Giờ đây, chúng ta thấy rõ yếu tố khờ dại đang hòa quyện rõ rệt vào những nét tính cách đa dạng tạo nên con người Bathsheba Everdene. Điều đó gần như xa lạ với bản chất thực sự của nàng. Vốn được đưa vào tâm hồn nàng như một giọt độc dược trên mũi tên của thần Eros, nó cuối cùng đã ngấm sâu và nhuốm màu toàn bộ tâm tính nàng. Bathsheba, dẫu có đủ sự minh mẫn để không bị nữ tính của mình hoàn toàn chi phối, lại có quá nhiều nữ tính để có thể tận dụng sự minh mẫn ấy một cách khôn ngoan nhất. Có lẽ chẳng có điều vụn vặt nào khiến người phụ nữ khiến bạn đời của mình kinh ngạc hơn cái năng lực kỳ lạ mà nàng sở hữu — đó là tin vào những lời nịnh hót mà nàng thừa biết là dối trá; ngoại trừ, quả thực, sự hoài nghi đến tận cùng đối với những lời quở trách mà nàng thừa biết là sự thật.

Bathsheba yêu Troy theo cách mà chỉ những người phụ nữ tự lập mới yêu khi họ từ bỏ sự tự lập của chính mình. Khi một người phụ nữ mạnh mẽ liều lĩnh vứt bỏ sức mạnh của mình, cô ta còn tồi tệ hơn cả một người phụ nữ yếu đuối chưa từng có chút sức mạnh nào để mà vứt bỏ. Một nguyên nhân khiến nàng trở nên lúng túng chính là sự bỡ ngỡ trước tình huống mới mẻ ấy. Nàng chưa từng có kinh nghiệm để xử lý tốt nhất một hoàn cảnh như thế. Sự yếu đuối lại càng trở nên yếu đuối gấp bội vì nó quá lạ lẫm.

Bathsheba hoàn toàn không ý thức được sự gian dối trong chuyện này. Dù theo một nghĩa nào đó nàng là một phụ nữ từng trải, nhưng suy cho cùng, thế giới của nàng chỉ là thế giới của những buổi hội họp ban ngày và những thảm cỏ xanh, nơi gia súc là dòng người qua lại và những cơn gió là tiếng rầm rì bận rộn; nơi một gia đình thỏ hay thỏ rừng yên bình sinh sống ở phía bên kia bức tường nhà bạn, nơi láng giềng của bạn là tất cả mọi người trong xứ sở, và nơi mọi tính toán chỉ thu gọn lại trong những ngày chợ phiên. Về những sở thích giả tạo của giới thượng lưu thời thượng, nàng biết rất ít; còn về sự buông thả có bài bản của giới thượng lưu đồi trụy, nàng hoàn toàn mù tịt. Nếu những suy nghĩ tột cùng của nàng theo hướng này được diễn đạt thành lời một cách rõ ràng (điều mà chính nàng chưa từng làm), thì chúng cũng chỉ xoay quanh việc nàng cảm thấy những thôi thúc của lòng mình là thứ dẫn đường dễ chịu hơn là sự khôn ngoan. Tình yêu của nàng trong trắng như trẻ thơ, và dù nồng ấm như mùa hè, nó vẫn tươi mát như mùa xuân. Lỗi lầm của nàng nằm ở chỗ nàng không hề có gắng kiểm soát cảm xúc bằng cách dò xét hậu quả một cách tinh tế và cẩn trọng. Nàng có thể chỉ cho người khác con đường dốc đá đầy gai góc, nhưng lại “chẳng màng màng đến lời răn dạy của chính mình.”

Những thói hư tật xấu của Troy ẩn sâu khuất tầm mắt của người phụ nữ, trong khi những nét hào nhoáng của hắn lại nằm ngay trên bề mặt; điều này hoàn toàn trái ngược với anh chàng Oak mộc mạc, kẻ có khuyết điểm phơi bày rõ mồn một cho cả người mù cũng thấy được, nhưng những đức tính lại tựa như quặng quý ẩn giấu trong mỏ sâu.

Sự khác biệt giữa tình yêu và sự kính trọng thể hiện rõ rệt qua cách hành xử của nàng. Bathsheba từng thoải mái bàn về niềm quan tâm của mình đối với Boldwood với Liddy, nhưng nàng chỉ giữ lại những tâm sự về Troy cho riêng trái tim mình.

Tất cả sự mê muội ấy, Gabriel đều thu vào mắt và cảm thấy trăn trở từ lúc bắt đầu chuyến đi ra đồng mỗi ngày cho đến khi trở về, kéo dài cho đến tận canh ba của biết bao đêm dài. Việc không được nàng yêu vốn dĩ là nỗi buồn lớn nhất của anh; nay việc Bathsheba đang bước vào cạm bẫy lại là một nỗi buồn còn lớn hơn thế, lớn đến mức gần như lu mờ cả nỗi buồn trước. Đó là một kết quả tương tự với quan niệm thường được nhắc đến của Hippocrates về những nỗi đau thể xác.

Đó là một tình yêu cao cả dẫu có phần vô vọng, một tình yêu mà ngay cả nỗi sợ gây ra sự ghẻ lạnh trong lòng người mình yêu cũng không thể ngăn cản nó chiến đấu chống lại những sai lầm của người ấy. Oak quyết định sẽ nói chuyện với bà chủ của mình. Anh sẽ dựa trên cơ sở mà anh cho là sự đối xử bất công của nàng đối với bác nông dân Boldwood, người hiện đang vắng nhà.

Cơ hội đến vào một buổi tối khi nàng ra ngoài đi dạo ngắn theo con đường mòn băng qua những cánh đồng lúa mì gần đó. Trời đã chạng vạng khi Oak, người hôm nay không đi ra đồng quá xa, bước đi trên chính con đường ấy và bắt gặp nàng đang thong thả quay về, trông có vẻ khá trầm tư theo suy nghĩ của anh.

Lúa mì lúc này đã cao ngập đầu, và lối đi thì hẹp; thế là con đường trở thành một rãnh sâu hun hút giữa hai hàng bụi rậm uốn cong ở hai bên. Hai người không thể đi song song mà không làm tổn hại đến mùa màng, và Oak bước sang một bên để nhường đường cho nàng.

“ Ồ, ra là Gabriel đấy ư?” nàng nói. “Anh cũng đi dạo à. Chào anh nhé.”

“Anh nghĩ mình nên ra đón em, trời cũng khá muộn rồi,” Oak nói, quay người bước theo sau khi nàng đã lướt qua anh với bước chân có phần vội vã.

“Cảm ơn anh thật đấy, nhưng tôi không sợ lắm đâu.”

“Ồ không; nhưng quanh đây có những kẻ xấu.”

“Tôi chẳng bao giờ gặp chúng cả.”

Lúc này Oak, với sự khéo léo kỳ diệu, vốn định dẫn dắt câu chuyện sang viên trung sĩ hào hoa thông qua con đường “nhưng kẻ xấu”. Nhưng ngay lập tức kế hoạch ấy sụp đổ, khi anh chợt nhận ra rằng đây là một cách tiếp cận khá vụng về và quá sỗ sàng ngay từ phút đầu. Anh bèn thử một lời mở đầu khác.

“Và vì người lẽ ra phải ra đón cô lại đang vắng nhà — ý tôi là bác nông dân Boldwood ấy — thế nên tôi mới nghĩ bụng, thôi mình cứ đi vậy,” anh nói.

“À, vâng.” Nàng cứ thế bước tiếp mà không quay đầu lại, và trong suốt nhiều bước chân sau đó, chẳng còn âm thanh nào phát ra từ phía nàng ngoài tiếng sột soạt của chiếc váy cọ sát vào những bông lúa nặng trĩu. Rồi nàng cất lời trở lại với giọng điệu có phần cay đắng—

“Tôi không hiểu ý anh lắm khi nói rằng ông Boldwood đương nhiên phải ra đón tôi.”

“Ý tôi là vì đám cưới mà thiên hạ đồn đoán là sắp diễn ra giữa cô và ông ấy, thưa cô. Xin cô tha lỗi vì tôi ăn nói bộc trực.”

“Họ đồn nhảm đấy,” nàng đáp lại nhanh chóng. “Chẳng có đám cưới nào diễn ra giữa chúng tôi cả.”

Gabriel bấy giờ mới bộc lộ thẳng thắn suy nghĩ của mình, bởi thời điểm đã đến. “Thế thì, thưa cô Everdene,” anh nói, “gạt chuyện thiên hạ bàn tán sang một bên, thì chưa bao giờ trong đời tôi thấy có kiểu theo đuổi nào lại không phải là theo đuổi cô như cách của ông ấy.”

Bathsheba có lẽ đã chấm dứt cuộc trò chuyện ngay tại đó bằng cách thẳng thừng cấm kỵ đề tài này, nếu như sự yếu đuối trong hoàn cảnh của bản thân mà nàng ngầm ý thức không lôi kéo nàng sa vào việc ngụy biện và tranh cãi nhằm cố gắng che đậy nó.

“Nhưng đã nhắc đến chuyện này,” nàng nói với giọng đầy quả quyết, “tôi rất mừng vì có cơ hội làm sáng tỏ một sự hiểu lầm vốn rất phổ biến và rất phiền toái. Tôi chưa từng hứa hẹn dứt khoát điều gì với ông Boldwood cả. Tôi chưa bao giờ có tình cảm với ông ấy. Tôi tôn trọng ông ấy, và ông ấy đã giục tôi kết hôn với ông ấy. Nhưng tôi chưa hề đưa ra một câu trả lời dứt khoát nào. Ngay khi ông ấy trở về, tôi sẽ làm điều đó; và câu trả lời sẽ là tôi không thể nào nghĩ đến chuyện kết hôn với ông ấy.”

“Xem chừng thiên hạ lắm lời đồn đại thật đấy.”

“Đúng vậy.”

“Hôm nọ họ bảo cô đang đùa giỡn với tình cảm của ông ấy, và cô suýt chứng minh được là mình không làm thế; dạo gần đây họ lại bảo cô không làm thế nữa, rồi cô liền bắt đầu thể hiện ra—”

“Rằng tôi đúng là đang làm thế, ý anh là vậy phỏng?”

“Vâng, tôi hy vọng là họ nói thật.”

“Họ nói thật, nhưng áp dụng sai hoàn cảnh. Tôi không đùa giỡn với ông ấy; nhưng vả lại, tôi chẳng can dự gì đến ông ấy cả.”

Oak cuối cùng lại bất đắc dĩ bị cuốn vào việc nhắc đến đối thủ của Boldwood bằng một giọng điệu không phải phép với nàng. “Tôi ước gì cô chưa từng gặp gỡ viên trung sĩ Troy trẻ tuổi kia, thưa cô,” anh thở dài.

Bước chân của Bathsheba bỗng chốc khựng lại đầy bất ổn. “Tại sao?” nàng hỏi.

“Hắn ta không xứng với cô.”

“Có ai xui anh đến nói với tôi những điều này à?”

“Không một ai cả.”

“Thế thì tôi thấy viên trung sĩ Troy chẳng liên quan gì đến chúng ta ở đây cả,” nàng nói với giọng cứng rắn. “Nhưng tôi phải nói rằng trung sĩ Troy là một người có học thức, và hoàn toàn xứng đáng với bất kỳ người phụ nữ nào. Hắn có gia thế tốt.”

“Việc hắn có học thức và gia thế cao hơn đám lính tráng thông thường chẳng phải là bằng chứng cho thấy giá trị con người hắn. Nó chỉ cho thấy con đường hắn đi đang trượt dốc mà thôi.”

“Tôi không hiểu điều này thì liên quan gì đến cuộc trò chuyện của chúng ta. Con đường của anh Troy hoàn toàn không hề trượt dốc; và sự vượt trội của anh ấy chính là minh chứng cho giá trị của anh ấy!”

“Tôi tin chắc rằng hắn ta chẳng có lấy một chút lương tâm nào. Và tôi chỉ biết nài nỉ cô, thưa cô, hãy đừng dính líu gì đến hắn ta nữa. Hãy nghe tôi lần này — chỉ lần này thôi! Tôi không dám khẳng định hắn là một kẻ tồi tệ như tôi từng tưởng tượng — tôi cầu xin Chúa là hắn không phải như vậy. Nhưng vì chúng ta không thực sự biết rõ hắn là người thế nào, tại sao chúng ta không cứ hành xử như thể hắn là kẻ xấu đi, đơn giản là vì sự an toàn của chính cô? Đừng tin tưởng hắn, thưa cô chủ; tôi xin cô đừng tin tưởng hắn như thế.”

“Tại sao cơ chứ?”

“Tôi quý những người lính, nhưng riêng kẻ này thì tôi không thích,” anh quả quyết nói. “Sự thông minh trong nghề nghiệp có thể đã cám dỗ hắn lầm đường lạc lối, và điều mang lại niềm vui cho những kẻ ngoài cuộc lại chính là sự hủy diệt đối với người phụ nữ. Khi hắn lại gần to chuyện trò với cô, sao cô không quay đi với một câu ‘Chào anh’ ngắn gọn; và khi cô thấy hắn đi tới từ hướng này, hãy rẽ sang hướng khác. Khi hắn nói điều gì đó buồn cười, hãy làm như không hiểu ý và đừng mỉm cười, rồi hãy nhắc đến hắn trước mặt những người sẽ thuật lại lời cô rằng ‘cái kẻ kỳ cục ấy’, hay ‘cái anh Trung sĩ gì gì đó’. ‘Cái kẻ thuộc dòng dõi đã sa cơ lỡ vận ấy’. Đừng tỏ ra mất lịch sự với hắn, mà hãy cứ thờ ơ bất lịch sự một cách vô hại như thế, rồi cô sẽ quẳng được gánh nặng ấy đi.”

Chẳng có con chim cổ đỏ mùa Đông nào bị giữ lại bên ô cửa sổ lại run lẩy bẩy như Bathsheba lúc này.

“Tôi bảo — tôi bảo lại lần nữa — rằng anh không có quyền gì mà bàn tán về hắn cả. Tại sao hắn cứ phải được nhắc tới cơ chứ, thật là quá quắt!” nàng la lên đầy tuyệt vọng. “Tôi biết điều này, r-r-rằng hắn là một người vô cùng có lương tâm — đôi khi có phần thẳng thừng đến mức thô lỗ — nhưng luôn nói thẳng suy nghĩ của mình về anh ngay trước mặt anh đấy!”

“Ồ.”

“Hắn tốt chẳng kém gì bất kỳ ai ở cái giáo xứ này cả! Hắn cũng rất kỹ tính trong việc đi nhà thờ đấy — vâng, đúng thế đấy!”

“Tôi e là chẳng ai thấy hắn ở đó cả. Chắc chắn là tôi chưa từng thấy bao giờ.”

“Lý do là vì,” nàng hăm hở nói, “hắn vào bằng cửa tháp cũ một cách kín đáo, ngay lúc buổi lễ bắt đầu, và ngồi ở hàng ghế sau cùng trên gác xép. Hắn đã nói với tôi như thế.”

Minh chứng tuyệt đỉnh này về sự tốt đẹp của Troy dội vào tai Gabriel tựa như tiếng chuông điểm nhịp thứ mười ba của một chiếc đồng hồ điên. Nó không chỉ bị đón nhận với sự hoài nghi tột độ về tính xác thực, mà còn gieo rắc sự hoài nghi lên tất cả những lời khẳng định đã được thốt ra trước đó.

Oak vô cùng đau lòng khi nhận ra nàng hoàn toàn tin tưởng hắn ta đến nhường nào. Tràn ngập những cảm xúc sâu sắc, anh đáp lại bằng một giọng đều đặn, sự vững vàng ấy lại bị phá hỏng bởi nỗ lực ghìm giữ rõ mười mươi để duy trì nó:—

“Cô biết đấy, thưa cô chủ, rằng tôi yêu cô, và sẽ mãi mãi yêu cô. Tôi chỉ nhắc đến chuyện này để gợi cho cô nhớ rằng dù sao đi nữa tôi cũng chỉ mong không làm điều gì hại đến cô: ngoài điều đó ra tôi xin gác lại. Tôi đã thua cuộc trong cuộc đua kiếm tiền và danh vọng, và tôi không đến nỗi ngốc nghếch để mà làm ra vẻ ta đây khi giờ đây tôi đã nghèo khó, còn cô thì đã vươn lên vượt xa tôi rồi. Nhưng Bathsheba, thưa cô chủ kính yêu, đây là điều tôi cầu xin cô hãy suy xét — rằng, cả để giữ gìn phẩm giá được mọi người kính trọng giữa chốn thợ thuyền, và vì lòng rộng lượng tối thiểu đối với một người đàn ông đáng kính yêu cô sâu sắc chẳng kém gì tôi, cô nên cẩn trọng hơn trong cách ứng xử của mình đối với người lính này.”

“Đừng, đừng, đừng nữa!” nàng thốt lên với giọng nghẹn ngào.

“Chẳng lẽ cô không quan trọng với tôi hơn cả chuyện của chính bản thân tôi, hay thậm chí là hơn cả sinh mạng mình sao!” anh tiếp tục nói. “Nào, hãy nghe tôi! Tôi lớn hơn cô sáu tuổi, và ông Boldwood lớn hơn tôi mười tuổi, và hãy ngẫm xem — tôi tha thiết xin cô hãy suy ngẫm trước khi quá muộn — cô sẽ được an toàn biết bao khi ở trong vòng tay của ông ấy!”

Lời gợi nhắc của Oak về tình yêu anh dành cho nàng đã phần nào làm dịu bớt cơn giận của nàng trước sự nhúng tay của anh; nhưng nàng thực sự không thể tha thứ cho việc anh để cho mong muốn kết hôn với nàng bị lu mờ bởi mong muốn làm điều tốt cho nàng, cũng chẳng khác nào việc anh dám xem nhẹ và đối xử tệ bạc với Troy.

“Tôi muốn anh cút đi chỗ khác,” nàng ra lệnh, sự tái nhợt trên khuôn mặt ẩn khuất trong bóng đêm được gợi lên qua từng lời nói run rẩy. “Đừng ở lại trang trại này thêm ngày nào nữa. Tôi không cần anh — tôi cầu xin anh hãy đi đi!”

“Thật là nhảm nhí,” Oak bình tĩnh đáp. “Đây là lần thứ hai cô giả vờ sa thải tôi rồi; và làm thế thì được ích gì chứ?”

“Giả vờ ư! Anh phải đi, thưa anh — tôi sẽ không nghe mấy lời lên lớp của anh nữa! Tôi mới là chủ ở đây.”

“Đi ư — thế lần tới cô định thốt ra lời ngớ ngẩn nào nữa đây? Lại đối xử với tôi như mấy kẻ vô danh tiểu tốt trong khi cô thừa biết rằng cách đây không lâu địa vị của tôi chẳng thua kém gì cô! Thề có Chúa, Bathsheba, cô thật quá ư sỗ sàng. Hơn nữa, cô cũng biết rằng tôi không thể bỏ đi mà không đẩy mọi chuyện vào một tình thế rắc rối tột cùng mà cô chẳng biết đến bao giờ mới gỡ ra nổi. Trừ khi, quả thực, cô chịu hứa giao việc quản lý cho một người có lý trí làm quản lý, hoặc đại loại thế. Tôi sẽ đi ngay lập tức nếu cô hứa điều đó.”

“Tôi sẽ chẳng cần người quản lý nào hết; tôi sẽ tiếp tục tự mình quản lý,” nàng quả quyết nói.

“Vậy thì rất tốt; cô nên biết ơn vì tôi còn ở lại chứ. Trang trại này sẽ ra sao nếu không có ai trông nom ngoài một phụ nữ cơ chứ? Nhưng hãy nhớ điều này, tôi không ép cô phải cảm thấy mình mang ơn tôi đâu. Không đời nào. Việc tôi làm thì tôi làm. Đôi khi tôi tự nhủ mình có thể vui vẻ như một chú chim khi rời khỏi nơi này — đừng có tưởng là tôi bằng lòng làm kẻ vô tích sự nhé. Tôi sinh ra là để làm những việc lớn lao hơn. Tuy nhiên, tôi không đành lòng nhìn cơ sản của cô đi đến bờ vực sụp đổ, điều chắc chắn sẽ xảy ra nếu cô cứ giữ khư khư cái suy nghĩ này... Tôi ghét phải tự đánh giá bản thân một cách trần trụi thế này, nhưng thề có Chúa, những thói tai quái của cô cứ ép một người phải thốt ra những điều mà lúc bình thường họ chẳng bao giờ dám mơ tới! Tôi nhận là mình hơi xía vào chuyện người khác. Nhưng cô thừa biết cơ sự ra sao, và người mà tôi yêu đến mức si dại, người khiến tôi trở nên ngốc nghếch đến độ chẳng còn giữ nổi phép lịch sự với cô ấy là ai rồi đấy!”

Nhiều khả năng là trong thâm tâm, nàng vô tình dành cho anh một chút tôn trọng vì lòng trung thành có phần lạnh lùng ấy, điều đã được thể hiện qua giọng điệu của anh còn rõ hơn cả qua lời nói. Dù sao thì nàng cũng lầm bầm vài câu đại loại như là anh có thể ở lại nếu muốn. Nàng nói rõ ràng hơn: “Anh chịu để tôi yên chưa? Tôi không ra lệnh với tư cách là chủ nhân — tôi cầu xin anh với tư cách là một người phụ nữ, và tôi mong anh đừng quá bất lịch sự mà từ chối.”

“Chắc chắn tôi sẽ làm vậy, thưa cô Everdene,” Gabriel dịu dàng nói. Anh tự hỏi tại sao lời thỉnh cầu ấy lại được đưa ra vào thời điểm này, bởi cuộc tranh cãi đã chấm dứt, và họ đang ở trên một ngọn đồi hoang vắng, cách xa mọi bóng người, trong khi trời đã muộn. Anh đứng yên tại chỗ và để cho nàng đi thật xa phía trước cho đến khi anh chỉ còn nhìn thấy bóng dáng nàng mờ ảo trên nền trời.

Một sự giải thích đầy phiền muộn cho việc nàng sốt sắng muốn tống khứ anh đi ở khúc đường đó giờ đây đã phơi bày. Một bóng người dường như từ dưới đất mọc lên ngay bên cạnh nàng. Không còn nghi ngờ gì nữa, bóng hình đó chính là Troy. Oak không thèm đóng vai một kẻ nghe lén dù chỉ là tình cờ, và lập tức quay đầu bước ngược lại cho đến khi khoảng cách giữa đôi tình nhân và anh đã lên tới tận hai trăm thước.

Gabriel đi về nhà theo ngã nghĩa địa. Khi đi ngang qua ngọn tháp, anh chợt nhớ đến những gì nàng đã nói về thói quen đạo đức của viên trung sĩ là bước vào nhà thờ một cách âm thầm không ai hay biết vào lúc bắt đầu buổi lễ. Tin rằng cánh cửa nhỏ trên gác xép mà nàng nhắc tới đã hoàn toàn bị bỏ hoang, anh liền bước lên dãy bậc thang bên ngoài dẫn đến cánh cửa đó và tiến hành kiểm tra. Ánh sáng mờ nhạt vẫn còn vương vấn trên bầu trời Tây Bắc đủ để cho thấy một nhánh thường xuân từ trên vách tường đã bò lan qua cánh cửa dài hơn một thước, khéo léo trói chặt tấm ván gỗ vào khung đá. Đó là một bằng chứng xác thực rằng cánh cửa ấy đã không hề được mở ra, ít nhất là từ khi Troy quay trở lại Weatherbury.