một thời gian ngắn, và xa hơn nữa, chỉ là một người chăn cừu thuần túy, từ nhỏ đã phụ giúp thân phụ chăm sóc đàn gia súc cho các điền chủ lớn cho đến khi cụ Gabriel qua đời.
Cuộc mạo hiểm đơn độc và tự lực này bước chân vào con đường làm nông với tư cách người chủ chứ không phải kẻ làm thuê, trên lưng là đàn cừu chưa trả hết tiền mua, là một bước ngoặt đầy rủi ro đối với Gabriel Oak, và anh nhận thức rất rõ vị thế của mình. Bước đầu tiên trong hành trình mới ấy chính là mùa cừu đẻ, và vì cừu vốn là sở trường của anh từ thỏ thẻ, anh khôn ngoan từ chối việc giao phó trọng trách chăm sóc chúng vào mùa này cho một kẻ làm thuê hay một tay mơ.
Gió vẫn tiếp tục quật vào các góc lều, nhưng tiếng sáo đã ngưng. Một ô sáng hình chữ nhật xuất hiện bên vách lều, và trong khung cửa ấy là bóng dáng của nông dân Oak. Anh cầm trên tay một chiếc đèn lồng, khép cửa lại phía sau, bước ra ngoài và bận rộn quanh góc đồng này trong gần hai mươi phút; ánh đèn lúc ẩn lúc hiện chỗ này chỗ nọ, làm tôn lên hoặc che khuất bóng dáng anh khi đứng trước hay sau nó.
Những cử động của Oak, dẫu mang một nguồn năng lượng tĩnh lặng, lại rất thong thả, và sự điềm đạm đó hoàn toàn phù hợp với công việc của anh. Đẹp là sự phù hợp với chức năng, chẳng ai có thể chối cãi rằng những bước đi vững chãi, những cú xoay người của anh giữa bầy cừu mang đậm nét uyển chuyển. Tuy nhiên, dù khi cần thiết, anh có thể suy nghĩ và hành động nhanh nhạy bén bén chẳng kém gì dân thành thị sinh ra đã quen nếp sống ấy, nhưng thế mạnh đặc biệt của anh — cả về đạo đức, thể chất lẫn tinh thần — lại mang tính tĩnh, hiếm khi hay hầu như không bao giờ phụ thuộc vào đà lao động.
Quan sát kỹ mặt đất xung quanh đây, dẫu chỉ dưới ánh sao mờ nhạt, người ta cũng nhận ra một phần sườn đồi vốn dĩ hoang sơ đã được nông dân Oak tận dụng cho đại sự của anh trong mùa đông này. Nhữnghàng rào đan bằng sậy lợp rơm được cắm rải rác khắp nơi, giữa và dưới những tấm rào ấy là bóng dáng trắng ngập ngừng của những con cừu cái hiền lành đang di chuyển và sột soạt. Tiếng chuông cổ cừu, vốn im bặt khi anh vắng mặt, lại vang lên với thứ âm thanh trầm ấm nhiều hơn là trong trẻo, bởi lớp lông xung quanh ngày càng dày lên. Tiếng chuông kéo dài cho đến khi Oak rời khỏi bầy cừu. Anh quay trở lại túp lều, ôm trên tay một chú cừu con mới sinh với bốn chiếc chân to thô kệch đủ cho một con cừu trưởng thành, được nối với nhau bằng một lớp màng mỏng manh chỉ bằng nửa bề dày của tổng số chân, thứ tạo nên toàn bộ thân thể chú ta lúc bấy giờ.
Anh đặt sinh linh nhỏ bé ấy lên một nhúm cỏ khô trước chiếc lò sưởi nhỏ, nơi một ấm sữa đang sôi lăn tăn. Oak thổi tắt ngọn đèn lồng rồi bóp bấc, căn lều lúc này được thắp sáng bằng một ngọn nến treo trên sợi dây kẽm xoắn. Một chiếc giường khá cứng cáp làm từ vài chiếc bao tải đựng ngô vứt bừa bãi chiếm một nửa sàn của chốn nương thân nhỏ bé này, và tại đây, chàng thanh niên duỗi dài người, nới lỏng chiếc khăn quàng cổ bằng len và nhắm mắt lại. Chỉ trong khoảng thời gian mà một kẻ chưa quen lao động chân tay dùng để chọn xem nên nằm nghiêng bên nào, nông dân Oak đã chìm vào giấc ngủ.
Bên trong túp lều lúc này trông thật ấm cúng và hấp dẫn, ngọn lửa đỏ rực bên cạnh ngọn nến hắt ánh sáng ấm áp của nó lên bất cứ thứ gì chạm tới, phủ lên cả những vật dụng và công cụ lao động một bầu không khí sum vầy. Ở góc phòng đặt chiếc gậy móc cừu, và dọc theo chiếc kệ bên tường là những chai lọ, hộp đựng các vị thuốc và dụng cụ phẫu thuật đơn giản dành cho loài cừu; rượu cồn, dầu thông, hắc ín, ma-giê, gừng và dầu thầu dầu là những thứ chủ đạo. Trên chiếc kệ tam giác ở góc phòng bày bánh mì, thịt xông khói, phô mai và một chiếc cốc đựng bia hoặc rượu táo, được rót ra từ chiếc bình lớn bên dưới. Bên cạnh chỗ để thức ăn là cây sáo, thứ âm thanh vừa được người gác đêm cô đơn cất lên để xua đi những giờ phút buồn tẻ. Căn lều được thông gió bằng hai lỗ tròn có nắp trượt bằng gỗ, trông như ô cửa sổ trên tàu thủy.
Chú cừu con, được sưởi ấm nên đã tỉnh lại, bắt đầu cất tiếng kêu bê bết. Âm thanh ấy lọt vào tai và đánh thức bộ não Gabriel ngay tức khắc với một ý nghĩa quen thuộc, như mọi âm thanh mong đợi khác. Chuyển từ giấc ngủ sâu nhất sang trạng thái tỉnh táo hoàn toàn một cách dễ dàng hệt như chiều ngược lại, anh nhìn đồng hồ, nhận ra kim giờ đã dịch chuyển, đội mũ lên đầu, ôm chú cừu vào lòng và bước ra màn đêm. Sau khi đặt sinh linh bé bỏng về bên cừu mẹ, anh đứng lại cẩn trọng quan sát bầu trời để đoán giờ giấc qua vị trí của các vì sao.
Sao Thiên Lang và sao Aldebaran, chỉ tay về phía chòm Tua Rua không lúc nào yên tĩnh, đã leo lên lưng chừng bầu trời phương Nam, và lơ lửng giữa chúng là chòm Orion — chòm sao lộng lẫy ấy chưa bao giờ rực rỡ hơn lúc này khi vươn mình bay cao trên vành đai cảnh vật. Sao Castor và Pollux với ánh sáng điềm tĩnh đã nằm gần như ngay trên kinh tuyến; Hình vuông ảm đạm và hoang vắng của chòm Pegasus đang trườn về hướng tây bắc; xa xôi qua những rặng cây trong đồn điền, sao Vega lấp lánh như ngọn đèn treo giữa những nhành cây trụi lá, và chiếc ghế của chòm Cassiopeia đậu kiêu kỳ trên những cành cao nhất.
“Một giờ,” Gabriel lẩm bẩm.
Là một người luôn cảm nhận sâu sắc vẻ quyến rũ trong lối sống của mình, anh đứng lặng sau khi nhìn bầu trời như một công cụ hữu ích, rồi ngắm nhìn nó với tấm lòng trân trọng như một kiệt tác nghệ thuật tuyệt trần. Thoáng chốc, anh như bị choáng ngợp bởi sự cô độc đầy tính biểu cảm của khung cảnh, hay đúng hơn là sự tách biệt hoàn toàn của nó khỏi mọi âm thanh và hình bóng con người. Những hình hài nhân thế, những vướng bận, nỗi truân chuyên và niềm vui dường như đều tan biến, và trên bán cầu tối tăm của địa cầu lúc bấy giờ dường như chẳng còn sinh thể nào khác ngoài anh; anh có thể mường tượng tất cả bọn họ đã quây quần sang phía mặt trời.
Mải mê với những suy tưởng, ánh mắt phóng đi xa xôi, Oak dần nhận ra thứ mà ban nãy anh lầm tưởng là một ngôi sao nằm thấp thoáng sau rặng cây thực ra không phải vậy. Đó là một thứ ánh sáng nhân tạo, nằm ngay sát bên.
Việc nhận ra bản thân hoàn toàn cô độc giữa đêm đen tại nơi mà sự hiện diện của con người là điều mong đợi và cần thiết có thể khiến nhiều kẻ khiếp sợ; nhưng một tình huống thử thách thần kinh hơn gấp bội là phát hiện ra sự đồng hành bí ẩn nào đó khi trực giác, cảm giác, trí nhớ, phép loại suy, lời chứng, xác suất, quy nạp — mọi thứ bằng chứng trong danh sách của nhà luận lý học — đều đồng lòng thuyết phục ý thức rằng mình đang hoàn toàn trơ trọi.
Nông dân Oak tiến về phía đồn điền, lách qua những cành cây thấp ở sườn đón gió. Một khối bóng mờ dưới triền đồi nhắc anh nhớ rằng có một cái lều ở đây, nằm trong một khoảng đất được khoét sâu vào sườn đồi nên mặt sau mái lều gần như ngang bằng với mặt đất. Phía trước được dựng bằng những tấm ván đóng đinh vào cột và quét hắc ín để chống mục. Qua những khe hở trên mái và vách, những tia sáng và đốm sáng hắt ra, hòa quyện lại tạo nên thứ ánh sáng đã thu hút sự chú ý của anh. Oak bước vòng ra phía sau, rướn người áp sát mặt vào một lỗ thủng trên mái để nhìn rõ vào bên trong.
Nơi đó có hai người phụ nữ và hai con bò sữa. Cạnh những con bò là một xô cám ấm đang bốc hơi nghi ngút. Một trong hai người phụ nữ đã qua tuổi trung niên. Người đồng hành với bà trông còn trẻ và duyên dáng; anh không thể nhìn rõ mặt nàng vì vị trí của nàng nằm ngay phía dưới tầm nhìn, khiến anh phải ngắm nhìn theo kiểu góc nhìn từ trên cao xuống, hệt như ác quỷ Satan lần đầu nhìn thấy Vườn Địa Đàng trong tác phẩm của Milton. Nàng không đội mũ, mà quàng một chiếc áo choàng lớn hờ hững qua đầu như một cách che sương.
“Thôi, giờ chúng ta về nhà nào,” người phụ nữ lớn tuổi lên tiếng, chống tay lên hông và quan sát tổng thể tình hình. “Ta thực sự mong con Daisy sẽ khỏe lại từ lúc này. Chưa bao giờ trong đời ta sợ hãi đến thế, nhưng ta chẳng ngại mất ngủ nếu nó hồi phục.”
Người phụ nữ trẻ, với đôi mắt có vẻ muốn khép lại trước bất kỳ khoảnh khắc tĩnh lặng nào, ngáp dài mà không hề hé môi quá mức cần thiết, khiến Gabriel cũng bị lây và khẽ ngáp theo một cách đồng điệu.
“Ước gì chúng ta giàu có để thuê một gã đàn ông làm những việc này,” nàng nói.
“Vì chúng ta không có tiền, ta đành phải tự làm thôi,” người kia đáp; “vì cháu phải ở lại giúp ta đấy.”
“Chà, chiếc mũ của cháu mất toi rồi còn đâu,” cô gái trẻ tiếp lời. “Nó bay qua hàng rào mất dạng rồi thì phải. Thật không ngờ một cơn gió nhẹ thế mà cũng hất văng được nó.”
Con bò đang đứng thẳng thuộc giống Devon, khoác trên mình bộ da dày ấm áp mang sắc đỏ thổ dân đậm đà, đồng nhất từ đầu đến đuôi hệt như được nhúng vào một vại phẩm nhuộm, sống lưng thẳng tắp như có thước kẻ. Con bò còn lại loanh quanh những đốm xám và trắng. Bên cạnh nó, Oak lúc này mới chú ý thấy một chú bê con chừng một ngày tuổi đang ngẩn ngơ nhìn hai người phụ nữ bằng ánh mắt khờ khạo — chứng tỏ nó chưa quen với thế giới ánh sáng lâu ngày — và chốc chốc lại quay sang chiếc đèn lồng, có lẽ lầm tưởng đó là mặt trăng do bản năng loài vật chưa có thời gian để được kinh nghiệm chỉnhốn. Dường như nữ thần Lucina đã rất bận rộn trên đồi Norcombe thời gian gần đây, hết bận bịu với bầy cừu nay lại sang đàn bò.
“Ta nghĩ chúng ta nên sai người đi mua thêm bột yến mạch,” người phụ nữ lớn tuổi bảo; “hết cám mất rồi.”
“Vâng, thưa dì; trời sáng hẳn cháu sẽ phi ngựa đi mua ngay.”
“Nhưng làm gì có yên phụ nữ.”
“Cháu cứ cưỡi yên ngược chiều thôi: cứ tin ở cháu.”
Nghe đến đây, Oak càng thêm tò mò muốn ngắm nhìn dung nhan nàng, nhưng ý nguyện đó bị cản trở bởi chiếc áo choàng trùm kín và góc nhìn từ trên cao, buộc anh phải thả trí tưởng tượng để bù đắp các chi tiết. Ngay cả khi quan sát rõ ràng theo phương ngang, chúng ta vẫn vô thức tô vẽ và nhào nặn những gì mắt nhìn thấy theo nhu cầu thầm kín bên trong. Giả sử Gabriel có thể nhìn rõ khuôn mặt nàng ngay từ đầu, đánh giá của anh về việc nàng xinh đẹp đến nhường nào hay chỉ đôi chút sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào việc tâm hồn anh đang khao khát một bóng hồng hay đã sẵn có một hình tượng. Vì đã từ lâu cảm nhận sự trống trải trong tâm hồn và khao khát một bóng hình hoàn mỹ để lấp đầy khoảng trống ấy, cộng thêm vị thế tạo cho trí tưởng tượng khoảng trời thỏa sức bay bổng, anh đã tự phác họa nàng thành một tuyệt sắc giai nhân.
Bởi một trong những sự trùng hợp đầy ngẫu hứng mà tự nhiên, giống như một người mẹ bận rộn, thỉnh thoảng lại dừng tay sau chuỗi công việc không ngừng nghỉ để quay sang mỉm cười với bực con thơ, cô gái lúc ấy bỗng buông chiếc áo choàng xuống, làm rơi xõa những lọn tóc đen nhánh phủ trên chiếc áo khoác đỏ. Oak nhận ra ngay nàng chính là nữ chính của chiếc xe ngựa vàng, chậu sim và chiếc gương soi: thực tế hơn là người phụ nữ đang nợ anh hai xu.
Họ đặt chú bê con trở lại bên mẹ, xách đèn lồng bước ra ngoài, ánh sáng chìm dần xuống sườn đồi cho đến khi chỉ còn mờ ảo như một tinh vân. Gabriel Oak quay trở lại với đàn cừu của mình.
